Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych (wstęp)

Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych - wstęp i indeks haseł (polsko-angielski)

Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych (wstęp)

Gerald O'Collins SJ, Edward G. Farrugia SJ

LEKSYKON pojęć teologicznych i kościelnych

z indeksem angielsko-polskim

Przełożyli Ks. Jan Ożóg SJ, Barbara Żak

Wydawnictwo WAM, Kraków 2002



Przedmowa

W ciągu ostatnich trzydziestu lat program badań teologicznych został — ogólnie mówiąc — bardzo wzbogacony. Źródeł historycznych i biblijnych używa się zazwyczaj bardziej naukowo i bardziej rzetelnie. Dyskusje w wąskim gronie ustąpiły miejsca dialogowi i zrodziły gotowość uczenia się od najlepszych dostępnych powag. Studenci i profesorowie łacińskiego Zachodu coraz bardziej odkrywają bogate skarby chrześcijaństwa wschodniego. Sztywne bazowanie na jednej tylko filozofii zastąpiono zdrowszym filozoficznym pluralizmem. W większości środowisk teologowie docenili dwa wielkie wyzwania i stawili im czoła: Co wchodzi w grę, kiedy interpretujemy nasze podstawowe teksty? Jakiej metody teologicznej powinniśmy użyć w rozwoju naszych systemów teologicznych? Dialog z judaizmem, islamem i innymi religiami świata rozkwitł w nowy, zdumiewający sposób. W różnych częściach świata pojawiły się lokalne i regionalne ujęcia wiary chrześcijańskiej.

Mimo pewnych strat, chrześcijańska teologia wiele na tym zyskała. Równocześnie jednak zmiany, rozwój i nowa różnorodność stworzyły problemy językowe — dla tych zwłaszcza, którzy rozpoczynają studiowanie teologii. Studenci mogą nie rozumieć znaczenia ważnych, a nawet podstawowych terminów teologicznych.

Żeby przyjść z pomocą w tej sytuacji, proponujemy ten zwięzły słownik. Celem naszym nie jest przemycenie jakiegoś systemu, lecz po prostu wyjaśnienie wyrazów i zwrotów kluczowych, używanych w teologii współczesnej — czasami na różne sposoby. Włączyliśmy też niektóre terminy biblijne, katechetyczne, etyczne, historyczne, liturgiczne i filozoficzne, z którymi studenci teologii wcześniej czy później się spotkają. Chociaż adresujemy ten słownik przede wszystkim do ludzi Zachodu (szczególnie do katolików rzymskich), wzrastające kontakty z chrześcijaństwem wschodnim zachęciły nas do dodania niektórych terminów ze Wschodu.

Krótko mówiąc, celem tej pracy jest wyjaśnienie terminologii teologicznej i krzewienie dokładności w jej stosowaniu. Będziemy całkowicie zadowoleni, jeżeli uda nam się dorzucić swój wkład w urzeczywistnienie tych zamiarów. Słownik ten był w całości napisany przez nas obu, bierzemy też równą odpowiedzialność za jego treść.

Nie wydawało się, by było rzeczą właściwą obciążać zwięzły słownik bibliografią, chcemy jednak wskazać na ważniejsze źródła: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Dokumenty Soboru Watykańskiego II (1962-1965), Kodeks Prawa Kanonicznego z roku 1983 (CIC) oraz ostatnie (obecnie 37-e, P. Hünermann: Fryburg 1991) wydanie H. Denzingera „Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum de rebus fidei et morum” (Podręczny zbiór symbolów, określeń dogmatycznych i wyjaśnień w sprawach wiary i obyczajów = DH). Tych, którzy mają problemy z językiem łacińskim i greckim odsyłamy do tłumaczeń wielu z dokumentów DH, zamieszczonych w książce The Christian Faith autorstwa J. Neuner i J. Dupuis (Bangalore/Londyn/Nowy Jork, wydanie VI popr., 1996; w skrócie ND).

Różni przyjaciele i koledzy służyli nam swą znajomością przedmiotu, co pomogło nam w lepszym wyjaśnieniu wielu terminów: Giorgio Barone-Adesi, Jean Beyer, Charles Conroy, Mariasusai Dhavamony, Clarence Gallagher, Eduard Hambrye, Eduard Huber, John Long, Antonio Orbe, Ronald Roberson, Tomas Spidlik, Frank Sullivan, Javier Urrutia, Jos Vercruysse, Jared Wiks oraz Boutros Yousif. W szczególny sposób chcemy bardzo serdecznie podziękować Johnowi Michaelowi McDermott oraz Robertowi Taft, którzy przeprowadzili wiele poprawek i uzupełnień.

Z uczuciem wdzięczności poświęcamy ten słownik wielkim poplecznikom teologii i teologów, Eugen'owi i Maureen McCarthy'm.

Rzym, 16 czerwca 1990 Gerald O'Collins SJ,

Edward G. Farrugia SJ

Rzym, 16 czerwca 1990

Przedmowa do nowego wydania

W nowym wydaniu naszego Leksykonu niektóre hasła powiększyliśmy, dokonaliśmy koniecznych poprawek, wprowadziliśmy 50 nowych haseł oraz dodaliśmy indeks nazwisk. Zamieściliśmy obecnie dokładne odsyłacze do ostatniego (1996) wydania Neuner/Dupuis The Christian Faith, do korzystania razem z wydaniem Denzingera z 1991 roku. W niektórych przypadkach tylko DH zawiera odpowiedni tekst, w kilku tylko ND. Dodaliśmy również odsyłacze do Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium, czyli Kodeksu Prawa Kanonicznego dla Kościołów Wschodnich (w skrócie CCEO), ogłoszonego przez papieża Jana Pawła II 18 października 1990 r. Kodeks ten jest niezbędnym dziełem dla ludzi zajmujących się chrześcijaństwem wschodnim.

Nadal słyszy się nieścisłe wypowiedzi, że niniejszy słownik „redagowaliśmy”. Powtórzmy to, co zostało już zaznaczone w przedmowie do pierwszego wydania. Nie zwerbowaliśmy zespołu współautorów, których pracę następnie byśmy zredagowali; przeciwnie, napisaliśmy razem wszystkie hasła — od „Abba” do „Żydzi”.

Wielkiej zachęty doznawaliśmy od naszych czytelników, zachęcał nas także fakt, że niniejszy słownik ukazał się również w języku indonezyjskim, włoskim, polskim i ukraińskim. Przygotowywane są tłumaczenia na inne języki obce. W chwili gdy drugie tysiąclecie chrześcijaństwa ustępuje miejsca trzeciemu, ponownie proponujemy naszym czytelnikom ten słownik, pragnąc udoskonalić jasność i ścisłość w teologii chrześcijańskiej na całym świecie.

G. O'C i E.G.F.

Wielkanoc 1999

Od tłumacza (do wydania pierwszego)

Przekładu dokonałem z dostarczonego przez Autorów maszynopisu, co sprawiło, że w naszych polskich warunkach Leksykon mógł się ukazać niewiele później niż oryginał angielski.

Uzupełnienia w tekście słownika pochodzące od tłumacza wyszczególniono kursywą.

Fragmenty Pisma Świętego — jeżeli nie zaznaczono inaczej — przytaczamy za: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych. Wyd. 3. Poznań 1980. Dokumenty soborowe przytaczamy za: Sobór Watykański II. Konstytucje, Dekrety, Deklaracje. Tekst łacińsko-polski. Poznań 1968.

Polskie tłumaczenia wybranych przez autorów fragmentów z „Enchiridionu” Denzingera można znaleźć w: Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła. Opr. Stanisław Głowa SJ, Ignacy Bieda SJ (Poznań2 1988).

Ks. Jan Ożóg SJ

Kraków, 19 marca 1992


Indeks polsko-angielski wykorzystany w Leksykonie

Uwaga. Terminy angielskie z przecinkiem (np. Heart, Sacred) są oczywiście używane w zdaniu w odwrotnej kolejności (Sacred Heart)

