Po latach wątpliwości. Społeczny wymiar wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. pomniejszanych emerytur

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) otworzył nowy etap w sporze o emerytury powszechne. Nie chodzi jednak wyłącznie o samo przeliczanie świadczeń emerytalnych. Trybunał Konstytucyjny w centrum rozpatrywanej sprawy postawił pytanie o odpowiedzialność państwa za podejmowane decyzje wobec ludzi, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę w przekonaniu, że obowiązujące zasady nie zostaną zmienione na ich niekorzyść. To był również moment konfrontacji przepisów ustawy emerytalnej z realnymi problemami i doświadczeniami wielu rodzin w Polsce.

Problem dotyczy osób, które skorzystały z możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, często w zawodach wymagających dużego wysiłku fizycznego lub psychicznego. Przez długi czas funkcjonowało przekonanie, że wybór ten nie wpłynie negatywnie na wysokość emerytury powszechnej. Decyzje były podejmowane w oparciu o obowiązujące przepisy i komunikaty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Obowiązujące od 1 stycznia 2013 r. rozwiązania zmieniły jednak tę sytuację. Stało się tak na skutek wprowadzenia do porządku prawnego art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS). Seniorzy, którzy złożyli wniosek o przejście na wcześniejszą emeryturę przed 06.06.2012 r. mogli mieć obniżoną podstawę emerytury powszechnej.

Mechanizm pomniejszania podstawy świadczenia o wcześniej pobrane kwoty sprawił, że wielu emerytów po przejściu na emeryturę powszechną otrzymywało znacznie niższe świadczenia, niż mogli oczekiwać. W praktyce oznaczało to pogorszenie warunków życia. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że takie działanie narusza zasadę zaufania obywatela do państwa. To ważny sygnał, że reguły nie powinny być kształtowane w sposób podważający wcześniejsze decyzje podejmowane w zaufaniu do państwa.

Wymiar społeczny wprowadzonych zmian  

Rozstrzygnięcie Trybunału ma znaczenie wykraczające poza analizę przepisów i przypomina, że porządek prawny nie może być oderwany od rzeczywistości społecznej. Dotyka bowiem relacji między państwem a obywatelem oraz stawia pytania o odpowiedzialność państwa za skutki podejmowanych decyzji. Czy dopuszczalne jest by osoby, które przez lata wykonywały swoją pracę – często w bardzo trudnych warunkach – ponosiły konsekwencje zmian, których nie były w stanie przewidzieć?

Z perspektywy społecznej istotne jest, aby prawo uwzględniało uprawnienia każdego człowieka. Niższe świadczenia oznaczały dla wielu emerytów konieczność ograniczenia wydatków na leczenie, rezygnację z planów czy większą zależność od bliskich.

Sprawa pomniejszonych emerytur nie jest zatem wyłącznie zagadnieniem prawnym. To również doświadczenie społeczne, które wpływa na sposób postrzegania instytucji publicznych.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ujawnił skalę problemu, ale też przywrócił nadzieję znacznej grupie emerytów. Skutki wyroku powinny objąć wszystkie osoby, które łącznie spełniają następujące warunki:

• pobierały lub w dalszym ciągu pobierają tzw. wcześniejszą emeryturę, tj. świadczenie, o którym mowa w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (m.in. emeryturę nauczycielską, górniczą, czy związaną z pracami w szczególnych warunkach),
• urodziły się w latach 1954-1966 (w przypadku kobiet), 1949-1952 lub 1954-1961 (w przypadku mężczyzn),
• przed 1 stycznia 2013 roku miały mniej niż 60 lat (w przypadku kobiet) lub mniej niż 65 lat (w przypadku mężczyzn),
• a wniosek o tzw. wcześniejszą emeryturę złożyły przed 6 czerwca 2012 r.

Dlaczego warto przyjrzeć się swojej decyzji?

Nawet niewielka różnica w wysokości miesięcznego świadczenia może stanowić znaczące wsparcie w budżecie. Dodatkowo, istnieje możliwość uzyskania wyrównania za okres wsteczny (nawet do trzech lat). Decyzje ZUS bardzo często są złożone i trudne w samodzielnej weryfikacji. Zawierają szczegółowe wyliczenia i odniesienia do podstaw prawnych. Często emeryci nie są świadomi, że mogą zakwestionować wydaną w ich sprawie decyzję lub złożyć wniosek o ponowne przeliczenie świadczenia.

Dlatego tak ważne jest, aby dokładnie weryfikować każdą otrzymaną decyzję. W tym celu warto skorzystać z porady podmiotu specjalizującego się w ubezpieczeniach społecznych.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez spółkę Votum Robin Lawyers spółka akcyjna z siedzibą we Wrocławiu.

https://votum-rl.pl/zanizona-emerytura-powszechna/

e-mail: emerytura@votum-rl.pl

telefon: 71 36 86 981