Akt małżeństwa to nie wszystko. Para jednopłciowa nie została wpisana do systemu PESEL

Sąd nakazał wydanie dwóm lesbijkom aktu ślubu, ale wyrok nie dotyczy bazy PESEL. W bazie tej wpisany jest stan cywilny danej osoby i nie przewidziano opcji „zamężny”, albo „żonata”.

Alicja Sienkiewicz-Prochowicz (P) i Jolanta Sienkiewicz-Prochowicz (L) podczas konferencji prasowej przed wejściem do Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie Fot. PAP/Wojtek Jargiło

Sprawa dotyczy dwóch aktywistek LGBT, Alicji Sienkiewicz-Prochowicz i używającej tych samych nazwisk Jolanty. Kobiety w 2023 r. zawarły cywilny związek na Maderze w Portugalii. Kierownik urzędu stanu cywilnego oraz wojewoda lubelski odmówili wydania aktu ślubu. W kwietniu 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nakazał wpisanie aktu ślubu kobiet do rejestru stanu cywilnego.

W ubiegły piątek panie Sienkiewicz-Prochowicz otrzymały transkrypcję aktu małżeństwa. Jednak wyrok polskiego sądu nie dotyczył bazy PESEL, więc urzędnicy nie wprowadzili tam zmian. W akcie, który dostały w rubryce „stan cywilny”, widnieje zatem kreska.

„Zgodnie z rejestrem PESEL jesteśmy pannami i w praktyce być może uniemożliwi nam to np. korzystanie z jakichkolwiek świadczeń, z których mogą korzystać małżonkowie” – powiedziała Jolanta Sienkiewicz-Prochowicz. Jej zdaniem w Warszawie sprawa byłaby już załatwiona.

Nie ma statusu «żonata», «zamężny»

Urzędnicy podkreślają, że wprowadzenie zmiany w rejestrze PESEL byłoby pozbawione podstawy prawnej, bo wyrok nie tego dotyczył.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego w akcie stanu cywilnego określa się następujące stany cywilne: panna, kawaler, zamężna, żonaty, rozwiedziona, rozwiedziony, wdowa, wdowiec. Ustawodawca nie wprowadził zmian statusu «żonata», «zamężny» i na chwilę obecną kwestia ta nie została uregulowana przez ustawodawcę” – napisała Beata Pietryczuk z biura prasowego Kancelarii Prezydenta Miasta Lublin.

Jak dodała, z sentencji wyroku wynika wprost, że dotyczy on transkrypcji aktu do Bazy Usług Stanu Cywilnego, „a nie zmiany stanu cywilnego w rejestrze PESEL, który jest odrębnym rejestrem”.

Transkrypcja niezgodna z konstytucją

22 maja tego roku w Dzienniku Ustaw została opublikowana nowelizacja rozporządzenia w sprawie wzorów dokumentów z zakresu rejestracji stanu cywilnego pozwalająca na transkrypcję aktów małżeństw jednopłciowych. Ma ona wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 23 sierpnia tego roku. Zgodnie ze zmianą obowiązujące wcześniej nazwy rubryk „dane kobiety” i „dane mężczyzny” zostały zastąpione przez opcjonalne „dane mężczyzna/kobieta”. Nowe wzory zawarte w rozporządzeniu dotyczą dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego, tj. odpisu zupełnego aktu małżeństwa, odpisu skróconego aktu małżeństwa oraz zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby.

Rozporządzenie to zaskarżyli do Trybunału Konstytucyjnego posłowie reprezentowani przez Marcina Warchoła (PiS). TK orzekł pod koniec lipca, że rozporządzenie jest niezgodne z konstytucją.

Uzasadniając orzeczenie sędzia TK Stanisław Piotrowicz, powiedział, że „czynność transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, może dotyczyć tylko takiego małżeństwa, które odpowiada konstytucyjnej zasadzie heteroseksualności małżeństwa – to jest małżeństwa kobiety i mężczyzny”.

Rząd bojkotuje jednak Trybunał Konstytucyjny i jego wyroki.