Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao


James L. Griffith, Melissa Elliott Griffith

ODKRYWANIE DUCHOWOŚCI W PSYCHOTERAPII

ISBN: 978-83-7505-109-4

wyd.: WAM 2008


Spis treści
Duchowość w psychoterapii — psychoterapia w duszpasterstwie (Bogdan De Barbaro) 7
DWA REDUKCJONIZMY
OTWARCIE PRZEŁOMU WIEKÓW
PSYCHOTERAPIA, W KTÓREJ DO ZMIANY DOCHODZI PRZEZ WIARĘ
PSYCHOTERAPIA, W KTÓREJ WIARA JEST RESPEKTOWANA
UTOPIA NEUTRALNOŚCI
W POSZUKIWANIU NARRACJI
Podziękowania 17
Przedmowa 23
Rozdział pierwszy
JAK SŁUCHAĆ OPOWIEŚCI O ŻYCIU DUCHOWYM27
Duchowość wyzwaniem dla terapeutów 31
Opowieść Griffa 34
Opowieść Melissy 39
Religia i duchowość: obłok niejasności 43
Porządkowanie pojęć 45
Duchowość a religia 47
Religia i duchowość: ułatwienia czy przeszkody? 48
Perspektywa „z zewnątrz” i perspektywa „od wewnątrz” 49
Układ książki 51
Cztery perspektywy poszerzające nasze rozumienie duchowości 54
Rozdział drugi
OTWARCIE DRZWI 61
Otwarcie rozmowy 63
Kiedy nie zajmować się duchowością 83
Korzyści z niepewności 85
Praca w ramach znajomego dyskursu 86
Rozdział trzeci
DUCHOWOŚĆ W METAFORZE91
Duchowość wyraża się w języku i w relacjach 94
Relacja to coś więcej niż język 96
Kategorie form wyrazu doświadczenia duchowego 98
Formy wyrazu doświadczenia duchowegoi społeczno-biologiczne różnice 100
Nierozłączność form wyrazu doświadczenia duchowego 100
Wielokanałowe słuchanie101
„Gra tropów” w życiu człowieka 102
Metafora 104
Słuchanie metofor 105
Jak metafory otwierają proces terapeutyczny 106
Tworzenie wielu różnorodnych metafor 108
Opracowywanie metafor 109
Poszukiwanie alternatywnych metafor 111
Metafory: od kulturowo zalecanych do osobiście wybranyh 113
Rozdział czwarty
NARRACJE DOŚWIADCZENIA DUCHOWEGO 125
Narracyjne podejście terapeutyczne 127
Opowieści i czas 133
Współtworzenie opowieści 135
Komponowanie i wybór opowieści 139
Rozdział piąty
ROZMOWY Z BOGIEM151
Rozmowa z Bogiem 153
Dialog jako szczególna forma konwersacji 154
Znaczenie takich konwersacji 158
Wyjątkowość konwersacji z Bogiem 162
Nierównowaga władzy ogranicza możliwość zaistnienia dialogu 165
Przestrzeń dla głosu Boga 168
Przekraczanie stagnacji w dialogu 169
Dostrzeganie monologów 174
Stworzenie warunków dialogu umożliwia pojawienie się zmiany terapeutycznej 175
Poszerzenie konwersacji i wzbagacenie obrazu Boga 176
Abstrakcyjna idea czy wewnętrzna prawda 182
Lekcja duchowej zaradności: jak docierać do wewnęrznej prawdy 183
Wspomaganie intymności w relacjach 184
Rozdział szósty
DUCHOWE I RELIGIJNE PRZEKONANIA 189
Przekonania, czyli co jest prawdą lub co ma znaczenie 191
Przekonania pochodzą z opowieści bądź są przez nie uzasadniane 192
Nauka, religia i polityka jako źródła przekonań 194
Rola przekonań w dylematach człowieka 195
Przekonania a stany emocjonalne 197
Emocjonalne stany organizmu i prawdziwość przekonań 200
