Senat dopuścił reklamę piwa bezalkoholowego. Ekspert wskazuje na poważny błąd w przepisach

Senackie poprawki do ustawy zaostrzającej przepisy dotyczące reklamy alkoholu mogą doprowadzić do prawnego absurdu. Przyjęta definicja piwa wyklucza bowiem z niej piwo bezalkoholowe, a jednocześnie osobna poprawka przewiduje wyjątek pozwalający na jego reklamę. Prof. Krzysztof Koźmiński z UW ostrzega, że niespójność przepisów może rodzić poważne wątpliwości prawne, a nawet narażać przedsiębiorców na odpowiedzialność karną.

Nowelizacja, za którą 8 października zagłosowało 400 posłów, wprowadzała całkowity zakaz reklamy napojów alkoholowych, łącznie z piwem, oraz ograniczenie nocnej sprzedaży alkoholu w godzinach 22.00–6.00. Senat przyjął ją jednogłośnie, ale z 21 poprawkami. Najgłośniejsza z nich – dopuszczająca reklamę piwa bezalkoholowego – przeszła stosunkiem głosów 46 do 45. Senatorowie zgodzili się też na reklamę alkoholu w hurtowniach, lokalach gastronomicznych i punktach prowadzących wyłączną sprzedaż alkoholu, na nocną sprzedaż na lotniskach oraz przesunęli wejście przepisów w życie na czerwiec 2027 roku. Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia ocenił, że poprawki „mają wyjątkowo negatywny charakter".

Definicja, która wyklucza produkt

Prof. Koźmiński, kierownik Zakładu Ekonomicznej Analizy Prawa oraz Centrum Oceny Skutków Regulacji na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, uczestniczył w posiedzeniach połączonych senackich komisji. W analizie dla DGP opisuje mechanizm sprzeczności.

Poprawka nr 3 uchwały Senatu nakazuje rozumieć pojęcie piwa zgodnie z art. 94 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym. Przepis ten stawia warunek: rzeczywista objętościowa moc alkoholu musi przekraczać 0,5 proc. Poprawka nr 8 wprowadza natomiast wyjątek od zakazów reklamy, którego pierwszym warunkiem jest to, by reklama dotyczyła „piwa niebędącego napojem alkoholowym". Ustawa o wychowaniu w trzeźwości wiąże zaś kategorię napoju alkoholowego z przekroczeniem tego samego progu 0,5 proc.

Piwem jest więc – według definicji przyjętej przez Senat – wyłącznie napój zawierający ponad 0,5 proc. alkoholu. Wyjątek reklamowy dotyczy piwa, które alkoholu w takiej ilości nie zawiera. Przy dosłownym odczytaniu ustawy wyjątek nie obejmuje żadnego produktu.

„Nie chodzi tu o zwykłą nieostrość języka ani o pozorną sprzeczność, którą da się usunąć w drodze wykładni (…). To błąd na poziomie definicji – niespójność pojawia się już w określeniu produktu, do którego przepisy mają się odnosić” – prof. UW dr hab. Krzysztof Koźmiński, „Dziennik Gazeta Prawna"

Samo usunięcie odesłania do przepisów akcyzowych problemu nie rozwiązuje. Wobec braku odrębnej definicji piwa bezalkoholowego powstałyby wątpliwości, które produkty mogą korzystać z wyjątku i czy nie otworzy on drogi do reklamowania pod szyldem „piwa zero" także innych napojów mających alkoholowe odpowiedniki.

Grzywna do miliona złotych i niejasna granica

Poprawka nr 14 posługuje się tą samą kategorią „piwa niebędącego napojem alkoholowym" w przepisie karnym. Za naruszenie warunków reklamy grozi grzywna od 30 tys. zł do 1 mln zł, kara ograniczenia wolności albo obie łącznie.

Ta sama kampania piwa 0,0 proc. może więc – w zależności od przyjętej wykładni – okazać się dozwolona albo zakazana i zagrożona surową sankcją. Przedsiębiorca nie ma pewności, czy postępując zgodnie z jednym przepisem, nie naraża się na odpowiedzialność karną na podstawie innego.

Poprawki uzasadniano koniecznością dochowania standardów konstytucyjnych: pewności prawa, zaufania obywateli do państwa i wolności działalności gospodarczej. Zdaniem prof. Koźmińskiego powstały przepis narusza te właśnie standardy, ponieważ adresat normy nie jest w stanie ustalić, jakie produkty obejmuje wyjątek i kiedy grozi mu kara.

Marka zostaje ta sama

W dyskusji nad ustawą zbyt łatwo pomijano argument ekspertów i strony społecznej, że reklama piwa 0,0 proc. może być zarazem reklamą zastępczą marki kojarzonej z alkoholem – zauważa prof. Koźmiński. Z przebiegu obrad odniósł wrażenie, że cel przyjęto z góry, a zastrzeżenia wobec niego schodziły na dalszy plan.

Mechanizm ten od lat opisuje bp Tadeusz Bronakowski, przewodniczący Zespołu Konferencji Episkopatu Polski ds. Apostolstwa Trzeźwości i Osób Uzależnionych.

„Młodzi, uśmiechnięci, szczęśliwi ludzie pijący piwo, sukces, przyjaźń, przygoda, wspaniała zabawa, wspaniałe towarzystwo – to podstawowy przekaz tej reklamy. Alkohol przedstawiany jest jako gwarant pożądanych przez człowieka dóbr psychicznych” – bp Tadeusz Bronakowski, w rozmowie z DoRzeczy.pl

Biskup wskazuje przy tym na odpowiedzialność nie tylko ustawodawcy, lecz także mediów i branży reklamowej: „Ktoś te kłamliwe, demoralizujące reklamy zamawia, ktoś je tworzy, a następnie ktoś publikuje i czerpie z tego zyski. Czy prawo może usprawiedliwiać nieetyczne postępowanie? Nie może!". W apelu na sierpień – miesiąc abstynencji – przypominał, że trzeźwość narodu jest sprawą jego wewnętrznej wolności, a walkę z pijaństwem bł. kard. Stefan Wyszyński nazywał polską racją stanu.

Spot pozostaje ten sam, butelka ta sama, nazwa i logo te same. Zmienia się dopisek na etykiecie.

Decyzja wraca do Sejmu

Ponieważ Senat wprowadził poprawki, ustawa wróciła do izby niższej. Sejm może je odrzucić bezwzględną większością głosów.

„Sejm powinien odrzucić poprawki, które tworzą tę niespójność, zamiast pozostawiać wadliwe przepisy do późniejszej naprawy” – prof. UW dr hab. Krzysztof Koźmiński, „Dziennik Gazeta Prawna"

Za ustawą w pierwotnym kształcie stoi poparcie 400 posłów reprezentujących zarówno koalicję, jak i opozycję, rok prac w podkomisji i Komisji Zdrowia oraz pozytywne stanowisko Ministerstwa Zdrowia, które wskazywało na zgodność rozwiązań z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia. Posłowie mają teraz możliwość przywrócić temu rozstrzygnięciu spójność – i zrobić to bez zbędnej zwłoki, tak by termin wejścia przepisów w życie nie oddalał się po raz kolejny.

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna, Rynek Zdrowia, PAP, Portal Samorządowy

Ten artykuł powstał dzięki naszym Darczyńcom. Dziękujemy za Wasze wsparcie.