Onegdaj kard. Kazimierz Świątek, więzień łagrów i metropolita mińsko-mohylewski, zwrócił się do jednego z moich współbraci z prośbą o wygłoszenie dla młodych kapłanów rekolekcji o Eucharystii.

Mój współbrat zainteresował się wyborem tematu i zafrasowany kardynał przyznał: „Mamy u młodych księży problemy z zrozumieniem Eucharystii i jej wartości. Np. młody ksiądz pojechał do Niemiec, dostał 20 intencji i że potrzebował pieniędzy odprawił 20 Mszy jednego dnia”.

Niedawny skandal w parafii w Grojcu, gdzie szarpano i lżono miejscowego ordynariusza, wynikał z tego, że proboszcz ks. Józef Zborek spalił księgi mszalne. Przyznam, że palenie w kotłowni takimi dokumentami nie jest normalną praktyką kościelną. Dlaczego spalił? Sądzę, że aby ukryć fakt, iż odprawiał kilka Mszy dziennie, choć nie było szczególnej potrzeby duszpasterskiej. Zarazem prawo kościelne, aby zniechęcić księży do takich praktyk określa, że ofiarę za drugą, trzecią, lub nie daj Bóg kolejną Mszę należy oddawać do kurii biskupiej. Czyli młody białoruski ksiądz odprawiający Msze w Niemczech nie miał prawa zatrzymać sobie pieniędzy z ofiar 19 intencji, nawet jeśli bardzo pieniążków potrzebował.

Reforma soborowa

Podobne restrykcje wprowadził już Sobór Trydencki, który chciał w ten sposób wyplenić tzw. Mszę suchą (Missa sicca), czyli czytanie wszystkich modlitw przez kapłana z pominięciem słów przeistoczenia. Czasami księża czytali też wiele razy wszystkie modlitwy przed przeistoczeniem, potem raz przeistoczenie, i znowu wszystkie modlitwy po przeistoczeniu wiele razy, w ten sposób za jednym razem jakby odprawiając wiele Mszy i biorąc za to wiele ofiar, które według przepisów kościelnych są przeznaczone na dzienne utrzymanie kapłana. Innym zwyczajem było wynajmowanie przez proboszcza księży ołtarzników: on im dawał część stypendium mszalnego, za co oni odprawiali mu Msze Święte zamówione przez parafian. W ten sposób proboszcz był głównym wykonawcą, a ołtarznicy podwykonawcami.

Kościół walczył i walczy z tymi praktykami, ponieważ Eucharystia jest największą świętością Kościoła i ma służyć wyłącznie uświęceniu wiernych, a nie jakimkolwiek, nawet chwalebnym celom.

Co robił ks. Zborek z tym pieniędzmi za odprawione nadliczbowe Msze święte, które to pieniądze powinien oddać kurii? Nie wiem. Może nawet przeznaczył na remont dachu kościoła lub kupno nowego pieca do kotłowni. To nieważne, bo Eucharystia, uobecnienie śmierci i zmartwychwstania Chrystusa, nie temu ma służyć. Nie ma też służyć sprawianiu przyjemności parafianom (przykład: parafianie chcą zamówić Mszę za zmarłych rodziców w dniu ich śmierci i niestety już nie ma w tym dniu wolnych intencji, więc dobry proboszcz mówi: „odprawię specjalnie dla was dodatkową Mszę”).

Opoka DODANE 07.10.2026 AKTUALIZACJA 08.10.2026

Msza św. trydencka i posoborowa. Czym naprawdę się różnią i w której uczestniczyć?

Liturgia i teologia trydencka postrzegają Mszę św. przede wszystkim jako uobecnienie Golgoty (ofiara przebłagalna). Sobór Watykański II poucza zaś, że Msza św. uobecnia tajemnicę Golgoty, ale też zmartwychwstania Jezusa. Zmartwychwstanie Chrystusa stanowi kluczowy element odkupienia i sprawowanej Mszy św. Dlatego od samego początku chrześcijanie gromadzili się na Mszy św. w niedzielę, a nie w piątek. 

Drugi chrzest na Insta

O czym tutaj jest mowa? O zmianie mentalności polskich księży. Jeszcze nie tak dawno proboszcza parafianie się bali i szanowali. Dobry proboszcz wyremontował boczną kaplicę, ławki nowe kupił i wybudował mur na cmentarzu. I do tego jeszcze dzieci do komunii przyjął i dziadka po katolicku pogrzebał. Proboszcz na plebanii był równy biskupowi. Wśród wiernych miał posłuch i pełne posłuszeństwo. Brał ofiary, bo miał do tego prawo i nikogo to nie dziwiło, chyba że ktoś utyskiwał, że mógłby brać mniej. Owieczek było co nie miara i w większych parafiach wikarzy z zakrystianem nie nadążali z liczeniem pieniędzy. Ale czasy się zmieniły. Parafian jak na lekarstwo, wybrzydzają, do innego kościoła pójdą, krytykują. Proboszcz zaczął się przemieniać w dobrego wujka. Kiedyś grzmiał, teraz zawsze z uśmiechem, nigdy nie zgani, zawsze grzecznie się zgodzi, czegokolwiek o by parafianie sobie zażyczyli. No cóż, popyt określa podaż. Kultura obsługi się zmienia. Miałem współbrata, który chrzcił dzieci dwa razy, jeśli sobie tego dobrzy parafianie zażyczyli bo np. fotograf nie zdążył zdjęcia zrobić. „Nie ma sprawy, polejemy wodę na główkę jeszcze raz. Zdjęcie zrobione? No to pięknie i wszyscy zadowoleni”. Jest to nowa forma podejścia do duszpasterstwa rozumianego jako zakład usług religijnych.