Kwestia przekonań w terapii 200
Praca z przekonaniami wymaga ostrożności201
Jak działa wypowiedziane przekonanie 203
Ocena globalnego wpływu przekonań 205
Dekonstrukcja przekonań 206
Respektowanie i dostrajanie się do przekonań innych 211
Rewizja przekonań a zmiana czyjejś pozycji w relacji z Bogiem 214
Rozdział siódmy
RYTUAŁY, OBRZĘDY I PRAKTYKI DUCHOWE 221
Rytuały, obrzędy i duchowe praktyki 222
Rytuał jako symboliczne przedstawienie 223
Zdefiniowanie rytuału 225
Rytuał i communitas226
Rytuał i liminalność 227
Obrzęd 228
Praktyka duchowa 231
Rytuał, obrzęd i praktyka duchowa: przepływ duchowości przez ciało 232
Rytuały i obrzędy a zachowania psychopatologiczne 235
Rytuały i obrzędy w terapaii 236
Praktyki duchowe w terapii 240
Rozdział ósmy
ROLA WSPÓLNOTY I SPOŁECZNOŚCI W DUCHOWOŚCI 249
Znacznie wspólnoty 252
Wspólnota jako miejsce 253
Wspólnota jako relacja 255
Polityka budowania społeczności i wspólnot 256
Wspólnoty określone przez duchowość bądź religię 261
Wspólnota duchowa może wykraczać poza granice grupy religijnej 262
Korzystanie ze wspólnot duchowych w celach terapeutycznych 267
Pomoc w odbudowywaniu duchowej wspólnoty 268
Przywracanie uczestnictwa 271
Rola wspólnoty duchowej w powrocie do równowagi po traumie czy doświadczeniu utraty 276
Rozdział dziewiąty
DESTRUKCYJNY ASPEKT DUCHOWOŚCI 279
Otwarcie się na duchowość może prowadzić do szkody 282
Kiedy religia i duchowość mogą być destrukcyjne 284
Rozpad znaczenia języka religijnego 288
Zniekształcanie języka religijnego przez nieuczciwe praktyki 289
Zło systemowe 290
Dylemat terapeuty 296
Dalsze trudności terapeuty postmodernistycznego 297
Wskazówki Habermasa 301
Konieczne do dialogu warunki fizjologiczne 304
Powrót do projektu rozmów publicznych i zespołu dublińskiego 305
Odbudowa godności versus prawo do destrukcji 306
Podejmowanie w terapii destrukcyjnych konsekwencji religii lub duchowości 310
Historia Lutchiego i Thelmy 315
Rozdział dziesiąty
ŻYCIE POZA CHOROBĄ 329
Doświadczenie choroby narusza więź, która konstytuuje duchowość 335
Kryzys egzystencjalny, choroba i doświadczenie choroby 336
Kliniczny model odporności na chorobę 340
Niewyrażone problemy a patologiczny kontekst społeczny 342
Słuchanie otwarte na złożoność duchowego doświadczenia 345
Szczególne znaczenie narracji o chorowaniu 346
Ważne pytania 348
Terapeutyczne interwencje budujące odporność 349
Radzenie sobie z przewlekłym bólem 351
Budowanie odporności wobec chorób psychicznych 352
Przeciwdziałanie skutkom urazów psychicznych 355
Dośiwadczenie chorowania i cierpienie jako „tajemnica” 360
Pogodzenie duchowości z farmakoterapią 361
Radzenie sobie z niejasnością i niepewnością 369
Przeplatanie się terapeutycznych dyskursów na temat ciała, ducha i umysłu 375
Miejsce duchowości w doświadczeniu choroby 375
BIBLIOGRAFIA 379

