„Potrzeba nowego impulsu”. Opoka w Rzymie na jubileuszu Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II

Fundacja powstała w 1981 r. z inicjatywy Jana Pawła II. Jubileusz, przypadający dwa lata przed 50. rocznicą rozpoczęcia pontyfikatu papieża Polaka, jest okazją nie tylko do podsumowań, ale przede wszystkim do rozmowy o przyszłości. Jak podkreśla w rozmowie z Opoką ks. prał. Ptasznik, najważniejsze wyzwania to ożywienie międzynarodowej sieci przyjaciół Fundacji, rozwój dialogu ze światem nauki i kultury oraz przekazanie papieskiego dziedzictwa młodemu pokoleniu.

Obchody 45-lecia Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II zainauguruje 19 października Msza św. w rzymskim kościele Santa Maria in Traspontina pod przewodnictwem kard. Stanisława Dziwisza. Uroczystości potrwają do 22 października, liturgicznego wspomnienia św. Jana Pawła II. W programie znalazły się m.in. projekcja filmu „Maryja. Matka Papieża” z udziałem reżysera, sympozjum i koncert ku czci Matki Bożej i papieża Polaka.

Przyjaciele na całym świecie

Jednym z najważniejszych zadań Fundacji jest dziś odnowienie kontaktów z jej przyjaciółmi na całym świecie. Działające od początku istnienia instytucji Koła Przyjaciół skupiają osoby m.in. z Europy, Ameryki i Azji. Z czasem jednak, jak przyznaje ks. prał. Ptasznik, potrzebują nowego impulsu.

„Chodzi o to, żeby te koła w jakiś sposób odmłodzić i zaproponować im program działalności oparty na nauczaniu Jana Pawła II. Młodzi ludzie nie pamiętają już papieża jako osoby, a wielu z nich nie zna historycznego znaczenia jego pontyfikatu ani zmian, które dokonały się w świecie również dzięki jego działalności. Chcielibyśmy na nowo ożywić Koła Przyjaciół na całym świecie” – wyjaśnia.

Koła odgrywają również ważną rolę w finansowaniu działalności Fundacji, która jest organizacją non-profit Stolicy Apostolskiej. Dzięki ich darowiznom udało się stworzyć tzw. fundusz wieczysty, który wspiera bieżące funkcjonowanie instytucji. Dziś, m.in. ze względu na malejącą liczbę darczyńców, Fundacja poszukuje nowych źródeł finansowania.

„Wchodzić w świat nauki i kultury”

Szczególną rolę w przyszłości Fundacji ks. prał. Ptasznik widzi w rozwijaniu dialogu ze światem nauki i kultury. Obszary te były ważne dla Jana Pawła II, który zapraszał do Castel Gandolfo wybitnych naukowców z różnych dziedzin, tworząc przestrzeń do wielodniowych dyskusji i wymiany myśli.

„Oni zaczęli tworzyć pewne środowisko. To byli ludzie, którzy również swoją wiedzą wspierali Ojca Świętego” – wspomina ks. prał. Ptasznik, związany z Fundacją od 1996 r.

Kapłan pamięta coroczne spotkania z Janem Pawłem II, odbywające się po posiedzeniach Rady Administracyjnej Fundacji.

„To była stała wskazówka Jana Pawła II, żeby wchodzić w świat nauki i kultury. W tym kierunku chciałbym rozwijać działalność Fundacji w kolejnych latach, organizując spotkania naukowe, wydarzenia kulturalne i inicjatywy skierowane do młodzieży” – mówi.

Jednym z realizowanych projektów są Dni Papieskie Jana Pawła II, organizowane od trzech lat na rzymskich uniwersytetach papieskich. W przedsięwzięcie zaangażowały się trzy uczelnie: Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum), Papieski Uniwersytet Gregoriański oraz Papieski Uniwersytet Świętego Krzyża.
Program obejmuje m.in. spotkania naukowe i konkursy dla studentów, którzy przygotowują eseje poświęcone zagadnieniom z nauczania papieża Polaka. Laureaci są zapraszani do Polski, by poznawać miejsca związane z życiem Jana Pawła II i pogłębiać znajomość jego nauczania.

Fundacja chce również zaproponować młodym ludziom wakacyjne spotkania w Rzymie.

„Ważne jest nie tylko przekazywanie wiedzy o papieżu, ale także budowanie międzynarodowego środowiska osób, które będą rozwijały jego dziedzictwo w swoich krajach” – podkreśla ks. prał. Ptasznik.

Jak przypominać nauczanie papieża?

Zdaniem ks. Ptasznika nauczanie Jana Pawła II pozostaje aktualne w wielu obszarach. Wśród tematów, które warto podejmować, wymienia pokój, dialog między kulturami, rodzinę, małżeństwo i ochronę życia.

„Jan Paweł II kładł bardzo mocny nacisk na to, żeby Europa oddychała dwoma płucami, czyli żeby Wschód i Zachód pozostawały w stałym dialogu i wzajemnie przenikały się kulturą” – przypomina.

Jak przypomina, dziedzictwo papieża jest obecne również w nauczaniu jego następców. 

„Benedykt XVI, który wcześniej współpracował z Janem Pawłem II przy przygotowywaniu dokumentów i przemówień, kontynuował wiele jego myśli. Do nauczania polskiego papieża odwoływał się także Franciszek, choć niekiedy interpretował je w innym kontekście. Z kolei Leon XIV często przywołuje jego myśl, zwłaszcza w odniesieniu do katolickiej nauki społecznej” – mówi ks. prał. Ptasznik.

I dodaje: „Pewna ciągłość jest, ale czas biegnie i od odejścia Jana Pawła II minęło już ponad 20 lat. Świat idzie do przodu, pamięć zanika, szczególnie wśród młodego pokolenia. Pojawiają się nowe wyzwania, a Fundacja ma dużo do zrobienia”.

Skarbnica wiedzy o pontyfikacie

Ważnym obszarem działalności Fundacji jest Ośrodek Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II, gromadzący bogate zbiory archiwalne, biblioteczne i muzealne związane z pontyfikatem papieża Polaka.

Przez lata zgromadzono tam publikacje, dokumenty, pamiątki i przedmioty związane z papieżem. Wśród zbiorów znajdują się również dary o szczególnym znaczeniu duchowym: świadectwa wiary konkretnych osób oraz pamiątki związane z dramatycznymi wydarzeniami historycznymi, m.in. z obozów koncentracyjnych z czasów II wojny światowej.

„Ci ludzie po prostu zostawiali w rękach Jana Pawła II jakiś kawałek swojego życia. I to ma swoją wartość” – podkreśla ks. prał. Ptasznik.

Ośrodek posiada także bogaty księgozbiór poświęcony pontyfikatowi i nauczaniu papieża, materiały archiwalne, część oryginalnych rękopisów oraz jego korespondencję. Gromadzi również wypowiedzi Jana Pawła II i publikacje prasowe na jego temat. Dostęp do niektórych dokumentów podlega ograniczeniom wynikającym z prawa watykańskiego.

Fundacja chciałaby szerzej udostępnić zbiory badaczom i środowiskom akademickim. Służyć ma temu przeniesienie przynajmniej części Ośrodka do pałacu Cairoli w centrum Rzymu, w pobliżu polskiego kościoła św. Stanisława.

Nowe pokolenie Jana Pawła II

Jednym z podstawowych zadań Fundacji, wyznaczonych przez Jana Pawła II, jest wspieranie studentów z krajów byłego bloku wschodniego, by mogli studiować na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i w Krakowie.

W ciągu ponad czterech dekad z programu stypendialnego skorzystało ponad tysiąc studentów, m.in. z dawnej Czechosłowacji, Białorusi, Ukrainy, Gruzji, Kazachstanu, Uzbekistanu i Turkmenistanu. Zdobyli oni w Polsce tytuły magisterskie. Fundacja wsparła również prawie stu doktorantów różnych specjalności.

