Ks. prof. Wróbel: dialog chrześcijańsko-żydowski w Polsce dotyka fundamentalnych kwestii

Ks. Prof. Mirosław Wróbel, dyrektor Instytutu Nauk Biblijnych KUL zaznacza, że „w kraju o tak skomplikowanej historii jak Polska, każda rozmowa, która zastępuje mur mostem, jest inwestycją w pokój społeczny i w przyszłe pokolenia".

Oto pełny tekst odpowiedzi ks. prof. Mirosława S. Wróbla, przekazanej KAI: 

Ks. prof. Chrostowski w wywiadzie dla agencji informacyjnej KAI z dnia 6.02. br. charakteryzując dialog chrześcijańsko-żydowski w Polsce użył określenia „parodia”. To bardzo emocjonalne i niesprawiedliwe określenie. Choć bardzo szanuję księdza profesora i doceniam jego kunszt naukowy i elokwencję – to nie mogę przejść nad tym w sposób obojętny. Dziwi mnie fakt, że KAI i tygodnik katolicki Niedziela bezkrytycznie powielają tę wypowiedź tytułując nawet w ten sposób swój przekaz medialny. 

Tymczasem faktem jest, że dialog chrześcijańsko-żydowski w Polsce nie ma nic wspólnego z „parodią”, gdyż dotyka fundamentalnych kwestii religijnych, polskiej i żydowskiej tożsamości, historii oraz etyki społecznej. 

W dialogu tym „parodią” na pewno nie jest:

- praca nad eliminowaniem „teologii pogardy” i „teologii zastępstwa” oraz upowszechnianie w Polsce treści deklaracji soborowej Nostra Aetate i dokumentów Kościoła (temu zagadnieniu w 2025 r. służyły liczne konferencje, warsztaty w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu z reprezentantami wszystkich diecezji w Polsce oraz najnowsza publikacja naukowa: Kościół Katolicki wobec Żydów i judaizmu. Dokumenty Stolicy Apostolskiej (1965-2015) i komentarze, red. kard. G. Ryś – S.J. Żurek, Kraków: Wydawnictwo WAM 2025

- praca nad upowszechnianiem prawdy, że chrześcijaństwo i judaizm jako społeczności religijne są ze sobą wewnętrznie spokrewnione. Mocno podkreśla to nauczanie Kościoła. Wgłębiając się we własną tajemnicę, Kościół odkrywa więź łączącą go z judaizmem. Kościół jest „nową gałązką” wyrosłą na „wspólnym pniu”. Zarówno żydzi, jak i chrześcijanie oddają cześć Jedynemu Bogu, który jest naszym Ojcem i który wybrał Izrael „dobrą oliwkę, w którą wszczepione zostały gałązki dziczki oliwnej narodów” (Rz 11,17-24). W synagodze rzymskiej (13.04.1986 r) św. Jan Paweł II podkreślił, że „religia żydowska nie jest dla naszej religii rzeczywistością zewnętrzną, lecz czymś wewnętrznym. Stosunek do niej jest inny aniżeli do jakiejkolwiek innej religii”. Stosunek ten przez papieży i osoby zaangażowane w dialog może być rożnie określany „braterski”, „siostrzany”, „ojcowski”. Nie chodzi tu jednak o spór dotyczący nazwy, ale o istotę wewnętrznej więzi pomiędzy religią żydowską i religią chrześcijańską. Temu służą obchody Dnia Judaizmu, organizowanie z rabinami wspólnego czytania Tory i Nowego Testamentu, wyjaśniania dotyczące relacji pomiędzy sederem paschalnym i Ostatnią Wieczerzą, wnikanie w istotę modlitwy Ojcze nasz, błogosławieństwa, szabatu, chanuki, paschy oraz wspólne otwieranie się na moc Ducha Świętego.  