BOGDAN DE BARBARO

Duchowość w psychoterapii — psychoterapia w duszpasterstwie

Wymiar duchowy przez wiele lat był niedoceniany, a nawet lekceważony w pracy psychoterapeutycznej. Można to uznać za swoisty paradoks, skoro ten wymiar ludzkiej egzystencji pozostaje tak blisko obszaru, którym zajmują się psychoterapeuci. Warto więc przed lekturą pracy Grifithów pokusić się o krótką refleksję nad przyczynami tego zjawiska oraz nad jego kontekstem historycznym. Wprowadzi nas to w obszar spraw podjętych w tej książce, ważnych nie tylko dla teologa czy psychologa.

DWA REDUKCJONIZMY

Przyjęcie, że doświadczenie duchowe może być w pełni wyjaśnione przez psychologię, a religię można traktować jako mechanizm nerwicowy (zarówno w wymiarze społecznym, jak i indywidualnym) ma swoją długą tradycję, głównie opartą na myśli psychoanalitycznej. Tak się składa, że niemal dokładnie sto lat temu ukazała się praca Zygmunta Freuda „O czynnościach obsesyjnych i praktykach religijnych1, w której autor dowodził, że źródłem przekonań i praktyk religijnych są lęki (zwłaszcza edypalne), zaś postać Boga Ojca uosabia tęsknotę dziecka za opieką i bezpieczeństwem. Jakkolwiek krytyka takiego stanowiska pojawiła się już wkrótce po ukazaniu się pracy Freuda, owa redukcjonistyczna perspektywa stała się na szereg dziesięcioleci postawą wśród psychoterapeutów dominującą, a jedynym możliwym wyrazem szacunku do duchowości pacjenta była postawa niewłączania wątku religijnego do dialogu terapeutycznego. Próby łączenia tego, co duchowe, z tym, co psychoanalityczne, chociaż podejmowane przez tak wielkie umysły, jak Carl Jung, Erik Erikson czy Paul Ricouer (każdy z nich w inny, oczywiście, sposób) nie miały dominującego wpływu na to, co się działo w gabinecie terapeuty. Owo milczenie dookoła religijności pacjenta, można powiedzieć — tabuizacja jego duchowości — przetrwało w zasadzie do ostatniej dekady XX wieku. Niejako równolegle do tego redukcjonizmu psychologicznego, czy — węziej zagadnienie ujmując — psychoanalitycznego, można było obserwować analogiczną postawę u duszpasterzy: redukcjonizm teologiczny. Księża, w różnym stopniu niechętni psychoterapii, spostrzegający psychoterapeutę — skądinąd w pewnym sensie słusznie — jako swego rywala, rzadko traktowali terapię jako użyteczną formę pomocy dla ich penitenta. Chrystus jako Lekarz i Mistrz miałby — z tej perspektywy — nieść odpowiedź na wszelkie (lub prawie wszelkie) słabości emocjonalne, a żarliwa wiara, nad której pogłębianiem czuwa duszpasterz, miałaby zastąpić profesjonalną pomoc laickiego psychologa. Jeśli do tego dodać, że przygotowanie księży z zakresu psychologii, psychopatologii i pomocy psychologicznej było na ogół powierzchowne, nie dziwi, że klimat nieufności i niechęci wobec psychoterapii dominował wśród kapłanów i wzmacniał społeczny wstyd chrześcijanina przed sięgnięciem po pomoc u terapeuty. Ujmując problem obrazowo: kozetka i konfesjonał przez szereg lat symbolizowały dwie dychotomiczne przestrzenie. Zważywszy, że problemy klienta gabinetu terapeutycznego i penitenta w kościele stanowiły nieraz drugą stronę tego samego medalu, ową odrębność można uznać za swoisty paradoks i pułapkę redukcjonizmu.

dalej >>


1 S. Freud, Czynności natrętne a praktyki religijne, w: S. Freud, Charakter i erotyka, Warszawa 1996, s. 5-52, oryginał w języku niemieckim — 1907.

opr. aw/aw



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: duszpasterstwo duchowość wiara religijność spowiedź psychoterapia wymiar duchowy penitent psychoterapeuci redukcjonizm psychoanalityczny
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W