Katolicka perspektywa na AI: transhumanizm traktuje człowieka jak ułomną maszynę do poprawki

Dr hab. Marek Rembierz z Uniwersytetu Śląskiego wygłosił wykład „Dekada przemian. Człowiek wobec wyzwań wolności, solidarności i odpowiedzialności”. Apelował o ponowne odkrycie prawdy o człowieku oraz bycie autentycznym świadkiem dobra, prawdy i piękna.

Podczas panelu o obecności katolickiej nauki społecznej w debacie publicznej dr hab. Rafał Łętocha, Piotr Trudnowski i Filip Łapiński rozmawiali m.in. o przyczynach podatności społeczeństwa na ideologie, kulturze lęku oraz prawie chrześcijan do aktywnej obecności w życiu publicznym. Podkreślili znaczenie konkretnego działania i wiarygodnego świadectwa.

O roli kwartalnika „Społeczeństwo” w rozwijaniu katolickiej refleksji społecznej mówił jego redaktor naczelny ks. dr hab. Bogusław Drożdż, wskazując na potrzebę łączenia teorii z praktyką.

Niezwykle interesującą prelekcję o zjawisku digital religion wygłosił o. dr Łukasz Buksa OFM z Uniwersytetu Jana Pawła II w Krakowie, który zdiagnozował proces przeniesienia religijności do sieci. Wystąpienie dotyczyło transformacji doświadczenia religijnego w dobie powszechnej cyfryzacji, ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska przenoszenia potrzeb duchowych do przestrzeni wirtualnej.

Prelegent wyjaśnił: „Środowisko cyfrowe nie jest już wyłącznie kanałem do przekazywania treści religijnych – staje się przestrzenią, w której człowiek szuka, interpretuje, a co gorsza, konstruuje swoje doświadczenia religijne.”

O. Buksa zwrócił uwagę, że współczesny człowiek coraz częściej tworzy własną, „uszytą na miarę” duchowość, co wymaga od Kościoła redefinicji podejścia duszpasterskiego i wyjścia naprzeciw nowym realiom komunikacyjnym. „Zamiast pytać, dlaczego oni nie przychodzą do nas, dlaczego ich nie ma, warto również zapytać, dlaczego szukają religii właśnie tam albo co znajdują w internecie, czego nie znajdują w swojej wspólnocie.”

Głównym tematem debaty, moderowanej przez Justynę Masiewicz-Grodź z Katolickiego Stowarzyszenia „Civitas Christiana”, były najważniejsze wyzwania współczesnego życia publicznego w kontekście katolickiej nauki społecznej. Dyskutanci starali się zdiagnozować źródła rosnącej polaryzacji i kryzysu zaufania, a także wskazać te zasady moralne i ustrojowe, które najpilniej wymagają dzisiaj odnowienia.

Punktem wyjścia do rozmowy o kryzysie zaufania do instytucji państwowych, wyznaczonym przez prowadzącą, stało się pytanie o praktyczne zastosowanie zasad KNS. W jednoznacznej diagnozie ustrojowej dr hab. Michał Gierycz (prof. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie) podkreślił:

„W momencie, w którym w praktyce sekularyzacji odrzucamy pamięć o Bogu Stwórcy, godność człowieka zaczynamy wiązać z atrybutami. [...] I teraz chodzi o to, żeby zobaczyć, że jesteśmy w pewnym napięciu. Wszyscy mówimy: tak, godność człowieka oczywiście. Ale to jest pytanie, czy to jest godność, którą ktoś nazywa transcendentną [...] czy związana z jakimiś atrybutami. A jeżeli z atrybutami, to może się zaraz okazać, że między osobą a człowiekiem istnieje potężna przepaść.”

Analizując współczesne zagrożenia medialne i rynkowe, dr Jacek Sokołowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie zwrócił uwagę na kryzys prawdy:

„Wydaje mi się największym problemem wiążącym się z funkcjonowaniem nowych mediów i z funkcjonowaniem w ogóle obecnego modelu globalnego kapitalizmu jest problem uczciwości i problem prawdy. Ogromna ilość informacji, taka jaka nigdy wcześniej nie była dostępna, nie przybliża nas do prawdy, przy czym ja pod tym pojęciem rozumiem nie prawdę metafizyczną, a taką zwykłą prawdę o rzeczywistości, o faktach. Ten nadmiar informacji, manipulacja informacją oddzielają nas bardzo często od faktów.”

Z kolei o. Roman Bielecki OP, redaktor naczelny miesięcznika „W Drodze”, położył nacisk na potrzebę budowania realnej wspólnoty oraz wyjścia poza schematy podziałów: „To co widzę jako wyzwanie naszego życia publicznego to jest wspólnotowość. (...) wynika to chyba z bardzo oczywistej dla nas dzisiaj rzeczy: my budujemy swoją tożsamość na negacji. To znaczy, my nie mówimy o tym, jacy my jesteśmy, tylko czym się odróżniamy od innych. Bardzo trudno nam się w ogóle myśli w takich kategoriach, że moglibyśmy się spotkać (...) ze świadomością, że są tu przedstawiciele wszystkich partii politycznych.”