• A
AbbaAbba
AborcjaAbortion
AdamAdam
AdopcjonizmAdoptionism
AdoracjaAdoration
AdwentAdvent
Adwentyści Dnia SiódmegoSeventh-Day Adventists
AftartodokeciAphthartodocetism
AgapeAgape
AgnostycyzmAgnosticism
AkatistosAkathistos
Akemeci (akojmeci)Acoemetae
AkolitaAcolyte
AlbigensiAlbigensianism
AlegoriaAllegory
AllelujaAlleluia
AmbonaAmbo
AmenAmen
AmerykanizmAmericanism
AnabaptyściAnabaptists
AnachoreciAnachoretism
AnaforaAnaphora
Analiza wiaryAnalysis of Faith
Analogia wiaryAnalogy of Faith
Analogia bytuAnalogy of Being
AnalogiaAnalogy
AnamnezaAnamnesis
AnatemaAnathema
AnawimAnawim
AngelologiaAngelology
AnglokatolicyzmAnglo-Catholicism
AnhipostazjaAnhypostasis
AnimizmAnimism
AniołowieAngels
Aniołowie StróżowieGuardian Angels
AnomoiosAnomoeans
AntropocentryzmAnthropocentricism
AntropologiaAnthropology
AntropomorfizmAnthropomorphism
AntychrystAntichrist
AntydoronAntidoron
AntyfonaAntiphon
Antyfona na wejścieIntroit
AntyklerykalizmAnticlericalism
AntymenzjumAntimension
AntynomizmAntinomianism
AntysemityzmAntisemitism
Apatia, NiewrażliwośćApatheia
ApokatastazaApocatastasis
ApokryfyApocrypha
ApolinaryściApollinarianism
ApologeciApologists
ApologetykaApologetics
ApostazjaApostasy
ApostołApostle
Apostolskie wyznanie wiaryCreed, Apostles'; Symbolum Apostolicum
ApostolskośćApostolicity
ApropriacjaAppropriation
ArchidiakonArchdeacon
ArchimandrytaArchimandrite
ArcybiskupArchbishop
Argument kosmologicznyCosmological Argument
Argument ontologicznyOntological Argument
Argument teleologiczny Teleological Argument
Argumenty na istnienie BogaArguments for the Existence of God
ArianizmArianism
ArystotelizmAristotelianism
AscezaAsceticism
Atanazjańskie wyznanie wiaryCreed, Athanasian
AteizmAtheism
Augsburskie wyznanie wiaryAugsburg Confession
AugustynianizmAugustinianism
AutokefalicznyAutocephalous
AutonomiaAutonomy
AutorytetAuthority
• B
BałwochwalstwoIdolatry
BaptyściBaptists
BeatyfikacjaBeatification
BerakaBerakah
BerithBerith
BezbłędnośćInerrancy
BibliaBible
BierzmowanieConfirmation
BinitarianizmBinitarianism
BiskupBishop
BłądError
BłogosławieństwaBeatitudes
Błogosławieństwo eucharystyczneBenediction
BłogosławionyBlessed
BluźnierstwoBlasphemy
Bóg zapełniający lukiGod of the Gaps
BogumiłowcyBogomils
Bojaźń BożaFear of God
Boże CiałoCorpus Christi
Boże NarodzenieChristmas
BógGod
Bóg jako OjciecFather, God as
Bóg niezmierzonyImmensity of God
BrewiarzBreviary
BuddyzmBuddhism
BytBeing
• C
Cechy KościołaNotes of Churches, Marks (Notes) of the Church
CelebransCelebrant
CelibatCelibacy
CelowośćFinality
CenobiciCenobites
CeremoniaCeremony
Cezaropapizm Caesaropapism
CharakterCharacter
CharyzmatyCharisms
CharyzmatykCharismatic
CherubikonCherubikon
ChórChoir
Chóry AniołówChoirs of Angels
ChrystocentryzmChristocentricism
ChrystofaniaChristophany
Chrystologia funkcjonalnaFunctional Christology
Chrystologia „Logos-Anthropos”Logos-Anthropos Christology
Chrystologia „Logos-Sarks”Logos-Sarx Christology
Chrystologia odgórnaChristology From Above
Chrystologia wzniosłaHigh Christology
ChrystologiaChristology
Chrystologia oddolnaChristology From Below
Chrystus wiaryChrist of Faith
ChrystusChrist
ChrzczenieChristening
ChrzestBaptism
Chrzest dzieciInfant Baptism
Chrzest przez pokropienieBaptism by Aspersion
Chrzest przez polanie wodąBaptism by Affusion
Chrzest przez zanurzenieBaptism by Submersion
Chrzest przez zanurzenie i polanie wodąBaptism by Immersion
ChrzestnyGodparent, Sponsor
ChrześcijanieChristians
Chrześcijanie anonimowiAnonymous Christians
Chrześcijanie malabarscyMalabar Christians
Chrześcijanie św. TomaszaSaint Thomas Christians
Chrześcijaństwo 1Christianity
Chrześcijaństwo 2Christendom
Chrześcijaństwo bizantyńskieByzantine Christianity
Chrześcijaństwo etiopskieEthiopian Christianity
Chrześcijaństwo koptyjskieCoptic Christianity
Chrześcijaństwo ormiańskieArmenian Christianity
ChwałaDoxa
Chwała BożaGlory of God
Ciało ChrystusaBody of Christ
Cierpienie BogaSuffering of God
CircuminsessioCircuminsessio
CmentarzCemetery
CnotaVirtue
Cnota pokutyPenance, Virtue of
Cnota wlanaHabit, Infused
Cnoty kardynalneVirtues, Cardinal
Cnoty teologalneVirtues, Theological
Communicatio idiomatumCommunicatio Idiomatum
Communicatio in sacrisCommunicatio in Sacris
Concursus DivinusConcursus Divinus
Corpus Iuris CanoniciCorpus Iuris Canonici
CudMiracle
CyboriumCiborium
CzasTime
Czuwanie; WigiliaVigil
CzyściecPurgatory
CzystośćChastity
Czysty PoniedziałekClean Monday
CzytanieLesson
Kardiognozja (czytanie w sercu)Kardiognosis
• D
Glosolalia (Dar języków)Glossolalia
Dary Ducha ŚwiętegoGifts of Holy Spirit
Dary pozaprzyrodzonePreternatural Gifts
Dawna protestancka prawowiernośćOrthodoxy, Old Protestant
De FideDe Fide
Dedykacja KościołaChurch, Dedication of
DeizmDeism
DekalogDecalogue
DemiurgDemiurge
DemonologiaDemonology
DemonyDemons
DenzingerDenzinger
Depozyt wiaryDeposit of Faith
DeterminizmDeterminism
DiabełDevil, The
DiakonDeacon
DiakoniaDiaconia
DiakonisaDeakoness
DialogDialogue
DiasporaDiaspora
DidachéDidachč
DiecezjaDiocese
Disciplina ArcaniDisciplina Arcani
Divinum officiumDivine Office
DogmatDogma
DoketyzmDocetisme
DoksologiaDoxology
Doktor KościołaDoctor of the Church
DoktrynaDoctrine
DonatyzmDonatism
DoskonałośćPerfection
Drugie przyjście ChrystusaSecond Coming
DualizmDualism
DuchSpirit
Duch ŚwiętyHoly Spirit
DuchoburcyPneumatomachians
Duchowieństwo diecezjalneSecularism (d)
DuchowieństwoClergy
DuchownyCleric
DuchowośćSpirituality
DuszaSoul
Dwanaście ŚwiątTwelve Feasts
DyoteletyzmDyotheletism
DyptychyDiptychs
Dzieje zbawieniaHeilgeschichte; Salvation History
DziesięcinaTithes
DziewictwoVirginity
Dziewicze poczęcie JezusaVirginal Conception of Jesus
• E
EbioniciEbionites
EdessaEdessa
EgzarchaExarch
EgzegezaExegesis
EgzemplaryzmExemplarism
Egzorcyzm Exorcism
EgzystencjalizmExistentialism
EklezjologiaEcclesiology
EkologiaEcology, Human
EkonomiaEconomy
EkskomunikaExcommunication
EkspiacjaExpiation
EkumenizmEcumenism
EmanacjaEmanation
EmmanuelEmmanuel
EncyklikaEncyclical
EnhipostazjaEnhypostasia
EnkratycyEncratites
EntelechiaEntelechy
EntuzjazmEnthusiasm
EparchiaEparchy
EpifaniaEpiphany
EpiklezaEpiclesis
EpiskopatEpiscopacy
EpistemologiaEpistemology
EpistołaEpistle
EremiciHermit
ErosEros
Erytrejski Kościół PrawosławnyEritrean Orthodox Church
EschatologiaEschatology
EschatonEschaton
EsseńczycyEssenes
EstetykaAesthetics
EtiologiaEtiology
EtykaEthics
EucharystiaEucharist
EuchologionEuchologion
EulogiaEulogy
EunomianizmEunomianism
EutanazjaEuthanasia
EutychianizmEutychianism
EwaEve
EwangelicyEvangelicals
EwangelieGospels
Ewangelie apokryficzneApocryphal Gospels
Ewangelie dzieciństwaInfancy Gospels
Ewangelie synoptyczneSynoptic Gospels
EwangelizacjaEvangelisation
Ex cathedraEx Cathedra Definition
Ex opere operantisEx Opere Operantis
Ex Opere OperatoEx Opere Operato
• F
FaryzeuszePharisees
Febronianizm Febronianism
FenomenologiaPhenomenology
Ferendae SententiaeFerendae Sententiae
FideizmFideism
Fides Quaerens IntellectumFides Quaerens Intellectum
Fides FiducialisFides Fiducialis
FilioqueFilioque
FilokaliaPhilocalia
FilozofiaPhilosophy
Filozofia religiiPhilosophy of Religion
Filozofia transcendentalnaTranscendental Philosophy
Filozofia wieczystaPerennial Philosphy
Forma sakramentu małżeństwaMarriage Form
Forum externumExternal Forum
Forum InternumForum Internum
Fragment MuratoriegoMuratorian Fragment
FundamentalizmFundamentalism
• G
GallikanizmGallicanism
Gatunek literackiGenre, Literary
GloriaGloria
Gniew BożyGod's Wrath
GnostycyzmGnosticism
GnozaGnosis
GrzechSin
Grzech pierworodnyOriginal Sin
Grzech śmiertelnyMortal Sin
Grzech śmiertelny i powszedniSin, Mortal and Venial
Góra Athos Athos, Mount
• H
Habit, Nawyk, SprawnośćHabit
HaggadaHaggadah
Hagiografia Hagiography
HagiosHagios
HallelHallel
HamartologiaHamartology
HanukkaHanukkah
HebrajczycyHebrews
HenoteizmHenotheism
HerezjaHeresy
HermeneutykaHermeneutics
Heroiczność cnótHeroic Virtue
HesedHesed
HesperinosHesperinos
HeteronomiaHeteronomy
HezychazmHesychasm
HierarchiaHierarchy
Hierarchia prawdHierarchy of Truths
Hilemorfizm, Materia i formaHylomorphism
HinduizmHinduism
HiperduliaHyperdoulia
HipopanteHypopante
HipostazaHypostasis
HistoriaHistory
Historia teologiiTheology, History of
Holokaust, Ofiara całopalnaHolocaust
HomiletykaHomiletics
HomiliaHomily
HomoiosHomoeans
Humanae VitaeHumanae Vitae
HumanizmHumanism
HusyciHussites
• I
IdealizmIdealism
IkonostasIconostasis
IkonyIcon
Immanencja BożaImmanence, Divine
Imperatyw kategorycznyCategorical Imperativ
IngresEnthronement
InicjacjaInitiation; Initiation of Adults
InkwizycjaInquisition
InnowiercaHeterodox
IntencjaIntention
Interdykt Interdict
InterkomuniaIntercommunion
InterpretacjaInterpretation
IntuicjaIntuition
IrenizmIrenecism
IslamIslam
Istota i istnienieEssence and Existence
Istota i energieEssence and Energies
IzraelIsrael
• J
Ja i TyI and Thou
JahweYahweh
JakobiciJacobites
Jansenizm (janseniści)Jansenism
JednośćSimplicity
JednoznacznośćUnivocity
JehowaJehovah
JeruzalemJerusalem
Jezus ChrystusJesus Christ
Jezus historycznyHistorical Jesus
Języki narodoweVernacular
Jom KippurYom Kippur
JózefinizmJosephinism
JubileuszJubilee
JudaizmJudaism
Jurysdykcja Jurisdiction
JutrzniaLauds
• K
KaddiszQaddis
KadzidłoIncense
KadzielnicaThurible; Censer
KairosKairos
Kalendarz gregoriańskiCalendar, Gregorian
Kalendarz liturgicznyCalendar, Liturgical
KalwinizmCalvinism
1. Kanon. 2. KanonikCanon
Kanon Pisma ŚwiętegoCanon of Scripture
KanonizacjaCanonization
KantorCantor
KapelanChaplain
KapłaniPriests
KapłaństwoMinistry
KardynałCardinal
KatakumbyCatacombs
KatarzyCathars
KatechezaCatechesis
KatechumenatCatechumenate
KatechumeniCatechumens
Katedra 1Cathedra
Katedra 2Cathedral
KatolickośćCatholicity
KatolicyzmCatholicism
KazaniePreaching
KazuistykaCasuistry
KenozaKenosis
KidduszKiddush
KielichChalice
KlasztorConvent
KlerykalizmClericalism
Kodeks JustyniańskiJustinian Code
Kodeks Prawa KanonicznegoCode of Canon Law
Kodeks Prawa Kanonicznego dla Kościołów WschodnichCode of Canon Law for Churches
KolegialnośćCollegiality
KolektaCollect
