Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao



Krzysztof Zanussi

Za plecami Imeldy

Etos rycerski nie przewiduje sytuacji, w której mężczyzna przeżywa strach. W praktyce nie mając wglądu w duszę innego człowieka pragniemy, aby nigdy nie zdradzał oznak strachu, a to, co czuje w duszy, jest jego prywatną sprawą. Przyznawać się do lęku nie wypada — przynajmniej w chwili, kiedy się go odczuwa — można natomiast przyznawać się wtedy, kiedy zagrożenie przeminie, a lęk został bohatersko pokonany. Człowiek, który lęku nie odczuwa, wydaje się pozbawiony wyobraźni. Naprawdę imponuje nam nie tyle brak lęku, ile jego skuteczne pokonanie. Tyle że rozróżniamy lęk uzasadniony i lęki urojone — te rzecz jasna budzą wyłącznie politowanie.

W polityce zwolennicy polskiej izolacji czy też braterskiego zbliżenia z Białorusią boją się różnych urojeń o Europie i ich lęki budzą irytację jako wyraz nieracjonalności, podczas kiedy ludzie serio zatroskani o przyszłość naszego kontynentu pokonują lęk uzasadniony wybierając ryzyko zjednoczenia jako mniejsze od ryzyka pozostania w obszarze ziemi niczyjej.

Sięgnąłem po niepewny przykład z polityki, a tymczasem rozważania o strachu łatwiej ilustrować na poziomie czytanek. Chłopiec, który nie boi się iść sam nocą przez las, nie wie, że istnieją źli ludzie i dzikie zwierzęta. Chłopiec, który się boi, a mimo to idzie (oczywiście w jakiejś ważnej sprawie), budzi naszą sympatię i buduje zrąb szacunku dla samego siebie. Jeśli jednak zostanie napadnięty czy poturbowany, będzie zapytany, czy naprawdę cel wyprawy był dość ważny, ażeby usprawiedliwić ryzyko. Ryzyko zależy od tego, czy okolica spokojna i czy dzika zwierzyna umknęła myśliwym.

Inną metaforą podobną do drogi w lesie jest wątła kładka nad rwącym potokiem. Kto nie rozumie ryzyka, ten przechodzi po kładce bez lęku, kto rozumie i także przechodzi, daje dowód bohaterstwa albo ryzykanctwa. Myślę o tym, ilekroć przejeżdżam samochodem przez wiadukty zbudowane za rządów Edwarda Gierka. Wiem, że wtedy powszechnie kradziono cement i zapewne wszystkie wiadukty nie spełniają norm bezpieczeństwa, a mimo to jadę w nadziei, że może się dziś nie zawalą i pocieszam się myślą, że jakaś kontrola badała ich stopień zużycia. A kiedy nagle ktoś zamyka wiadukt i godzinami tkwię w korkach, mściwa myśl podsuwa mi okrutne obrazy kar dla ówczesnych złodziei cementu.

Krążę wokół tematu strachu, rozsądku i ryzyka wspominając parę chwil mojego życia, kiedy w bezpiecznym kontekście nagle pojawiał się lęk. Dwadzieścia lat temu na przykład znalazłem się w jury festiwalu filmowego w Manili i ówczesna żona dyktatora i burmistrzyni Manili, słynna Imelda Marcos, kilkakrotnie zapraszała jury na kolacje, które odbywały się w różnych stołecznych restauracjach. Ambasador jednego z zaprzyjaźnionych krajów powiedział mi, tytułem przyjaznej porady, że na panią Imeldę było wiele zamachów i nie należy stawać koło niej na ulicy przy wysiadaniu z samochodu, bo można się łatwo znaleźć na linii strzału. Nie należy też zamawiać w restauracji dań, które ona zamawia, bo nie wiadomo, czy w kuchni ktoś nie dosypie trucizny. Przestrzegałem skwapliwie wskazówek ambasadora, a bystra pani Imelda przyłapała mnie na tym i powiedziała z ironią, że wedle legendy Polacy są bohaterscy, a ja zdradzam objawy strachu. Wydukałem na swoją obronę, że jeśli mam oddać życie, to raczej za Polskę niż za Filipiny.

Nalot na Manhattan przeżyłem w Canberze i pamiętam moje gorączkowe myśli o tym, że może za chwilę okaże się, że Quantas zawieszą loty do Europy, a moje karty kredytowe tracą ważność i w tej perspektywie trzeba się zastanowić, czym potrafię zarobić na życie. Niby to lepsze niż nagłe otrucie czy postrzał w bliskości żony dyktatora, ale strach ma różne oblicza. A piszę o tym wszystkim, bo właśnie mam wyruszyć na pewien festiwal w Indiach i wprawdzie czytam w prasie, że wojna jądrowa z Pakistanem nie jest prawdopodobna, ale nie jest także wykluczona.

opr. JU/PO

 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: polityka Gierek felieton wyobraźnia strach Unia Europejska Australia dyktator integracja europejska Chile Zanussi mężczyzni Marcos
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W