Ukraina: w Ugłach ruszają poszukiwania w miejscu pochówków Polaków, ofiar UPA

Badania prowadzić będą specjaliści z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, którzy przybyli w poniedziałek na miejsce wraz przedstawicielami przedsiębiorstwa komunalnego Lwowskiej Rady Obwodowej „Dola”. Poszukiwania w Ugłach finansuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Według Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, który jest zleceniodawcą prac, ekspedycja potrwa około tygodnia. Wniosek o przeprowadzenie prac wydało w 2025 roku Ministerstwo Kultury Ukrainy na wniosek przewodniczącej Stowarzyszenia Pojednanie Polsko-Ukraińskie Karoliny Romanowskiej.

Pierwszy etap: prace poszukiwawcze

„Przystępujemy do pierwszego etapu w Ugłach, czyli prac poszukiwawczych. Będziemy starali się odnaleźć mogiłę kilkudziesięciu osób, które zostały zamordowane i pochowane we wskazywanym przez świadków miejscu” – przekazał prof. Andrzej Ossowski z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.

– Z informacji przekazywanych przez świadków zdarzeń wiemy, że tych lokalizacji pochówków było kilka, ale jest to jedno z prawdopodobnie większych miejsc, w którym pochowano ofiary tego zdarzenia – dodał.

Kolejne miejsce badań po Puźnikach

To kolejne miejsce badań zbrodni wołyńskiej. Pierwsze prace odbyły się w 2025 roku w dawnej wsi Puźniki w obecnym obwodzie tarnopolskim na zachodzie Ukrainy.

W grudniu 2025 r. polscy i ukraińscy specjaliści przeprowadzili w Ugłach rozpoznanie przed planowanymi poszukiwaniami. Jak wtedy, tak i teraz, prace obserwują krewni ofiar.

W ubiegłym tygodniu informację o pracach w Ugłach ogłosiła szefowa MKiDN Marta Cienkowska. Powiedziała, że celem jest ustalenie lokalizacji zbiorowej mogiły. – Nie robimy tego dla polityki. Robimy to, by każda ofiara miała grób, krzyż i nazwisko – powiedziała PAP.

Tragiczny 12 maja 1943 r.

Polską kolonię Ugły oddział UPA zaatakował nad ranem 12 maja 1943 r. Szacuje się, że w wyniku ataku spłonęło 50 gospodarstw i zginęło ponad 100 Polaków.

MKiDN podkreśla, że „to kolejny ważny krok w umacnianiu naszych sąsiedzkich relacji”. I dodaje, że to także „realizacja planu zapowiedzianego w grudniu ubiegłego roku przez Polsko-Ukraińską Grupę roboczą do spraw godnych pochówków”.

„To efekt dialogu, który działa. W zeszłym roku w Puźnikach odnaleźliśmy szczątki 42 ofiar. W Zboiskach – naszych żołnierzy. Nie robimy tego dla polityki. Robimy to, by każda ofiara miała grób, krzyż i nazwisko. By rodziny mogły zapalić znicz. To jest nasz obowiązek” – podkreśliła minister Cienkowska.

Poszukiwania możliwe po zniesieniu moratorium

Polskę i Ukrainę od wielu lat różni pamięć o roli Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii, które w latach 1943-1945 dopuściły się ludobójczej czystki etnicznej na blisko 100 tys. polskich mężczyzn, kobiet i dzieci. Od wiosny 2017 r. trwał spór wokół zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy, wprowadzonego przez ukraiński IPN. Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w województwie podkarpackim w kwietniu 2017 r.

Decyzja o zniesieniu obowiązującego od 2017 r. moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. podczas wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy. Ukraina potwierdziła wówczas, że „nie ma żadnych przeszkód do prowadzenia przez polskie instytucje państwowe i podmioty prywatne, we współpracy z właściwymi instytucjami ukraińskimi, prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych na terytorium Ukrainy, zgodnie z ustawodawstwem ukraińskim”. Zadeklarowała też „gotowość do pozytywnego rozpatrywania wniosków w tych sprawach”.

Wiosną 2025 r. strona polska przeprowadziła ekshumacje w dawnej wsi Puźniki w obecnym obwodzie tarnopolskim. W nocy z 12 na 13 lutego 1945 r. ukraińscy nacjonaliści wymordowali tam – według różnych źródeł – od 50 do 120 Polaków. W wyniku prac odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób. Zostały one pochowane w Puźnikach 6 września. W 2026 r. zaplanowano również poszukiwania i ekshumacje – w Puźnikach (kolejne) oraz na terenie dawnych wsi Huta Pieniacka w dzisiejszym obwodzie lwowskim i Ostrówki w obwodzie wołyńskim.

Źródło: