Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao


Marek Blaza SJ

Karnawał jako przygotowanie do Wielkiego Postu?



Karnawał to okres trwający od uroczystości Objawienia Pańskiego (6 stycznia) aż do Środy Popielcowej. Kojarzony jest on przede wszystkim z zabawą i tańcem, który w okresie Wielkiego Postu będzie zakazany. Samo słowo „karnawał” wywodzi się z łaciny. Jednak różnie tłumaczy się samo pochodzenie tego słowa. I tak, niektórzy znaczenie tego słowa odczytują w odniesieniu do Wielkiego Postu, twierdząc, iż oznacza ono tyle, co „żegnaj mięso!” (łac. caro — mięso, vale — żegnaj). Inni doszukują się pochodzenia słowa „karnawał” w łacińskim wyrażeniu carrus navalis, oznaczającym wóz w kształcie okrętu. Taki wóz prowadził parady w czasie rzymskich bachanalii, czyli uroczystości na cześć Bachusa, boga płodów i wina.

W obecnie obowiązującym kalendarzu liturgicznym Kościoła rzymskokatolickiego czas od święta chrztu Pańskiego, które w Polsce przypada na niedzielę po Objawieniu Pańskim, aż do wtorku przed Środą Popielcową nazywamy okresem zwykłym w ciągu roku. Okres ten w żaden szczególny sposób nie zwiastuje nadchodzącego okresu Wielkiego Postu. Dlatego też może pojawić się taka pokusa, że najpierw można sobie pofolgować w ramach karnawałowego szaleństwa, aby potem nagle, tzn. w nocy z ostatkowego wtorku na Środę Popielcową przemienić się cudownie w jednym momencie z hulaki w pokutnika.

Czy taka szybka przemiana moralna człowieka jest możliwa? Oczywiście, odwołując się do historii Kościoła, możemy odpowiedzieć, że u Boga nic nie jest niemożliwego albo że w żywotach świętych znaleźć można niemało przykładów nagłych nawróceń. Odpowiadając w ten sposób, być może, sami liczymy też na cud nawrócenia naszego serca, który miałby się dokonać w mgnieniu oka. Jednak sami zauważamy, że z zasady taki cud nie dokonuje się automatycznie. Trzeba bowiem nad sobą popracować.

Czeka nas Wielki Post — dla nas, katolików to coś nieuchronnego. Po Objawieniu Pańskim, niedziel Okresu Zwykłego może być co najmniej pięć, a co najwyżej dziewięć. Ale „co się odwlecze, to nie uciecze”, jak mówi staropolskie przysłowie. Przyjdzie nam zatem stanąć oko w oko z okresem Wielkiego Postu. Możemy potraktować ten okres liturgiczny jako zło konieczne i jakoś go przetrzymać: to przecież „tylko sześć tygodni”. Można go też zignorować i żyć tak jak w ciągu całego roku. Ale można też stawić czoła wyzwaniom, jakie niesie ten okres liturgiczny: na przykład wziąć udział w rekolekcjach wielkopostnych, realizować jakieś postanowienie wielkopostne, dokonywać dzieł miłosierdzia (jałmużna)...

W tym kontekście pojawia się pytanie, czy nie warto już przygotować się w jakiś sposób do Wielkiego Postu? Być może, że na takie pytanie aż chce się od razu odpowiedzieć: „To jest niedorzeczne! Po co przygotowania do przygotowania?! Przecież sam Wielki Post to okres przygotowania do Wielkanocy!”. Z drugiej strony warto sięgnąć nieco do nie tak dawnej tradycji, istniejącej w Kościele rzymskokatolickim do czasów związanych z reformą liturgiczną Soboru Watykańskiego II, kiedy to okres Wielkiego Postu poprzedzony był tzw. Przedpościem. Ów okres liturgiczny obejmował trzy niedziele poprzedzajace Środę Popielcową.

Przepisy liturgiczne stanowiły, że w okresie Przedpościa nie ma jeszcze postu. Jednak kolor szat liturgicznych był już fioletowy, a podczas nabożeństw odtąd nie śpiewano radosnego „Alleluja” ani nie odmawiano hymnu „Chwała na wysokości Bogu”. W tym też czasie liturgia koncentrowała się na tematyce upadku rodzaju ludzkiego, a zwłaszcza grzechu pierworodnego i jego konsekwencji. Dlatego też rozważano w tym czasie takie wydarzenia biblijne jak upadek Adama, potop i powołanie Abrahama.

