Pragnienie Boga może dosięgnąć każdą duszę nagle i gwałtownie. Przypomina wówczas stan ludzkiego zakochania, kiedy sercu wydaje się, że nic powiewowi szalonego afektu nie jest w stanie stanąć na przeszkodzie. Ale nie każde pragnienie religijne, choćby najbardziej intensywne, oznacza z zasady działanie Ducha Świętego. Do pewnego poziomu diabeł potrafi przecież — to reguła stara jak świat — przestroić się za anioła światłości. Może tym samym zagrać pobożność, wzniosłe natchnienie albo uwodzące słowa pod pozorem Bożej nauki. Tymczasem w czystej duszy obecność Boga brzmi jak pieśń, którą wewnętrzny chór wykonuje bez najmniejszego, fałszywego tonu. Tam zaś gdzie na linii dźwięku, choćby jeden raz, wybrzmi chybiony akord, jak zgrzyt nienastrojonego instrumentu, oznacza to, że choćby sala koncertowa wypełniła się po brzegi i błyszczała pełnym blaskiem jupiterów, dyrygentem koncertu nie jest Bóg. Posiwiały, pobożny pan o sentymentalnym obliczu patrzył z nieskrywaną zazdrością na rodzinę swoich sąsiadów. Wszyscy oni zasiedli w ostatniej ławce kościoła, klękając z charakterystyczną nieporadnością ubogich ludzi. Tak właśnie, przecież nigdy nie czytali żadnych mistyków. Nie pletli różańców na dłoni. Nie zapraszali do mieszkania egzorcysty, gdy coś tłukło się po rurach. Nigdy proboszcz nie wcielił ich dekretem z pieczątką do rady parafialnej. Nie mieli religijnych wizji z aniołem stróżem w roli głównej. Jedyne czemu nie przestawali być wierni to odmawiany codziennie o poranku Dekalog i niedzielna Msza Święta, jak dziś. A jednak wszyscy razem klęczeli w ławce — tłukło mu się echo myśli po głowie — dobrzy, prości ludzie. Zwykli chrześcijanie. Widział jak sąsiad uczy najmłodsze dziecko kreślić znak krzyża na czole i piersiach. Gdy ministrant zadzwonił dzwonkiem na początek liturgii, ojciec rodziny położył znacząco palec na ustach i wzrokiem wskazał na ołtarz. A jego dzieci ani żona nie chodzili z nim od dawna do kościoła. Wiele lat temu przegrzał im dusze. Zabrakło mu miary w rozeznaniu. Biegał z małymi dziećmi śladami wszystkich, możliwych uzdrowicieli, wizjonerów, kaznodziejów. Potrafił jechać godzinami na koniec Polski tylko po to, by ktoś nadzwyczajnie obdarowany położył ręce na głowie jego i jemu bliskich. W domu od rana do wieczora trzeba było słuchać katechetów z podcastów. Z roku na rok rosło napięcie i religijna temperatura do wrzenia. Padały coraz mocniejsze słowa, cięte terminy, nieprzejednane definicje, jednoznaczne opisy odartej z Boga rzeczywistości. Robiło się skrajnie niebezpiecznie i wszystko toczyło się tak jakąś siłą rozpędu do matury najstarszego syna. Ledwo zdał ostatni egzamin, a pierwszy raz oświadczył ojcu: nie idę w niedzielę do kościoła. Ojciec szukał natychmiast księdza na rozmowę, najlepiej egzorcysty ale nawet żona nie chciała w tym już brać udziału. Gdy dotarło do niego, do czego doszło, granica połamanej, duchowej wrażliwości była przesunięta już zbyt daleko. Pomyłka co do prawdziwej lub fałszywej duchowości nie jest wcale taka trudna, ani taka rzadka. Granica między jednym a drugim biegnie najczęściej między nadprzyrodzonością, a nadzwyczajnością. Cecile Bruyere OSB, nazywana benedyktyńską Teresą z Ávila, w bardzo ważnej dla duchowości książce „Życie duchowe i modlitwa według Pisma Świętego i tradycji monastycznej”, wyjaśnia: „Powiedzmy jeszcze, że słowo nadzwyczajny w żadnym razie nie jest synonimem słowa nadprzyrodzony. Należy bardzo precyzyjnie je rozróżniać. Tak więc, łaska zjednoczenia może być bardzo wzniosła ale zarazem nie przejawiać się w formach nadzwyczajnych, a niektóre łaski nadzwyczajne nie są przejawami Bożego zjednoczenia. Święty Jan od Krzyża, bezlitosny dla poszukiwania wizji, ekstaz, a nawet daru czynienia cudów, nie pisze nigdzie, że nie należy dążyć do zjednoczenia z Bogiem. Przeciwnie, aby uczynić je doskonalszym, radzi nie poświęcać zbytniej uwagi sposobom, jakimi On chce się posłużyć, aby do tego zjednoczenia doprowadzić”. Nadprzyrodzoność to próba myślenia człowieka według Bożych kryteriów. A nadprzyrodzoność to okradanie Boga z Jego wizji świata w imię ludzkiej, niewczesnej gorliwości.
Nie wszyscy potrafią nauczyć się duchowej pieśni, powiada dalekowzroczny apostoł Jan, autor kluczowej, wieńczącej całą historię zbawienia, księgi Apokalipsy (por. Ap 14, 3b). Czystym głosem śpiewa w istocie niewielu. Kilku wybranych, mały chór wypróbowanych i oczyszczonych, czyli ludzi regularnych wewnętrznie. Życie duchowe, szczególnie w literaturze mistyków, będzie przedstawiane pod postacią pięknej, harmonijnej pieśni. Słysząc proporcjonalne i celnie wyśpiewane dźwięki - bez skrzeczącego dysonansu — poznaje się dopiero miłość do Boga i wiarę i autentyczną świętość.
Prawdziwych mistrzów i przewodników w wierze warto dobierać po znakach duchowego ubóstwa, a nie po nadmiarze religijnego gadulstwa.