Koło hermeneutyczneHermeneutical Circle
Komunia świętaCommunion
Komunia święta duchowaCommunion, Spiritual
KoncelebraConcelebration
KoncyliarnośćConciliarity
KoncyliaryzmConciliarism
KondakionKondakion
KonferencjaEpiscopal Conference
Konferencje ogólnoprawosławnePanorthodox Conferences
Konferencje w LambethLambeth Conferences
KonfucjanizmConfucjanism
KonklaweConclave
Konsekracja, PoświęcenieConsecration
KonsubstancjacjaConsubstantiation
KontemplacjaContemplation
KontrreformacjaCounter-Reformation
KosmologiaCosmology
KościołyChurches
Kościoły chalcedońskieChalcedonian Churches
Kościoły domoweHouse Churches
Kościoły wschodnie Eastern Churches
Kościoły wschodnie katolickie, cztery kategorieEastern Catholic Churches, Four Ranks of
KościółChurch
Kościół Bizantyńsko-UkraińskiUkrainian Catholic Church
Kościół episkopalnyEpiscopalians
Kościół i państwoChurch and State
Kościół miejscowyLocal Church
Kościół prawosławnyKościół prawosławny
Kościół rzymskokatolickiRoman Catholicism
Kościół wojującyChurch Militant
Kościół Wschodni AsyryjskiChurch of the East, Assyrian
Kościół ZachodniosyryjskiWest Syrian Church
KreacjonizmCreationism
KremacjaCremation
Krew ChrystusaBlood of Christ
Królestwo BożeKingdom of God; Reign of God
KryptaCrypt
Krytyka biblijnaBiblical Criticism
Krytyka historycznaHistorical Criticism
KrzyżCross
KrzyżmoChrism
Księgi deuterokanoniczneDeuterocanonical Books
KultCult
Kult świętychVeneration of Saints
KwakrowieQuakers, Friends, Society of
Kwalifikacja teologicznaQualification, Theological
KwietyzmQuietism
Kyrie EleisonKyrie Eleison
KyriosKyrios
• L
LaicyzacjaLaicization
LaikatLaity
LaksyzmLaxism
Latae sententiaeLatae Sententiae
LatriaLatria
LekcjonarzLectionary
LektorLector
Lex orandi — Lex credendiLex Orandi Lex Credendi
LiberalizmLiberalism
LitaniaLitany
Literatura apokaliptycznaApocalyptic Literature
Literatura mądrościowaWisdom Literature
LiturgiaLiturgy
Liturgia darów uprzednio konsekrowanychLiturgy of the Presanctified
Liturgia EucharystycznaLiturgy of the Eucharist
Liturgia GodzinLiturgy of the Hours
Liturgia SłowaLiturgy of the Word
Liturgia świętego Jana ChryzostomaLiturgy of St John Chrysostom
Locus TheologicusLocus Theologicus
LogosLogos
Lud BożyPeople of God
LuteranizmLutheranism
• Ł
Łamanie chlebaBreaking of the Bread
ŁaskaGrace
Łaska habitualnaGrace, Habitual
Łaska skutecznaGrace, Efficacious
• M
MacedonianieMacedonians
MądrośćSophia
MałżeństwoMarriage
MandatMandate
ManicheizmManichaeism
MannaManna
MaranathaMaranatha
MarcjonizmMarcionism
MariologiaMariology
MarksizmMarxism
MaroniciMaronites
Maryja, Matka BożaMary, Mother of God
Materia i formaMatter and Form
MaterializmMaterialism
MęczennikMartyr
MelkiciMelkites
MesjaszMessiah
MessalianieMessalians
MetafizykaMetaphisics
MetanoiaMetanoia
MetempsychozaMetempsychosis
Metoda teologicznaMethod, Theological
Metody w teologiiTheology, Methods in
MetodyściMethodism
MidraszMidrash
MigneMigne
MillenaryzmChiliasm
MillenaryzmMillenarianism
Miłość 1Charity
Miłość 2Love
MiłosierdzieMercy
Misja kanonicznaMissio Canonica
Misje KościołaMissions, Church
Missa praesanctificatorumMass of the Pre-sanctified
Mistyczne Ciało ChrystusaMystical Body of Christ
MistykaMysticism
MisznaMishnah
MitMyth
MitraMiter
ModalizmModalism
ModernizmModernism
ModlitwaPrayer
Modlitwa błagalnaImpetratory Prayer
Modlitwa EucharystycznaEucharist Prayer
Modlitwa Jezusa Jesus Prayer
Modlitwa PańskaLord's Prayer
Modlitwa porannaMorning Prayer
Modlitwa sercaHeart, Prayer of
MolinizmMolinism
MonarchianieMonarchianism
MonasterMonastery
MonizmMonism
MonoenergizmMonoenergism
MonofizytyzmMonophysitism
MonogamiaMonogamy
MonoteizmMonotheism
MonoteletyzmMonotheletism
MontaniściMontanism
MormoniMormonism
Motu ProprioMotu Proprio
Mówienie językamiTongues, Speaking in
Msza katechumenówCatechumens, Mass of the
Msza świętaMass
Msza wiernychFaithful, Mass of
MuzułmanieMuslim
MyronMyron
• N
NabożeństwaDevotions
NadprzyrodzonośćSupernatural
Nadprzyrodzoność egzystencjalnaSupernatural Existential
NadziejaHope
Najdroższa KrewPrecious Blood
Najświętsze Serce Jezusa Heart, Sacred
Najświętszy SakramentBlessed Sacrament
Nałożenie rąkImposition of Hands
NamaszczenieAnointing
Namaszczenie chorychAnointing of the Sick
Narodzenie Jezusa ChrystusaNativity
Naśladowanie Chrystusa Imitation of Christ
Natchnienie biblijneInspiration, Biblical
NaturaNature
Nauka i religiaScience and Religion
Nauka społeczna KościołaSocial Teaching
NawrócenieConversion
NeochalcedonianizmNeo-Chalcedonianism
NeokatechumenatNeo-Catechumenate
NeopalamizmNeo-Palamism
NeoplatonizmNeo-Platonism
NeoscholastykaNeo-Scholasticism
NeotomizmNeo-Thomism
NestorianieNestorianism
Nicejskie wyznanie wiaryCreed, Nicene
NieboHeaven
NiecierpiętliwośćImpassibility
NiedzielaSunday
Niedziela PalmowaPalm Sunday
NienawiśćHatred
Nieomylność Infallibility
Niepojętość BogaIncomprehensibility
Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi PannyImmaculate Conception
NieskończonośćInfinity
NieszporyVespers
NieśmiertelnośćImmortality
Niewiedza nie do przezwyciężeniaInvincible Ignorance
Niewymowność BogaIneffability
NiezawodnośćIndefectibility
NiezmiennośćImmutability
NihilizmNihilism
Noc ciemnaDark Night
NominalizmNominalism
NomokanonNomocanon
NousNous
Nowa EwaNew Eve
Nowa prawowiernośćNeo-Orthodoxy
Nowacjanie Novatianism
Nowe zjednoczenie w Chrystusie jako GłowieAnakephalaiosis
Nowe narodzenieRegeneration
NowicjuszNovice
Nowy TestamentNew Testament
NuminousNuminous
• O
Obecność rzeczywistaReal Presence
ObjawienieRevelation
Obojętność (indyferentyzm)Indifference
Obraz BożyImage of God
ObrazoburstwoIconoclasm
ObrządekRite
Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłychRCIA (The Rite of Christian Initiation of Adults)
ObrzezanieCircumcision
Oddawanie czci BoguWorship
OdkupicielRedeemer
OdkupienieRedemption
OdmitologizowanieDemythologization
Odnowa charyzmatycznaCharismatic Renewal
Odnowa życiaRevivalism
OdpokutowanieAtonement
OdpustyIndulgences
OdrzucenieReprobation
Officium DivinumOffice, The Divine
OfiaraSacrifice
Ofiara Mszy świętejSacrifice of the Mass
Ofiara przebłagalnaPropitiation
OikumeneOikoumene / Oikumene
Ojcowie ApostolscyApostolic Fathers
Ojcowie KapadoccyCappadociens Fathers
Ojcowie KościołaFathers of the Church
Ojcze naszOur Father
OkazjonalizmOccasionalism
OktoechosOctoechos
OłtarzAltar
„O naśladowaniu Chrystusa”„Imitation of Christ”
OntologiaOntology
OntologizmOntologism
OpatrznośćProvidence
Opętanie diabelskiePossession, Diabolical
Opór biernyNon-Violence
OrdynariuszOrdinary
OrędzieKerygma
OrtodoksjaOrthodoxy
OrygenizmOrigenism
OsobaPerson
Osoby Trójcy PrzenajświętszejPersons of the Trinity
Ostatnia WieczerzaLast Supper
Ostatnie namaszczenieExtreme Unction
OświecenieEnlightenment
OtchłańLimbo
OusiaOusia
Oznajmienie i ujawnienie samego siebieSelf-Communication
• P
PalamizmPalamism
PaliuszPallium
PanLord
PanenteizmPanentheism
PanteizmPantheism
PantokratorPantocrator
PapieżPope
PapizmPapalism
ParafiaParish
ParakletParaclete
ParaklezaParaclesis
ParenezaParenesis
ParrezjaParrhesia
PartenogenezaParthenogenesis
ParuzjaParousia
PaschaPassover
1. Pasja, 2. Męka Pana JezusaPassion
PasterzPastor
PatriarchaPatriarch
Patriarcha ekumenicznyPatriarch, Ecumenical
Patriarchaty prawosławnePatriarchates Orthodox
PatripasjanizmPatripassianism
PatrologiaPatrology
PatrystykaPatristics
PelagianizmPelagianism
PentarchiaPentarchy
PentateuchPentateuch
PentecostarionPentecostarion
PersonalizmPersonalism
Perychoreza chrystologicznaPerichoresis, Christological
Perychoreza trynitarnaPerichoresis, Trinitarian
PerykopaPericope
PesymizmPessimism
Pięć drógFive Ways, The
PięćdziesiątnicaPentecost
PiekłoHell
PielgrzymkaPilgrimage
PietyzmPietism
Pismo ŚwięteScripture
Pismo Święte i TradycjaScripture and Tradition
PlatonizmPlatonism
PleromaPleroma
PluralizmPluralism
PneumatologiaPneumatology
PobożnośćDevotion
Pocałunek pokojuKiss of Peace
Pochodzenie Osób BoskichProcessions
PodniesienieElevation
PoganiePagans
Pogrzeb 1.Funeral Rite
Pogrzeb 2.Burial Rites
PojednanieReconciliation
Pojęcia transcendentalneTranscendentals
PokójPeace
PokusaTemptation
PoligenizmPolygenism
Posiłek kultowyCultic Meal
Posłannictwo BożeMissions, Divine
Posługiwanie PiotrowePetrine Ministry
Post Fasting
PostmodernizmPostmodernism
PosłuszeństwoObedience
PośrednictwoMediation
PośredniczkaMediatrix
PoświęcenieBlessing
Potentia IurisdictionisPotentia Iurisdictionis
Potentia OboedientialisPotentia Oboedientialis
Potestas OrdinisPotestas Ordinis
PotępienieDamnation
PowszechnikiUniversals
PozytywizmPositivism
PożądliwośćConcupiscence
PragmatyzmPragmatism
Prawa człowieka Rights, Human
Prawa kościelneLaws of the Church
PrawdaTruth
PrawoLaw
Prawo i EwangeliaLaw and Gospel
Prawo kanoniczneCanon Law
Prawo naturalne Natural Law
Prawosławie orientalneOriental Orthodox
PreegzystencjaPreexistence
PrefacjaPreface
PrezbiterPresbyter
PrezbiterianizmPresbyterianism
ProbabilizmProbabilism
ProklamacjaProclamation
ProroctwoProfecy
ProrokProphet
ProsoponProsopon
ProtestanciProtestant
Protestantyzm liberalnyLiberal Protestantism
ProtoewangeliaProtoevangelium
ProtokanonicznyProtocanonical
ProtologiaProtology
ProzeliciProselytes
Prozelityzm Proselytism
PrymatPrimacy
Pryscylianizm (Pryscylianie)Priscillianism
Przebaczenie grzechówForgiveness of Sins
PrzebóstwienieDeification
Przechowywanie Najświętszego SakramentuReservation of the Blessed Sacrament
Przeistoczenie Transsubstantiation
PrzekazParadosis
Przemienienie Transfiguration
Przesłanki wiaryPreambles of Faith
Przeszkody małżeńskieMarriage Impediments
PrzeznaczeniePredestination
Przeżycie religijneExperience, Religious
Przybranie za dzieci BożeAdoption as God's Children
PrzyczynowośćCausality
Przygotowanie do Bożego NarodzeniaChristmas Preparation
PrzymierzeCovenant
Przymioty BożeAttributes, Divine
PrzypadkowośćContingency
PrzypadłośćAccident
PrzypisywanieImputation
PrzypowieśćParable
Przywilej PawłowyPauline Privilege
PsalmyPsalms
PseudoepigrafyPseudoepigrapha
PulpitLectern
PurytaniePuritans
PustyniaDesert
• R