Dziś pojawia się pytanie o możliwość rozszerzenia tej działalności na inne regiony świata. Jak mówi ks. prał. Ptasznik, o pomoc w kształtowaniu środowisk intelektualnych zwracają się także biskupi z Ameryki Łacińskiej. W Polsce studiują również młodzi ludzie z Azji, m.in. z Indonezji.

„W Domu Studenckim Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II w Lublinie przebywa co roku 110 studentów, a w Krakowie z jej stypendiów korzysta ich rocznie około 30. Rozwój programu stypendialnego wymaga jednak stabilnego zaplecza finansowego” – mówi ks. prał. Ptasznik.

„System stypendialny pochłania spore pieniądze, które nie są pokrywane przez ofiary otrzymywane w ostatnich latach” – przyznaje kapłan.

Jednym z pomysłów na przyszłość jest odbudowanie relacji z absolwentami programów stypendialnych. Niektórzy z nich zajmują dziś znaczące stanowiska w swoich krajach. Ks. Ptasznik wskazuje m.in. rektora uniwersytetu w Kazachstanie oraz biskupów na Białorusi, którzy wcześniej korzystali z formacji związanej z Fundacją.

Ks. prał. Ptasznik w rozmowie z Opoką przyznaje, że stypendia pomagają kształtować „nowe pokolenie Jana Pawła II” – osób, które nie tylko poznają nauczanie papieża Polaka, ale także przekładają je na konkretne wybory życiowe, zaangażowanie społeczne i świadectwo wiary w swoich ojczyznach.

Watykańskie korzenie

Szczególnym wymiarem działalności Fundacji jest jej ścisły związek ze Stolicą Apostolską. Jak podkreśla ks. Ptasznik, jej watykańskie umocowanie ma znaczenie zarówno dla samej instytucji, jak i dla jej międzynarodowych partnerów.

„Fundacja ma umocowanie w Watykanie i dla różnych środowisk na świecie duże znaczenie ma to, że jest instytucją watykańską” – mówi.

Współpraca z instytucjami Stolicy Apostolskiej pozwala Fundacji uczestniczyć w konkretnych przedsięwzięciach i wspierać działania poszczególnych dykasterii. Ważną rolę odgrywa także obecność w internecie, umożliwiająca upowszechnianie informacji o działalności Watykanu oraz nauczaniu kolejnych papieży.

Jak przyznaje ks. prał. Ptasznik, Fundacja potrzebuje większej rozpoznawalności również w Polsce. „W ostatnich latach nie działało tu Koło Przyjaciół na takich zasadach jak w innych krajach, pojawiają się jednak osoby zainteresowane utworzeniem takiej wspólnoty. Fundacja podejmuje też współpracę z Fundacją Tertio Millennio, która realizuje projekty skierowane do młodych ludzi” – wyjaśnia. 

Dom Polski czeka na remont

Ważnym elementem działalności Fundacji jest Dom Pielgrzyma, działający w Rzymie pod nazwą Dom Polski Jana Pawła II. Od początku służy pielgrzymom, nie tylko z Polski, ale również z innych krajów.

Jak zaznacza ks. prał. Ptasznik, budynek ma już ponad 70 lat i wymaga modernizacji oraz remontu. To kolejne wyzwanie, które wiąże się z koniecznością zapewnienia Fundacji odpowiednich środków.

Jubileusz 45-lecia ma być więc nie tylko wspomnieniem założyciela i dotychczasowych osiągnięć, ale przede wszystkim okazją do odnowienia jego idei i przekazania ich nowemu pokoleniu. Najważniejszym wyzwaniem pozostaje sprawienie, by dziedzictwo Jana Pawła II nie stało się jedynie przedmiotem historycznej pamięci, lecz nadal inspirowało ludzi nauki, kultury i młodych chrześcijan na całym świecie.

Ten artykuł powstał dzięki naszym Darczyńcom. Dziękujemy za Wasze wsparcie.