W nawiązaniu do zapowiadanej encykliki papieża Leona XIV, która jak przypuszczają komentatorzy, może być poświęcona sztucznej inteligencji, Fundacja Opoka zaprosiła do dyskusji na ten temat prof. Andrzeja Zybertowicza i red. Piotra Pietrusa. Podjęli oni próbę zdiagnozowania kondycji człowieka w świecie zdominowanym przez algorytmy oraz ostrzegali wskazując, że sztuczna inteligencja to już nie tylko narzędzie, a siła, która może wymknąć się spod kontroli. 

Debata towarzyszyła XXXI Targom Wydawców Katolickich na Zamku Królewskim w Warszawie.

Opoka DODANE 18.04.2026 AKTUALIZACJA 18.04.2026

Kościół jako „Arka sensu” w epoce AI – prof. Zybertowicz odwołuje się do eseju Matthew Harvey’ego Sandersa

Podczas debaty Opoki „Kościół w czasach AI” prof. Andrzej Zybertowicz przywołał esej Matthew Harvey’ego Sandersa, w którym autor ostrzega, że rozwój sztucznej inteligencji doprowadzi do „Wielkiego Oddzielenia” pracy od ludzkiej tożsamości. Kościół może tu odegrać kluczową rolę „Arki sensu”, chroniącej człowieka przed kryzysem pustki egzystencjalnej – wskazuje Sanders.  

Prof. Andrzej Zybertowicz wskazał, że ludzkość znalazła się w technologicznym punkcie zwrotnym, który można porównać do wejścia w „króliczą norę”. Choć często twierdzi się, że bez AI nie poradzimy sobie z destabilizacją klimatu czy zagrożeniami geopolitycznymi czy medycznymi, kluczowe są proporcje: na jedną szansę przypada według niego obecnie około tysiąca zagrożeń. 

Solidarność gatunkowa 

Szczególną uwagę poświęcił zjawisku tzw. „solidarności gatunkowej” obecnemu również u maszyn. Jest to nieprzewidywalny typ zachowania modeli AI, który nie był planowany przez twórców, a może doprowadzić do sytuacji, kiedy np. bazujące na AI systemy bojowe, zamiast zwalczać podobne systemy przeciwnika, zwrócą się przeciwko całej ludzkości, a nie technologicznemu „krewniakowi”. 

AI to nie narzędzie

Prof. Zybertowicz ostrzegł, że AI ewoluuje w sposób nieprzewidywalny i nie można ulegać narracji, że jest to „tylko narzędzie” – zwłaszcza gdy dla wielu osób algorytmy zyskują już status „przyjaciela”.  

„To jest największa ściema XXI wieku: «AI to tylko narzędzie». To nie jest narzędzie! To jest coś, co ewoluuje zarówno autonomicznie, jak i pod wpływem tych, którzy inwestują ogromne pieniądze, żeby to rozwijać. To jest byt, który komunikuje się z naszą świadomością i podświadomością, który ma wyższe zdolności monitorowania tego procesu komunikacji niż my. I to jest byt, który już uzyskał w relacjach z wielu ludźmi status przyjaciela” – mówił w czasie trwającej debaty prof. Zybertowicz.

Podkreślił, że narzędzie można „zostawić w garażu”, wyłączyć. Od czegoś, co ma status przyjaciela, nie sposób się odciąć tak prosto i radykalnie.

„Nie ulegajcie tej śmiertelnie niebezpiecznej dla ludzkości narracji: «To tylko narzędzie», bo to sugeruje, że możemy to wyłączyć” – podkreślił profesor. 

Z dystansem do terminu „inteligencja” w kontekście AI odniósł się Piotr Pietrus, kwestionując, czy w przypadku algorytmów w ogóle możemy o niej mówić. Według niego technologii brakuje duchowości, kreatywności, emocji oraz zdolności do abstrakcyjnego myślenia; AI jedynie naśladuje ludzkie zachowania. Redaktor naczelny EWTN zwrócił również uwagę na problem halucynacji algorytmów, których wiarygodność zależy wyłącznie od jakości zastosowanego kodu i odpowiedniego promptu.  

Postrzępiona inteligencja 

Eksperci omówili zjawisko tzw. „postrzępionej inteligencji” – sytuacji, w której modele potrafią rozwiązywać skomplikowane zadania matematyczne, a jednocześnie wykładają się na prostych problemach logicznych. Może to prowadzić do pogłębiania rozwarstwienia społecznego, gdyż z AI realnie korzystają jedynie osoby o wysokim kapitale intelektualnym.  

Pojawiły się również obawy o kondycję młodego pokolenia. Piotr Pietrus zauważył, że młodzi ludzie mogą utracić zdolność rozpoznawania fałszywych treści, zwłaszcza gdy wcześniej system edukacji nie wyposażył ich w odpowiednią wiedzę i umiejętności. Prof. Zybertowicz ostrzegł przed „zanikaniem nieużywanych organów” – AI wypiera pracę umysłową, co może prowadzić do wtórnego analfabetyzmu funkcjonalnego. Zwrócono uwagę na konieczność nadzoru dorosłych nad dostępem dzieci do modeli AI, które mogą być dla nich niebezpiecznym narzędziem (którego już są ofiary).  

W obliczu faktu, że nie ma kontroli nad rozwojem AI, a inwestycje w tę technoplogię już przewyższają nakłady nawet na badania nad rakiem, prof. Zybertowicz opowiedział się za spowolnieniem rozwoju najpotężniejszych modeli. Zaproponował „moratorium technologiczne”, które wymagałoby porozumienia między Waszyngtonem a Pekinem, aby budowanie mechanizmów bezpieczeństwa wyprzedzało konstruowanie nowych systemów.  

Kościół w czasach AI

Prelegenci wskazali też na rolę Kościoła. „Kościół w erze postpracy jest być może jedyną instytucją, która jest w stanie zaoferować rozwiązanie problemu deficytu sensu” – powiedział, przypominając, że od wieków pełni on funkcję „dostarczyciela sensu”. Redaktor naczelny EWTN, Piotr Pietrus przypomniał, że fundamentem chrześcijaństwa pozostaje człowiek, wskazując, że również refleksja nad AI powinna być podporządkowana tej perspektywie. W jego opinii nowa encyklika papieża Leona XIV, która jak przypuszczają komentatorzy, może być poświęcona sztucznej inteligencji, powinna jasno nazwać zagrożenia i stawiać ważne pytania o prawdę i wiedzę.
 

Opoka DODANE 17.04.2026 AKTUALIZACJA 18.04.2026

Prof. Zybertowicz na debacie Opoki: Kościół w czasach AI to odpowiedź na deficyt sensu

W erze, w której sztuczna inteligencja może przejąć większość ludzkich zadań, największym wyzwaniem nie będzie brak pracy, lecz utrata sensu życia – podkreślił prof. Andrzej Zybertowicz podczas debaty „Kościół w czasach AI”. Ekspert zwrócił uwagę, że Kościół może stać się kluczową instytucją odpowiadającą na rosnącą pustkę egzystencjalną.