Racjonalizm Rationalism
Rady ewangeliczneEvangelical Counsels
RajParadise
Ratum et ConsummatumRatum et Consummatum
RecepcjaReception
RedaktionsgeschichteRedaktionsgeschichte
RedukcjonizmReductionism
ReformacjaReformation
Regulacja urodzeńBirth Control
RegułaRule
Reguła wiaryRegula Fidei
RekapitulacjaRecapitulation
RekolekcjeRetreat
Rękopisy z QumranQumran Scrolls; Dead Sea Scrolls
Relacje między Osobami BoskimiRelations, Divine
Relatywizm Relativism
Religia obywatelskaCivil Religon
ReligieReligions
Religie świataWorld Religions
Religie tajemneMystery Religions
ReligijnośćReligion
ReligioznawstwoComparative Religion
RelikwieRelics
Res et SacramentumRes et Sacramentum
RóżaniecRosary
Rozeznanie duchówDiscernement of Spirits
RozgrzeszenieAbsolution
RozmyślanieMeditation
RoztropnośćPrudence
RozwódDivorce
Rozwój wiaryFaith Development
Rozwój moralnyMoral Development
Rozwój dogmatówDevelopment of Doctrine
RubrykaRubric
Ruch liturgicznyLiturgical Movement
Ruch OksfordzkiOxford Movement
RusiniRuthenian
RygoryzmRigorism
RytuałRitual
Rzeczy ostateczneEschata
• S
SabelianizmSabellianism
SaduceuszeSadducees
Sąd OstatecznyLast Judgment
SakramentSacrament
Sakrament pokutyPenance, Sacrament of
Sakrament święceńHoly Orders
SakramentaleSacramental
SarksSarx
SceptycyzmScepticism
SchizmaSchism
ScholastykaScholasticism
Scientia mediaScientia media
SekularyzacjaSecularism (c)
SekularyzmSecularism (a,b)
SemiarianieSemi-Arians
SemipelagianieSemi-Pelagianism
Sens Pisma ŚwiętegoSenses of Scripture
Sensus fideliumSensus Fidelium; Consensus Fidelium
Sensus PleniorSensus Plenior
Sentencje OjcówApophtegmata Patrum
SeptuagintaSeptuagint
Serce Heart
SfragisSphragis
Siedem grzechów głównychSins, Seven Deadly
Siedem soborów powszechnychSeven Ecumenical Councils
Simul Iustus et PeccatorSimul Iustus et Peccator
Skażenie ludzkiej naturyDepravity, Total
Składanie ofiaryImmolation
SkotyzmScotism
SkruchaRepentance
Skrucha doskonałaContrition
Skrucha mniej doskonałaAttrition
Słowo BożeWord of God
Słowo i sakramentWord and Sacrament
Sobornost'Sobornost'
Sobory LaterańskieLateran Councils
Sobór EfeskiEphesus, Council of
Sobór ChalcedońskiChalcedon, Council of
Sobór FlorenckiFlorence, Council of
Sobór Konstantynopolitański IConstantinople, First Council of
Sobór Konstantynopolitański IIConstantinople, Second Council of
Sobór Konstantynopolitański IIIConstantinople, Third Council of
Sobór Konstantynopolitański IVConstantinople, Fourth Council of
Sobór Laterański ILateran Council, First
Sobór Laterański IILateran Council, Second
Sobór Laterański IIILateran Council, Third
Sobór Laterański IVLateran Council, Fourth
Sobór Laterański VLateran Council, Fifth
Sobór Lyoński ILyons, First Council of
Sobór Lyoński IILyons, Second Council of
Sobór Nicejski INicaea, First Council of
Sobór Nicejski IINicaea, Second Council of
Sobór powszechnyCouncil Ecumenical
Sobór TrydenckiTrent, Council of
Sobór w BazyleiBasle, Council of
Sobór w KonstancjiConstance, Council of
Sobór w VienneVienne, Council of
Sobór Watykański IVatican Council, First
Sobór Watykański IIVatican Council, Second
SocynianizmSocinianism
Sola FidesSola Fides
Sola GratiaSola Gratia
Sola ScripturaSola Scriptura
SomaSoma
SoteriologiaSoteriology
SpirytyzmSpiritism or Spiritualism
Spór o cierpienie BogaTheopaschite Controversy
SpowiedźConfession
SprawiedliwośćRighteousness; Justice
Sprawiedliwość pierwotnaOriginal Justice
Starokatolicy Old Catholics
Starowiercy Old Believers
StarsiElders
Stary TestamentOld Testament
StarzecStaretz
StaurologiaStaurology
StoicyStoicism
Stolica ŚwiętaHoly See
StrukturalizmStructuralism
Stworzenie 1Creation
Stworzenie 2Creature
SubdiakonSubdeacon
SubordynacjonizmSubordinationism
Substancja i przypadłościSubstance and Accidents
Suche dniEmber Days
Sukcesja apostolskaApostolic Succession
SumienieConscience
SummaSumma
SutannaSoutane; Cassock
SymbolSymbol
SymbolikaSymbolics
SymfoniaSymphony
SymoniaSimony
Syn BożySon of God
Syn CzłowieczySon of Man
SynagogaSynagogue
SynaksarionSynaxarion
SynaksisSynaxis
SynergizmSynergism
SynkretyzmSyncretism
SynodSynod
Synod biskupówSynod of Bishops
Synod diecezjalnySynod, Diocesan
Synod TrullańskiTrullan Synod
Synod QuinisextumQuinisext Synod
Synod w SardyceSardica, Council of
SyryjskiSyrian Orthodox Church
Systematyka łaskGrace, System of
SzabatSabbath
SzafarzMinister
Szaleni dla ChrystusaFools for Christ's Sake
SzatanSatan
SzekinaShekinah
SzemaShema
SzeolSheol
Szkoła frankfurckaFrankfurt School
Szkoła historyczno-religijnaHistory-of-Religion-School
Szkoły teologiczneSchools of Theology
Sztuka umieraniaArs Moriendi
• Ś
ŚlubVow
ŚmierćDeath
ŚpiewChant
Śpiew gregoriańskiGregorian Chant
Środa PopielcowaAsh Wednesday
Świadkowie JehowyJehovah's Witnesses
Świadomość klasycznaClassical Consciousness
Świat World
Światło chwałyLumen gloriae; Light of Glory
Światowa Rada Kościołów World Council of Churches
Świątynia Jerozolimska Temple, The
ŚwieceCandles
ŚwięceniaOrdination
ŚwiętoFeast
Święto PrzaśnikówAzymes
ŚwiętokradztwoSacrilege
