Wigilia Bożego Narodzenia ma szansę znaleźć się na Liście Reprezentatywnej Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Pozytywna rekomendacja dotycząca tradycji pojawiła się jako jeden z projektów decyzji Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego na stronach UNESCO.
Wigilijne tradycje wpisano już na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego prowadzoną przez polski resort kultury. Stało się tak w styczniu 2025 r. Z kolei 11 kwietnia 2025 r. Polska, Litwa i Ukraina złożyły wspólny wniosek do UNESCO, z racji podobieństw kulturowych i etnograficznych w tradycji przeżywania i przygotowania Wigilii. W 2026 r. wniosek przeszedł ocenę i uzyskał pozytywną rekomendację.
Natomiast dniach 30 listopada – 5 grudnia 2026 r. – podczas 21. sesji Międzyrządowego Komitetu UNESCO w Xiamen w Chinach zapadnie ostateczna decyzja.
Prace z ramienia Polski koordynowali przede wszystkim naukowcy i badacze z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Pomysł Litwinów
Inicjatywa wpisania tradycji Wigilii na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego ma charakter międzynarodowy. Do wspólnego ubiegania się o wpis UNESCO zaprosiła Polskę Litwa, która przygotowała i złożyła wniosek, a do projektu dołączyła również Ukraina. Wniosek bazuje na wspólnych dla tych kultur elementach, takich jak między innymi: dzielenie się opłatkiem (lub jego odpowiednikami), wieczerzy wigilijnej, kolędowaniu oraz gotowości do przyjęcia niespodziewanego gościa.
Polska Wigilia jest znakomitym przykładem dziedzictwa, które nie istnieje wyłącznie w muzeach, skansenach czy archiwach. Jest przekazywane w rodzinach, często bez świadomości, że wykonujemy czynności o ogromnej wartości etnograficznej.
Wigilia otwiera cykl świąteczny Bożego Narodzenia, wyznacza początek roku obrzędowego i wegetacyjnego, posiada odrębną unikalną obrzędowość ukształtowaną w toku długotrwałych procesów historycznych. Należy do nich m.in. gest przełamywanego opłatka, połączony z życzeniami, symbolika postnych potraw wigilijnych, ozdoby z opłatków tzw. „światy”, elementy zdobnicze, jak zielone gałęzie i podłaźniczki zawieszane pod sufitem, wykorzystanie słomy i siana jako przekaźnika pewnych wartości, obwiązywanie stołu łańcuchami, dzielenie się opłatkami ze zwierzętami i wiele innych.
Jeśli wpis na listę UNESCO zostanie zatwierdzony w grudniu, będzie to również okazja do pokazania, jak wiele regionalnych odmian kryje się pod wspólnym pojęciem polskiej Wigilii.
Źródło: KAI
Ten artykuł powstał dzięki naszym Darczyńcom. Dziękujemy za Wasze wsparcie.