Popołudniową część otworzył wykład dr hab. Moniki Przybysz, prof. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie na temat komunikacji w czasach post-prawdy, w którym padły mocne słowa: „Post-prawda bazuje na tym, że fakty przestają mieć znaczenie. Istotne staje się to, co ludzie czują, w co chcą wierzyć i co potwierdza ich dotychczasowe postrzeganie świata. Emocje stają się ważniejsze niż twarde dowody”.

Prelegentka zaznaczyła, że zasięgi w przestrzeni cyfrowej buduje się poprzez kontrowersje, gniew i dezinformację, a algorytmy platform społecznościowych zamykają użytkowników w hermetycznych bańkach informacyjnych, stopniowo niszcząc zaufanie do nauki, sądów i tradycyjnych autorytetów.

„Język nie opisuje rzeczywistości (...), tylko odbywa się to poprzez trzy ważne mechanizmy. Pierwszy to jest właśnie emocjonalizacja. (...) Drugie to jest strategiczna, zaplanowana, rozszerzana dezinformacja (...) oraz pewna dekonstrukcja polityczna” – podkreśliła dr Przybysz.

Konsekwencją tego procesu jest głęboki paraliż poznawczy oraz fragmentacja społeczeństwa, w której prawda przestaje być uniwersalną wartością. Aby przeciwdziałać postępującej erozji fundamentów demokracji, niezbędne staje się budowanie krytycznej edukacji medialnej na poziomie odbiorców oraz wprowadzanie systemowych regulacji prawnych i technologicznych.

„Żyjemy w czasach, w których dezinformacja nie jest skutkiem ubocznym rozwoju technologii, lecz precyzyjnie zaprojektowanym narzędziem podważania zaufania do instytucji publicznych, autorytetów naukowych i samego pojęcia prawdy.”

Ostatni panel, przygotowany we współpracy z Obserwatorium Społecznym i moderowany przez Martę Karpińską z Katolickiego Stowarzyszenia „Civitas Christiana”, poświęcono sztucznej inteligencji i obronie człowieczeństwa przed algorytmatyzacją. Szukano odpowiedzi na kluczowe pytania o ochronę prawdy, wolności i niezależności myślenia w świecie coraz silniej zdominowanym przez sztuczną inteligencję.

Prelegenci jednoznacznie wskazali, że największe niebezpieczeństwo nie wynika z samego rozwoju technologii, lecz z zacierania granicy między człowiekiem a maszyną oraz z prób zastępowania ludzkiej podmiotowości algorytmami.

„Transhumanizm traktuje człowieka jak ułomną maszynę do poprawki, a Big Tech w biały dzień okrada nas z twórczości i uwagi. Jeśli pozwolimy, by technologia myślała i czuła za nas, dobrowolnie zrezygnujemy z własnego człowieczeństwa” – zaapelowała dr Klaudia Rosińska z Akademii Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu.

W tym kontekście prof. dr hab. Małgorzata Gruchoła z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przestrzegała przed antropomorfizacją technologii, podkreślając: „Żeby zachowywać godność człowieka, przede wszystkim należy pamiętać, że my jesteśmy ludźmi, a roboty są tylko narzędziami.”

Z kolei dr Rosińska wskazała na komercyjny i ideologiczny wymiar nowych narzędzi, zauważając, że „założenie ideologiczne, jakie stoi za tą technologią, jest dokładnie odwrotne od postrzegania godności osoby ludzkiej — w tym założeniu człowiek jest widziany jako zestaw danych przetworzonych oraz zalgorytmizowanych matematycznie.”

Prof. Gruchoła dodała, że „nadajemy robotom obywatelstwo i rozmawiamy z algorytmami jak z przyjaciółmi, zastępując żywego człowieka cyfrową atrapą. To nie sztuczna inteligencja jest zagrożeniem, lecz nasza własna gotowość do zrównania maszyny z osobą”.

W toku dyskusji podkreślano, że skuteczne „rozbrojenie” zagrożeń związanych ze sztuczną inteligencją wymaga nie tylko regulacji prawnych czy ochrony własności intelektualnej, ale przede wszystkim powrotu do odpowiedzialności za słowo i budowania relacji w świecie realnym.

Podsumowując to zadanie, ks. dr hab. Rafał Kowalski, prof. Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu zaznaczył: „Nie rozbroimy sztucznej inteligencji, jak nie rozbroimy słów — to znaczy, jak nie zadbamy o to, jakimi słowami między sobą się komunikujemy i jakimi nasycamy internet.” Odpowiedzią na wyzwania epoki AI musi być zatem pielęgnowanie krytycznego myślenia, odbudowa zaufania w debacie publicznej oraz dojrzałe kształtowanie cyfrowych nawyków.

Podsumowania wydarzenia dokonali ks. dr Dariusz Wojtecki, Asystent Krajowy Katolickiego Stowarzyszenia „Civitas Christiana” oraz Prezes Stowarzyszenia Maciej Szepietowski, jednocześnie zapraszając wszystkich na sobotnią część warsztatową.

Źródło: KAI

Ten artykuł powstał dzięki naszym Darczyńcom. Dziękujemy za Wasze wsparcie.