Mimochodem

Nie przypadkiem ciało Piotra apostoła, pierwszego w gronie Dwunastu, pochowano bez zwłoki, zaraz po męczeńskiej śmierci, kładąc martwy korpus papieża na samym szczycie watykańskiego wzgórza tak, aby na wieki, nieruchomo górowało nad miastem Rzymem i nad światem. Inaczej postąpiono z umęczonym ciałem Pawła z Tarsu. Doczesne szczątki wielkiego apostoła i konwertyty spod Damaszku – celowo, nie przypadkiem - złożono w grobie umieszczonym przy tak zwanej Drodze Ostyjskiej. Był to jeden ze znaczących traktów antycznego imperium. Liczył w całości około trzydziestu kilometrów długości i łączył sprytnie polityczne negocjacje, manewry wojskowe, przyjaźnie oraz konflikty, sojusze albo zdrady i układy handlowe między stolicą w Rzymie a portem w Ostii. Paweł, zawodowy włóczęga, który po upadku z konia nie mógł już na niczym dłużej usiedzieć. Nie potrafił zaklinować się z piórem w dłoni za biurkiem ale nosiło go coś po świecie za ewangelią tak, że jedna wyprawa misyjna życia to zdecydowanie za mało. Apostoł musiał dojść do trzech, to jest do całkowitego kresu sił, do wyczerpania nie tylko pawłowej witalności. Wykończył jeszcze Jana zwanego Markiem, a nawet cierpliwego Barnabę. Paweł z Tarsu nie zabrał przecież tych ze sobą, porywając się na szczyt Taurusu. W obliczu powyższych faktów, przypadkowe miejsce na grób przy Drodze Ostyjskiej – wysmagane chłodnym wiatrem i deszczem, odciśnięte upałami południa i złowrogim cieniem o północy, nadepnięte mimochodem bosymi stopami ludzi mówiących we wszystkich językach świata, otwarte od wschodu do zachodu na szczere pole, to jest na możliwy jeszcze krok w nieznane – stało się idealnym miejscem pochówku dla świętego Pawła. Mauzoleum z marmuru wystawione apostołowi po śmierci na kolejnym, rzymskim szczycie, nie pomieściłoby szaleńca spod Damaszku tak samo, jak nie zdołało zmusić go do swoich praw za życia. Zostaw wreszcie to żebractwo – kumpel od biedy przykucnął obok koca syna Tymeusza i zaglądał ślepcowi z życzliwym uśmiechem w niewidome oczy. Jesteś zacofany. Ile lat jeszcze chcesz wymuszać litość na ślepo? Nie wiesz nawet, że czasy zmieniły się na naszą korzyść. Teraz w wielkim mieście każdy może znaleźć szansę dla siebie. Nawet ty, bezimienny synu Tymeusza. Zwiń koc. Idź, ustaw się w kolejkę. Zgłoś się do urzędu, a umyją cię. Podsuną pełną miskę pod nos. Znajdą nawet małą ale ciepłą kwaterę gdzieś pod mostem, bo tam zbierają bezdomnych. Stawiają dla nas osobne dzielnice z wielkim murem. Szybko znajdziesz sobie porzuconą przez kogoś kobietę, a przecież takie są najochotniejsze – kumpel od biedy zarechotał dwuznacznie, klepiąc żebraka po ramieniu – nie ma obawy. Utrzymasz się w wielkim mieście. Najlepiej przecież płacą żebrakom za donosy. A ty przy drodze siedzisz całe życie i nasłuchujesz wszystkiego od lewej plotki do prawej. No, urządzisz się jak król, a nie jak śmierdzący żebrak. Bezimienny syn Tymeusza jakąś chwilę słuchał z otwartymi ustami. Ale na dźwięk słowa: urządzisz się – przewrócił z lękiem oczyma tak gwałtownie, że kumpel od biedy i doradca, podpowiadacz pomyślał nawet: a może on coś widzi! W chude ciało żebraka uderzyły gwałtowne dreszcze, jak wielka armia wroga w ostatni przyczółek nie do obrony w tej walce. Tutaj już zostanę – powiedział stanowczo, akcentując każde słowo jak wolny człowiek deklarację niepodległości na przysiędze. Kurczowo zagarnął brudny koc w chude ramiona - tu jest moje miejsce. Syn Tymeusza święcie wierzył, że Jezusa z Nazaretu nie spotka nigdzie na salonach wielkiego miasta. Chrystus znalazł go pierwszy raz, gdy ślepiec klęczał o głodzie na poboczu. Od tamtej pory nosił w sobie świętą bojaźń, że jeśli urządzi się i pogardzi statusem żebraka, Pan znów kiedyś nadejdzie drogą lecz nie zobaczy go tam, więc przejdzie dalej i nigdy już nie wróci. Lepiej więc nadal udawać ślepego i wytrwale klęczeć na brudnym kocu, oczekując Boga.                

Jezus z Nazaretu jak zwykle dobrze czuje się nie w świątyni, nie w rzymskim trybunale lub na intelektualnej agorze lecz na drodze. Dokładnie tam znajdzie ubogiego żebraka i pozwoli zaciekawić się losem nędznika (por. Łk 18, 35). Jak Chrystus trafił na jego trop? Dzięki uporczywie wyznawanej niezależności. Od stronnictw świątynnych, od faryzeuszów, od pesymistycznych saduceuszów, od mglistych, mistycznych sentymentów esseńczyków i cieknących od tłuszczu ofiar ołtarzy. Kiedy czyta się scenę o wędrówce Jezusa w stronę Jerycha, można odnieść wrażenie, że tę historię opowiada nie ewangelista ale sam żebrak, w innym miejscu nazwany Bartymeuszem. Komentując poruszającą scenę z osiemnastego rozdziału ewangelii Łukasza, niezrównany Augustyn z Hippony napisze: „Boję się, że Jezus przejdzie i nie wróci. Kiedy chrześcijanin zaczyna prowadzić dobre życie, gorliwie spełniać dobre uczynki i pogardzać światem, od samego początku spotyka się z krytyką i sprzeciwem chrześcijan oziębłych. Jeśli jednak wytrwa - zwycięży swoją stałością i ci sami, którzy wcześniej mu dokuczali, będą go szanować”.  

Każda cywilizacja to naturalne łono dla kultury. Innymi słowy, jakaś cywilizacja gromadzi się w system głównie po to, by zrodziła się z niej kultura. Często nie udaje się to i cywilizacja bez kultury ciąży ludzkiej historii jak martwy kikut bezdusznego biznesu, propagandy, a nawet dyktatury. Kiedy tak się dzieje? Gdy cywilizowany człowiek ślepnie od wszystkiego zależny. Autonomia humanizmu, etyki i wiary będzie koniecznym warunkiem ukoronowania cywilizacji kulturą.