Lat ponad 30 temu pracowałem na wielkiej parafii w Szczecinie – to było prawdziwe przedsiębiorstwo: śluby, pogrzeby (jednego dnia było ich 10!), chrzty po 20 naraz, popiół na Środę Popielcową (to akurat bezpłatnie), kreda na Trzech Króli, święconka na Wielkanoc, koperty na kolędę, opłatki na Boże Narodzenie. Pamiętam jak jakiś podpity jegomość przyszedł do mnie z pytaniem: „Gdzie te białe wafle sprzedają?” Odpowiadam: „Koło ołtarza leżą w koszyku”. „A gdzie ten ołtarz jest?”. Kiedyś proboszcz mając morze parafian mógł takiego jegomościa pognać, a dzisiaj nie koniecznie: klient nasz pan.

Dla starszego pokolenia duchowieństwa pojęcie „zawód-ksiądz” ciągle jest oczywiste: kapłan ma uczciwie wypełniać swoje obowiązki, świadczyć usługi religijne, za co mu się należy szacunek i godziwy zarobek.

Inni

Niedawno ks. prof. Jerzego Szymik na łamach GN wystosował dość prowokacyjny,„List do młodego księdza”, w którym poddał mocnej krytyce nowe pokolenie kapłanów. Tak, młode duchowieństwo znacznie różni się od starej gwardii i Ksiądz Profesor celnie zwrócił uwagę na różne słabości. Nowi są inni, wrażliwsi, delikatni, zagubieni, szukający pomocy tam, gdzie starym by to do głowy nie przyszło. Są inni, lecz niekoniecznie to ich wina – i w ogóle wina. Są tacy jacy ich rówieśnicy, którzy biegają na terapie i różne grupy samodoskonalenia. Pojęcie „zawód-ksiądz” do wielu młodych zupełnie nie pasuje, ani nie jest atrakcyjne. Czegoś na zamianę jeszcze nie wymyślono. Formacja seminaryjna powoli tylko przekształca się w coś nowego i często jeszcze nie wiadomo w co.

A gdyby tak napisać „List młodego księdza do starego klechy”?

Polska drugą Hiszpanią?

Co by tam było? O wychłodzonych emocjonalnie i pustych wieczorem plebaniach, o rutynie usług religijnych, o braku motywacji i wypaleniu, o samotności, o obojętności otoczenia, a czasami wrogości, o pustych ławkach podczas katechezy, o cynizmie i wygodnictwie, wyciskaniu kasy z parafii. Tak, stary młodego nie zrozumie; świat, a z nim mentalność młodych kapłanów, zmienia się z kosmiczną szybkością. Kiedy proboszcz żyje mentalnie w 1986 roku, to wikary w 2026 – 40 lat różnicy nie do przeskoczenia. Młody na Instagramie, a stary nawet nie wie czy to gazeta, czy motocykl. Rezultat znany, choć przemilczany: średnio kilku młodych księży w diecezji rocznie rzuca kapłaństwo. Coś trzeba zmienić, choć raczej wszyscy szukają po omacku? Jak nic nie wymyślimy, nie wymodlimy, nie zdobędziemy się na odwagę zmian, to niedługo na Mszę trzeba będzie jeździć do księdza staruszka kilkadziesiąt kilometrów – jak w superkatoliockiej Hiszpanii, gdzie na każdym kroku kościółek, tylko niestety pusty. Księża stanowią zaledwie 0,06% ludności Polski, ale ciągle wzbudzają duże zainteresowanie tak tych, co ich lubią, jak i tych, co ich nie cierpią. Oby nie stało się tak, że obiektu tego zainteresowania zabraknie.

Opoka DODANE 29.10.2026 AKTUALIZACJA 29.10.2026

Cudze życie listu ks. Jerzego Szymika

W „Liście do młodego księdza” nie wyczytałem niczego z tego, co ks. Szymikowi się zarzuca. Ani paternalizmu, ani cierpiętnictwa, ani negacji terapii – pisze Sławomir Zatwardnicki. Pomoc terapeutyczna nie zastępuje zbawienia – o tym także jest ten list. Szymik słusznie uznał, że te „oczywiste oczywistości” potrzebują dziś przypomnienia. 

Ten artykuł powstał dzięki naszym Darczyńcom. Dziękujemy za Wasze wsparcie.