Ks. prof. Dariusz Kowalczyk: post od AI to dziś element pełnej edukacji akademickiej

„Zadaniem uczelni jest chronić powolność dojrzewania myśli. I nie chodzi tu o jakiś konserwatywny odruch, lecz o obronę człowieczeństwa” – mówi ks. prof. Dariusz Kowalczyk. Publicysta Opoki i nowo mianowany przewodniczący Collegium Maximum Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego komentuje encyklikę Magnifica humanitas.

O. Dariusz Kowalczyk SJ @ Agata Ślusarczyk / Fundacja Opoka

Kiedy Leon XIV w encyklice Magnifica humanitas odwołuje się do obrazu Nehemiasza odbudowującego mury Jerozolimy, mogą nasunąć się na myśl uczelnie wyższe – miejsca, którym powierzono szczególny „odcinek muru” w epoce sztucznej inteligencji. Papież wprost wskazuje, że „na płaszczyźnie uniwersytetu" stoi „wielkie wyzwanie integracji wiedzy” (nr 137), czyli łączenia różnych dziedzin poznania i sposobów weryfikacji faktów.

Encyklika przekonuje, że technika „od samego początku wpisana jest w nasze dzieje jako działalność głęboko ludzka" (nr 4). Uczelnie, w tym kościelne, powinny odczytać to zdanie jako zaproszenie do twórczego korzystania z AI w badaniach naukowych, w analizie tekstów źródłowych, w dydaktyce. Narzędzia AI mogą przyspieszać dotarcie do wiedzy, ułatwiać pracę interdyscyplinarną i poszerzać dostęp do zasobów naukowych, także tym środowiskom akademickim, które dotąd były marginalizowane ekonomicznie.

AI może głęboko zmienić szkolnictwo, ale nie powinniśmy się tego bać.

Post od AI

Zarazem encyklika przestrzega przed redukcją myślenia do algorytmu. Cytując Platona, Leon XIV przypomina, że „rzeczy najgłębszych człowiek uczy się dopiero po długim czasie i wielu wysiłkach” (nr 140). Zadaniem uczelni jest więc chronić powolność dojrzewania myśli. I nie chodzi tu o jakiś konserwatywny odruch, lecz o obronę człowieczeństwa. „Higiena uwagi”: taki rytm życia, który obejmuje ciszę, pogłębione studium, lekturę i rozważną wymianę myśli (nr 146) oraz „post od AI” (nr 140) to dziś element pełnej edukacji akademickiej, nie tylko seminarium duchownego.

Dla uczelni kościelnych encyklika otwiera istotną przestrzeń: teologia, filozofia i nauki społeczne mogą wspólnie wypracować kryteria etyczne oceny systemów AI, kryteria oparte na godności osoby, dobru wspólnym i solidarności. To wkład, którego środowisko czysto techniczne samo z siebie nie wypracuje.

Encyklika Magnifica humanitas nie daje gotowych odpowiedzi. Pyta jednak: jakim budowniczym – wieży Babel czy murów Jerozolimy – chcesz być? Pytanie to pada pod adresem każdego rektora, każdego wykładowcy, każdego studenta.