Świecka osoba stanie na czele nowej Komisji. Abp Polak: wysłuchamy wszystkich, którzy czują się skrzywdzeni

Podczas obrad 404. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski, biskupi przyjęli zasady działania Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce oraz Statut Komisji.

Kościelna osoba prawna

Abp Wojciech Polak, Delegat KEP ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży odniósł się do powołania nowej Komisji. Podkreślił, że „punkt wyjścia był bardzo jasny":  „Komisja została powołana jako kościelna osoba prawna, co podkreśla jej niezależność w stosunku do Konferencji Episkopatu oraz do innych podmiotów, z którymi będzie mogła zawierać konkretne umowy czy porozumienia”.

Hierarcha zaznaczył, że dokumenty regulujące działanie Komisji, w tym statut i zasady, były opracowane wcześniej i poddane korekcie oraz uzupełnieniu: „Te dokumenty nie są dokładną kopią tych, które my przygotowaliśmy. Nowe dokumenty w znacznym stopniu zawierają zasady, które zostały przez nas przekazane, oczywiście dokonano pewnych korekt, czego jesteśmy świadomi”. 

Podkreśli, że aby komisja miała zapewnioną niezależność i wiarygodność, regulamin i umowy zostaną wypracowane wspólnie z nowym przewodniczącym Komisji, Konferencją Episkopatu Polski i jurysdykcjami zgromadzeń zakonnych. „Nie chodzi nam o to, by ograniczać swobodę działania Komisji czy jej przewodniczącego – chcemy, aby Komisja była całkowicie niezależna i mogła prowadzić swoje działania w pełni wiarygodnie” – powiedział abp Wojciech Polak. 

Świecki przewodniczący 

Delegat poinformował, że właśnie rusza proces wyłaniania członków Komisji. Abp Polak zaznaczył, jak ważny jest wybór przewodniczącego: „Mam nadzieję, że uda się znaleźć osobę, która podejmie się tego zadania. To właśnie autorytet przewodniczącego w dużej mierze zapewni wiarygodność i niezależność Komisji”

Zaznaczył, że przewodniczący, zgodnie ze statutem, będzie osobą świecką, a jego zadaniem będzie prowadzenie Komisji oraz współpraca z Konferencją Episkopatu i wyższymi przełożonymi zakonów w kwestiach regulaminowych i proceduralnych.

Ważnym elementem funkcjonowania Komisji jest możliwość wysłuchania wszystkich osób skrzywdzonych: „Komisja jest przede wszystkim okazją, żeby osoby skrzywdzone mogły uzyskać wysłuchanie, jeśli tego potrzebują”. Abp Polak podkreślił również rolę zespołów eksperckich, które będą wspierać Komisję, oraz fakt, że członkowie pierwotnego zespołu przygotowawczego nie będą uczestniczyć w pracach Komisji, co ma zapewnić jej niezależność.

Na koniec hierarcha podsumował, że po dwóch latach przygotowań wypracowano model funkcjonowania Komisji oparty na „fundamentach – statucie, zasadach i strukturze organizacyjnej”, a teraz najważniejsze jest wyznaczenie przewodniczącego, który zapewni kompetentne i niezależne działanie Komisji dla dobra osób skrzywdzonych i całego Kościoła w Polsce.

Wysłuchanie skrzywdzonych 

Odnosząc się do liczby osób, które będą mogły zgłaszać się do Komisji, podkreślił, że „trudno powiedzieć, wszystkie osoby, które czują się skrzywdzone albo osoby mające informacje na ten temat, będą mogły zgłosić się do Komisji, aby złożyć swoje wyznanie”.

Okres funkcjonowania Komisji został ustalony na trzy lata, z możliwością przedłużenia, jeśli okoliczności tego będą wymagały. Prace Komisji obejmują lata 1945 do dnia powołania Komisji. „Osoby skrzywdzone nie będą tworzyć Komisji, nie będą w jej strukturach, co nie znaczy, że będą wykluczone z prac” – zaznaczył, dodając, że Komisja jest przede wszystkim okazją do tego, żeby osoby skrzywdzą zostały wysłuchane.

Abp Polak odniósł się również do kwestii niezależności Komisji i jej kompetencji: „Jest to opisane oczywiście w statucie bardzo konkretnie. Każdy będzie zaproszony – tu nie ma sytuacji, w której ktoś byłby wyłączony”. Dodał, że Komisja będzie mogła samodzielnie wzywać świadków, a członkowie będą mieli dostęp do akt kościelnych w ramach współpracy określonej w umowach i regulaminach: „Szczegóły tej współpracy będą jasno określone w umowie, porozumieniu czy regulaminie, szeroko rozumianym z Kościołem, w tym z Konferencją Episkopatu oraz wyższymi przełożonymi zakonów”.

Hierarcha podkreślił, że wszystkie działania Komisji mają na celu zapewnienie transparentności, wiarygodności i możliwości wysłuchania wszystkich osób skrzywdzonych.

Niezależność Komisji 

Bp Sławomir Oder, biskup gliwicki, przypomniał, że on sam został poproszony przez Konferencję Episkopatu Polski do zorganizowania zespołu, którego zadaniem było przygotowanie dokumentów do powstania tejże Komisji. Wskazał, że punktem wyjścia były dokumenty przygotowane przez Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka.

Przypomniał etapy powstawania Komisji. „Zestaw dokumentów przygotowany przez mój zespół, przez moich współpracowników, przewiduje pewien iter prawny, pozwalający na w miarę sprawny i gwarantujący w naszych zamiarach całkowicie charakter niezależny powstania i później funkcjonowania Komisji” – wyjaśnił bp Oder.

Skala całego Kościoła

Hierarcha wskazał, że elementem wstępnym do podjęcia pracy było podpisanie Porozumienia w przedmiocie utworzenia Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce zawierane pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski, Konferencją Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce oraz Konferencją Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polsce, „ponieważ Komisja, która została powołana, ma zająć się badaniem tego zjawiska w skali całego Kościoła”. 

„Ten dokument odnosi się w sposób bardzo ogólny do sposobu relacjonowania się pomiędzy KEP a zakonnikami oraz stwarza pewne ogólne ramy w relacji do Komisji, która powstała” – wyjaśnił.

Drugim dokumentem, który został przygotowany – wskazał bp Oder – są Zasady działania Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. Trzeci dokument przygotowany i przyjęty przez Zebranie Plenarne to Statut regulujący funkcjonowanie Komisji. 

„Dwa pierwsze dokumenty są w wersji definitywnej. Natomiast ze względu na charakter Komisji, która w przestrzeni prawa kanonicznego ma swoją osobowość prawną publicznej osoby prawnej, będziemy starali się starali o uzyskanie takiej osobowości w przestrzeni państwowej. Dlatego też ten dokument, Statut, będzie przesłany do odpowiednich urzędów państwowych do uzyskania takiej osobowości” – wyjaśnił. Dodał, że zapewne będzie on poddany korektom ze strony Ministerstwa.