- praca nad leczeniem ran po Zagładzie (Shoah). Polska jest miejscem, gdzie Niemcy niemal całkowicie zgładzili społeczność żydowską. Dialog jest jedyną drogą do przepracowania tej traumy. Stąd upamiętnienia osób poległych w czasie zagłady (na Lubelszczyźnie tablice upamiętniające Zagładę znajdują się w wielu miejscowościach. Siedziba Centrum relacji katolicko-żydowskich im. Abrahama Joshuy Heschela KUL znajduje się w Gmachu, gdzie Niemcy planowali i wcielali w życie okrutną Akcję Reinhardt, w której zostało unicestwionych blisko 2 miliony Żydów. Wspólne modlitwy, upamiętnienia i spotkania organizowane przez Polską Radę Chrześcijan i Żydów, Komitet ds. Dialogu z Judaizmem Konferencji Episkopatu Polski, Bramę Grodzką w Lublinie, Centrum Heschela KUL i inne organizacje dialogiczne  pozwalają na wyjście ku wspólnocie pamięci. Bez dialogu historia ta staje się jedynie paliwem dla wzajemnych oskarżeń i resentymentów.

- praca nad odzyskiwaniem wspólnego dziedzictwa kulturowego. Przez blisko tysiąc lat historia Polski i Żydów była nierozerwalna. Dialog pozwala Polakom zrozumieć, że kultura żydowska nie jest „obca”, ale jest integralną częścią polskości. Temu służą nowe publikacje i tłumaczenia z jidysz dzieł żydowskich twórców, wykłady na temat kultury żydowskiej, wyjazdy młodzieży do Muzeum Polin, do ocalałych synagog, do Muzeum Błogosławionej Rodziny Ulmów, inicjatywy związane z ratowaniem cmentarzy żydowskich przez lokalne parafie czy festiwale kultury żydowskiej organizowane przy współudziale środowisk katolickich przywracając pamięć o współobywatelach, bez których Polska nie byłaby tym samym krajem.

- praca nad eliminowaniem antysemityzmu. Dialog tworzy przestrzeń, w której uprzedzenia i stereotypy mogą być konfrontowane z faktami i świadectwem prelegentów polskich i żydowskich (wspólne konferencje, wystawy, odczyty). Dialog ukazujący antysemityzm jako grzech nadaje walce z nienawiścią sankcję moralną.

- praca nad budowaniem wiarygodności Polski na arenie międzynarodowej. Autentyczny dialog jest dowodem na to, że Polska jest dojrzałą demokracją, która potrafi mierzyć się z trudną przeszłością. To pozwala na lepsze zrozumienie polskiej racji stanu za granicą. Temu służą wyjazdy do Izraela, USA, Niemiec, Francji, Słowacji, a także organizowanie w Muzeum Polin i na KULu wspólnych wykładów dla młodzieży z Boston University, z Loyola Marymont University z Los Angeles, z Middelbury Collage, a także spotkania z gośćmi z Izraela, Palestyny, Libanu i Jordanii.

- praca nad wzbogaceniem duchowym obu stron – temu służyła konferencja międzynarodowa o pokoju na KULu, a także wykłady rabina Joe Charnesa w Collegium Bobolanum w Warszawie, debata na temat św. Pawła u Ojców Dominikanów w Lublinie, wykłady rabina Boaza Pascha na temat Marca Chagalla, wspólne komentarze do Ewangelii etc. Dialog nie polega na nawracaniu, ale na wzajemnym poznawaniu bogactwa duchowego. Dla katolików kontakt z judaizmem jest powrotem do korzeni biblijnych, do zrozumienia liturgii i osoby Jezusa z Nazaretu.

- praca na wspólnym przeciwstawianiu się złu i przez wspólne czytanie Biblii dostrzeganiu punktów wspólnych w etyce: troskę o słabych, sprawiedliwość społeczną i wartość życia.

Dialog chrześcijańsko-żydowski w Polsce nie tylko nie jest „parodią”, ale jest fundamentalnym znakiem czasu, ponieważ uniemożliwia dehumanizację drugiej strony. W kraju o tak skomplikowanej historii jak Polska, każda rozmowa, która zastępuje mur mostem, jest inwestycją w pokój społeczny i w przyszłe pokolenia. Bez tego dialogu Polska byłaby uboższa o świadomość własnych korzeni oraz bardziej podatna na fanatyzm i utratę swojej tożsamości. 

Ks. prof. dr hab. Mirosław S. Wróbel

Źródło: KAI