Tak bowiem jak Adam jako praojciec ludzkosci przyniósł śmierć, a Ewa, matka ludzkości, przez swoją pychę zgubiła świat, tak Chrystus przez swoją śmierć odkupił ludzkość i przyniósł zbawienie, a Maryja przez swoją pokorę miała swój udział w dziele zbawienia jako Matka Boga i nasza Matka. Tak jak sprawiedliwy Noe uratował rodzaj ludzki od potopu, tak też Chrystus ratuje swój Kościół. Tak jak Abraham zawarł przymierze z Bogiem, a znakiem tego przymierza było obrzezanie, tak Chrystus na krzyżu zawiera przymierze wieczne, w którym wierzący uczestniczą przez chrzest, bierzmowanie i Eucharystię.

Okres Przedpościa zachował się po dziś dzień w liturgii Kościołów wschodnich. Przykładem może być tu tradycja bizantyjska, której spadkobiercami jest Kościół prawosławny i Kościół greckokatolicki. W tej tradycji okres Przedpościa obejmuje cztery niedziele. Każda z nich bierze swą nazwę od treści Ewangelii czytanej podczas Eucharystii. I tak, pierwsza niedziela Przedpościa nazywa się Niedzielą o Celniku i Faryzeuszu (Łk 18,10-14). Ten fragment biblijny ukazuje nam dwie różne postawy, które mogą nam towarzyszyć przy przeżywaniu Wielkiego Postu. Możemy wejść w Wielki Post po faryzejsku, chwaląc się, jacy jesteśmy już dobrzy albo jak celnik uznać swoją grzeszność.

W tygodniu po pierwszej niedzieli Przedpościa w tradycji bizantyjskiej, Niedzieli o Celniku i Faryzeuszu, nie obowiązują ani post, ani powstrzymywanie się od pokarmów mięsnych (zapusty). Z kolei druga niedziela Przedpościa to Niedziela o Synu Marnotrawnym (Łk 15,11-32). Tutaj ukazane są trzy postawy: miłosiernego ojca, marnotrawnego syna, który się jednak opamiętał i wreszcie tak zwanego „porządnego” syna, który po nawróceniu swego brata aż „zionął miłością” wobec niego, a także wobec swego ojca. Znów staramy się umiejscowić samych siebie w tej scenie z Ewangelii i w porę opamiętać. Trzecia niedziela Przedpościa to Niedziela o Sądzie Ostatecznym (Mt 25,31-46), zwana też Niedzielą Mięsopustną. Odtąd wierni aż do Wielkanocy powinni powstrzymać się od spożywania pokarmów mięsnych. Natomiast Ewangelia odczytywana w tę niedzielę stanowi swego rodzaju ostatnią deskę ratunku ku opamiętaniu się. Jeśli na kogoś nie podziałały pozytywne i negatywne przykłady postaw z Ewangelii czytanych podczas dwu poprzednich niedziel, to może chociaż podziała na takich grzeszników wizja Sądu Ostatecznego? Może ta właśnie scena z Ewangelii pomoże komuś w dobrym wejściu w okres Wielkiego Postu?

Przez ostatnie dwa tygodnie Przedpościa, czyli od poniedziałku po Niedzieli o Sądzie Ostatecznym czytane są fragmenty Ewangelii według św. Marka i Łukasza, opisujące wydarzenia od wjazdu Jezusa do Jerozolimy aż do Jego śmierci (Mk 11,1-11; 14,10-15,25.33-41; Łk 19,29-40; 22,7-42.45; 23,1-34.44-56). Ciekawe jest to, iż opis ten kończy się na złożeniu Jezusa do grobu. A zatem, opisy zawarte w Ewangeliach czytanych w dwóch ostatnich tygodniach Przedpościa urywają się na wydarzeniach Wielkiej Soboty. Przesłanie tych dwóch ostatnich tygodni Przedpościa jest jasne: aby można było kontynuować ów opis i przejść do radości zmartwychwstania Chrystusa, trzeba przejść przez trudną drogę Wielkiego Postu. Kto nie podejmie tego trudu, ten poza grób Wielkiej Soboty nie wyjdzie.

