Jeńcy w rosyjskiej niewoli torturowani i wykorzystywani do celów propagandowych

Niezależna, ukraińska organizacja fact-checkingowa Detector Media opublikowała w środę raport dotyczący warunków, w jakich przebywają ukraińscy jeńcy wojenni oraz dziennikarze w rosyjskich koloniach karnych. Uwolnieni Ukraińcy potwierdzili, że Rosjanie stosowali wobec nich tortury, w tym techniki prania mózgu. Ich celem było narzucenie uwięzionym rosyjskiej propagandy i pozbawienie ich tożsamości narodowej.

Świadkowie zeznali, że w więzieniach rosyjscy propagandyści próbowali zmusić ich opór poprzez uporczywe powtarzanie dezinformacji. Jako przykłady podawali fałszywe doniesienia o kapitulacji Ukrainy, ucieczce prezydenta Wołodymyra Zełenskiego do Polski czy rzekomym przynależeniu Kijowa do historycznych terytoriów Rosji. Sami jeńcy przyznali jednak, że „taka propaganda jest mało skuteczna”.

Ukraińskie Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji (CPD) podało w połowie sierpnia, że rosyjskie media nasiliły publikacje materiałów propagandowych z wykorzystywaniem ukraińskich jeńców wojennych. Eksperci przeanalizowali ponad 94 tys. publikacji z blisko 24 tys. źródeł rosyjsko- i ukraińskojęzycznych, Stanowiły one element rosyjskich operacji informacyjnych na temat jeńców i osób zaginionych. Treści te, publikowane między 1 stycznia a 11 sierpnia 2026 roku, osiągnęły zasięg 419 mln wyświetleń. Jak zaznaczono, nie każda z analizowanych treści zawierała wrogą narrację.

Ukraiński organ ds. walki z dezinformacją wskazał na cztery główne narracje propagandowe. Dotyczyły one: kształtowania pozytywnego obrazu rosyjskiej niewoli, domniemanego okrutnego przetrzymywania rosyjskich jeńców wojennych w Ukrainie, manipulacji dotyczących losów osób zaginionych oraz rzekomej niechęci Ukrainy do wymiany jeńców wojennych.

Jako przykład podano rozpowszechnianie przez kremlowskie media nagrania wideo, na którym ukraiński jeniec wojenny powtarzał tezy korzystne dla rosyjskiej propagandowy, zarzucając m.in. władzom w Kijowie okłamywanie własnych obywateli.

Wykorzystywanie jeńców wojennych do celów propagandowych, w tym nagrywania filmów czy zmuszania do publicznych oświadczeń, stanowi rażące naruszenie Trzeciej Konwencji Genewskiej. Międzynarodowe prawo jednoznacznie chroni jeńców przed upublicznianiem ich wizerunku oraz danych, zakazuje ich poniżania i zastraszania, a także narzuca obowiązek humanitarnego traktowania.

Na początku sierpnia Claudia Fuentes Julio, zastępczyni sekretarza generalnego ONZ ds. praw człowieka poinformowała, że:

ponad 95 proc. ukraińskich jeńców wojennych i 85 proc. cywilnych więźniów było torturowanych lub źle traktowanych podczas rosyjskiej niewoli. Dane te zebrano podczas rozmów z 910 ukraińskimi jeńcami wojennymi i 403 cywilami, którzy odzyskali wolność.

Julio przekazała, że oenzetowska agenda dysponuje dokumentami potwierdzającymi egzekucję 129 ukraińskich jeńców wojennych oraz śmierć kolejnych 48 w wyniku tortur, odmowy pomocy medycznej lub nieludzkich warunków w więzieniu.

Ponadto szacuje się, że ponad 16 tys. cywilów schwytanych przez Rosjan od początku pełnowymiarowej wojny w Ukrainie wciąż pozostaje bezprawnie pozbawionych wolności.

Eksperci z ONZ przeprowadzili także rozmowy z 816 rosyjskimi jeńcami oraz 57 obywatelami innych państw, którzy walczyli w szeregach rosyjskiej armii. Julio oświadczyła, że ok. połowa z nich zgłosiła tortury lub złe traktowanie, głównie podczas przesłuchiwań i w pierwszych dniach ukraińskiej niewoli. Jednocześnie zaznaczyła, że „warunki (w ukraińskich ośrodkach detencyjnych) zasadniczo odpowiadają prawu humanitarnemu i poprawiły się od 2022 roku”. 

Źródło: