Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao



Urok despoty

Krzysztof Zanussi

Ilekroć spotykam ludzi z najwyższych kręgów władzy, przychodzi mi na myśl piosenka, której refren zawierał westchnienie, że cysorz to ma klawe życie. Żart kabaretowej piosenki ujmował kontrast między ludowym wyobrażeniem o życiu w luksusie a naszą wiedzą o tym, że władza polega na czymś innym. To, czego góral zazdrościł cesarzowi, było naprawdę udziałem wielu bogatych ludzi, którym i kawę ktoś przynosił do łóżka, i inne wygody zapewniał, nikt jednak nie zazdrościł tak mocno fabrykantom albo bankierom, jak zazdroszczono cesarzowi.

W tytule czeskiej powieści pojawia się chutna moc i tutaj, na nasze słowiańskie ucho, powinowactwo pożądania z władzą i mroczny cień ludzkiej chuci dopełniają się smakowicie. Władza ma siłę podobną jak pożądanie seksualne, ale czy każda władza? W demokracji władza nie ma wiele smaku, szczególnie jeśli nie jest skorumpowana. Wybrany sługa ludu musi robić to, do czego zobowiązuje go urząd i obietnice wyborcze, i jeśli tak postępuje, to na pewno nikt o nim nie ułoży piosenki z refrenem o tym, że ma klawe życie.

Mityczny urok ma władza niczym nieskrępowana, niepowtarzalny jest urok despoty, który robi, co chce i jak chce. Nie na darmo to właśnie despotom poświęcono najwięcej książek, filmów i sztuk teatralnych. Od Juliusza Cezara po Hitlera, Stalina i Mao ciągnie się legenda o tych, co to mieli życie jak ten cesarz, bo robili, co im się żywnie podobało. Siłą napędową tego mitu jest oczywiście założenie, że w procesie identyfikacji odbiorca utożsamia się z despotą. Czy można sobie wyobrazić podobny proces, gdy chodzi o ciężko pracujące i skromne sługi ludu? Czy ktoś chciałby się naprawdę identyfikować z tymi, którzy zasłuchani w głos wyborców wspierali ich aspiracje i mozolnie wypełniali obietnice?

Niektóre z tych myśli przyszły mi do głowy w czasie niedawnej podróży na Białoruś. Rzuca się w oczy, że sprawowanie władzy u naszych sąsiadów za miedzą ma urok, bo władza jest w rękach jednego człowieka, a on może na przykład, wedle swoich osobistych upodobań, zafundować różnym miastom ślizgawki, czyli sztuczne lodowiska. Wola przekuta w czyn bez zbędnego mozołu przekonywania, uzgadniania, wpisywania w jakieś budżety czy plany. Chciałbym tak móc jak prezydent sąsiedzkiego kraju. Może budowałbym w podarku kina, a może na przykład sale koncertowe. Czasem marzę, żeby być cesarzem, ale częściej mam inne marzenia.

Niezapomniany Aleksander Bardini opowiadał głęboko filozoficzną przypowieść o fabrykancie z Łodzi, który osiągnął wszystko, co dla człowieka możliwe — miał piękną starość, wielki majątek i kochającą rodzinę, był człowiekiem szanowanym i wpływowym, a jednak żałował czegoś, na czym — jak twierdził — w życiu najbardziej mu zależało. Okazuje się, że chciał on orzekać o tym, kto gra na skrzypcach z uczuciem, a tymczasem w tej sprawie nikt go nie pytał o zdanie.

Rząd dusz to coś więcej niż rząd polityka. Orzekać o tym, kto najlepiej gra na skrzypcach, może tylko ktoś, czyje zdanie liczy się powszechnie jako zdanie ważne. W niezapomnianym filmie Orsona Wellesa „Obywatel Kane” bohater, wzorowany na rzeczywistym dyktatorze prasy, pragnie wylansować swoją żonę jako operową diwę i buduje po to cały teatr oraz opłaca krytyków. Mimo to nikt nie chce podzielić jego gustu — żona, sopranistka, nie zostaje gwiazdą — tak dalece rząd dusz już nie sięga.

Przypomniałem sobie obie anegdoty, oglądając niedawno w Bukareszcie pałac wybudowany dla władzy przez Słońce Karpat, jak określał się ostatni dyktator tego kraju. Pałac jest przedziwnie szkaradny, łączy bogactwo detalu z upiornym gustem ćwierćinteligenta przeżartego megalomanią. Koślawe proporcje, chaos formy zagłuszonej przepychem detali, coś niedalekiego od Las Vegas, ale bez cienia intencji rozrywkowej. Osobisty gust prezydenta, który mógł powiedzieć „chcieć to móc” i postawił to, co mu się podobało. I to stoi ku uciesze jednych, a ku przestrodze drugich. A skądinąd Medyceusze też nie byli demokratami, ale odmiennie niż Słońce Karpat mieli gust i kulturę.


opr. MK/PO

 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: władza rząd bogacz Zanussi despota Bardini
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W