Ostatnia, czwarta niedziela Przedpościa w tradycji bizantyjskiej to Niedziela o Przebaczeniu Win, zwaną też Niedzielą Seropustną. Odtąd wierni powinni aż do Wielkanocy powstrzymać się od spożywania nabiału (mleka, jajek, sera). W sobotę poprzedzającą tę niedzielę Ewangelia poucza, jakie postawy powinny charakteryzować chrześcijan przeżywajacych okres Wielkiego Postu (Mt 6,1-13). Należy wystrzegać się wypełniania dobrych uczynków, w tym jałmużny, na pokaz. Również modlitwa ma być daleka od obłudy i gadatliwości. Dlatego Jezus przekazuje w tym momencie swoim uczniom Modlitwę Pańską: „Ojcze nasz”. Natomiast w samą Niedzielę o Przebaczeniu Win, odczytywany jest ciąg dalszy sobotniego fragmentu Ewangelii, traktujący o przebaczeniu win i poście (Mt 6,14-21): „Jeśli bowiem przebaczycie ludziom ich przewinienia, i wam przebaczy Ojciec wasz niebieski. Lecz jeśli nie przebaczycie ludziom, i Ojciec wasz nie przebaczy wam waszych przewinień. Kiedy pościcie, nie bądźcie posępni jak obłudnicy. Przybierają oni wygląd ponury, aby pokazać ludziom, że poszczą. Zaprawdę, powiadam wam: już odebrali swoją nagrodę. Ty zaś, gdy pościsz, namaść sobie głowę i umyj twarz, aby nie ludziom pokazać, że pościsz, ale Ojcu twemu, który jest w ukryciu. A Ojciec twój, który widzi w ukryciu, odda tobie”.

Niedziela o Przebaczeniu Win, kończąca okres Przedpościa w tradycji bizantyjskiej, stanowi ostatni sprawdzian, na ile przygotowani jesteśmy do wejścia w Wielki Post. W ramach nieszporów sprawowanych w tę niedzielę, odbywa się obrzęd przebaczenia win. Najpierw kapłan prosi o nie u zgromadzonych wiernych, a potem wierni u kapłana. Jeśli ten obrzęd będzie traktowany jedynie jako rytuał, wówczas może się okazać, że nie jesteśmy gotowi do owocnego przeżywania Wielkiego Postu. W tej sytuacji zrytualizowanie obrzędu przebaczenia win oznaczałoby, że Niedzielę o Przebaczeniu Win trzeba by nazwać Drugą Niedzielą o Celniku i Faryzeuszu, a właściwie Niedzielą o Faryzeuszu bez Celnika. A zatem, Przedpoście ma służyć temu, aby z faryzeusza przeobrazić się w celnika. To jest jednak dopiero pierwszy, wstępny etap nawrócenia. Po nim następuje Wielki Post — kolejny, dłuższy i bardziej gruntowny etap ku temu, aby odnowić się i w ten sposób jak najowocniej przeżyć uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego.

Czy karnawał jest przygotowaniem do Wielkiego Postu? - takie pytatnie zadaliśmy na początku naszej refleksji. Na to pytanie niech sobie odpowie każdy z nas indywidualnie. Oczywiście, że można odłożyć swoje nawrócenie na Wielki Post. Można też wyjść z założenia, że najpierw trzeba sobie trochę pogrzeszyć, żeby było z czego w Wielkim Poście się poprawiać. Można też zwlekać z postanowieniem wielkopostnym. Po co o tym już myśleć, jeśli Wielki Post się jeszcze nie zaczął? Oby się jednak nie okazało, że realizację postanowienia wielkopostnego rozpocznę w... Wielką Sobotę.

Nie chodzi o to, aby walczyć z radosnym duchem karnawału, ale też nie należy traktować tego czasu jako okresu zawieszającego obowiązywanie chrześcijańskich zasad moralnych. Dlatego z pewnością w liturgii Kościoła ustanowiono okres Przedpościa jako reakcję na nieodpowiednie z chrześcijańskiego punktu widzenia przeżywanie karnawału. Na pewno karnawał nie zwalnia od tego, aby z ewangelijnego faryzeusza przemieniać się w celnika...


opr. mg/mg



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: nawrócenie Wielki Post pokuta post zabawa rok liturgiczny szaleństwo karnawał impreza reforma liturgiczna zabawy huczne czasy zakazane zabawa huczna przedpoście
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W