ŚwiętośćHoliness
Świętość KościołaHoliness of Church
ŚwiętySaint
Świętych obcowanieCommunion of Saints
• T
TabernakulumTabernacle
TajemnicaMystery
Tajemnica wielkanocnaPaschal Mystery
Tajemnica złaEvil, Mystery of
TalmudTalmud
TaoizmTaoism
TchnienieSpiration
TeandrycznyTheandric
TeizmTheism
TeocentryzmTheocentricism
TeodyceaTheodycy
TeofaniaTheophany
TeokracjaTheocracy
TeologiaTheology
Teologia afroamerykańskaBlack Theology
Teologia aleksandryjskaAlexandrian Theology
Teologia antiocheńskaAntiochene Theology
Teologia apofatycznaApophatic Theology
Teologia biblijnaBiblical Theology
Teologia crucisTheologia Crucis
Teologia dialektycznaDialectical Theology
Teologia dogmatycznaDogmatic Theology
Teologia feministycznaFeminist Theology
Teologia fundamentalnaFundamental Theology
Teologia gloriaeTheologia Gloriae
Teologia JanowaJohannine Theology
Teologia katafatycznaCataphatic Theology
Teologia kerymagmatycznaKerygmatic Theology
Teologia kongregacyjnaCongregational Theology
Teologia misyjnaMission, Theology of
Teologia moralnaMoral Theology
Teologia narracyjnaNarrative Theology
Teologia naturalnaNatural Theology
Teologia negatywnaNegative Theology
Teologia pastoralnaPastoral Theology
Teologia PawłowaPauline Theology
Teologia pięknaBeauty, Theology of
Teologia politycznaPolitical Theology
Teologia pozytywnaPositive Theology
Teologia praktycznaPractical Theology
Teologia rozwojuProcess Theology
Teologia symbolicznaSymbol, Theology of
Teologia systematycznaSystematic Theology
Teologia śmierci BogaDeath of God, Theology
Teologia transcendentalnaTranscendental Theology
Teologia Trójcy PrzenajświętszejTrinity, Theology of
Teologia wschodniaEastern Theology
Teologia wyzwoleniaLiberation Theology
TeonomiaTheonomy
Teoria dwóch źródełTwo-Source Theory
TetrarchiaTetrarchy
TheologumenonTheologoumenon
TheotokosTheotokos
Tiara papieskaTiara, Papal
TolerancjaTolerance
TomizmThomism
TonsuraTonsure
ToraTorah
TradycjaTradition
Tradycja zachodniosyryjskaWest Syrian Tradition
TradycjonalizmTraditionalism
TranscendencjaTranscendence
TransfinalizacjaTransfinalization
Triduum wielkanocne Easter Triduum
TriodionTriodion
TrisagionTrisagion
TriteizmTritheism
Trójca immanentnaImmanent Trinity
Trzej teologowieThree Theologians
Trzy RozdziałyThree Chapters
Trzydzieści dziewięć ArtykułówThirty-Nine Articles
Tybinga i jej szkołyTübingen and Its Schools
TypologiaTypology
Tytuły chrystologiczneChristological Titles
• U
UbóstwoPoverty
Uczeni w PiśmieScribes
Uczynki miłosierdziaGood Works
Uległość łasce BożejObediential Potency
UltramontanizmUltramontanism
UmartwienieMortification
UmiarkowanieTemperance
Unia hipostatycznaHypostatic Union
UniciUniates
UnieważnienieAnnulment
UnitarianieUnitarianism
UniwersalizmUniversalism
UpadekFall
Upodobnienie do BogaDivinization
UprzedzenieProlepsis
Urząd duszpasterskiPastoral Office
Urząd Nauczycielski KościołaMagisterium
UsprawiedliwienieJustification
UświęcenieSanctification
• V
Vestigia TrinitatisVestigia Trinitatis
Via Affirmationis, Negationis, EminentiaeVia Affirmationis; Negationis; Eminentiae
• W
WaldensiWaldensians
WalentynianieValentinians
WątpliwośćDoubt
WażnośćValidity
WcielenieIncarnation
Wędrówka duszTransmigration of The Soul, Re-incarnation
WejściaEntrances
WiaraFaith
Wiara i ustrójFaith and Order
Wiara i uczynkiFaith and Works
WiatykViaticum
Wieczerza PańskaLord's Supper, The
WiecznośćEternity
Wiedza pośredniaMiddle Knowledge
Wiedza uprzedniaForeknowledge
Wiedza wlanaInfused Knowledge
Wielka SobotaHoly Saturday
WielkanocEaster
Wielki PiątekGood Friday
Wielki PostLent
Wielki TydzieńHoly Week
WielobóstwoPolytheism
WielożeństwoPolygamy
WieloznacznośćEquivocity
WinaGuilt
Wina zbiorowaGuilt, Collective
Wizja uszczęśliwiającaBeatific Vision
WizjeVisions
Wizyta ad liminaAd Limina Visit
Wkorzenienie w kulturęInculturation
Wkorzenienie w życieSitz im Leben
Właściwe postępowanieOrthopraxis
WniebowstąpienieAscension
Wniebowzięcie Najświętszej Maryi PannyAssumption of the Blessed Virgin
Wojna sprawiedliwaJust War
Wola BożaWill of God
Wolna wolaFreedom
Wolność religijnaLiberty, Religious
WoluntaryzmVoluntarism
WspółistotnyHomoousios; Consubstantial
WspólnotaKoinonia; Community
Wspólnota anglikańskaAnglican Communion
Wspólnoty podstawoweBasic (Base) Communities
WspółodkupicielkaCo-Redemptrix
WstawiennictwoIntercession
WstrzemięźliwośćAbstinence
WszechmocOmnipotence
WszechobecnośćOmnipresence, Ubiquity
WszechświatCosmos
WszechwiedzaOmniscience
WtajemniczenieMystagogy
WulgataVulgata; Vulgate
Wybór na rzecz ubogichOption for the Poor
Wybór, Wybranie, ElekcjaElection
Wybór zasadniczyFundamental Option
WynagrodzenieReparation
WyobraźniaImagination
Wyprawy krzyżoweCrusades
Wyrzuty sumieniaCompunction
Wystarczalność Pisma ŚwiętegoSufficiency of Scripture
Wyznanie wiaryCreed
Wyznanie wiary DozyteuszaConfession of Dositheus
Wyznanie wiary LukarisaConfession of Lukaris
Wyznanie wiary Piotra MogiłyConfession of Peter Moghila
• Z
ZadośćuczynienieSatisfaction
ZałożycielFounder
ZanurzenieIntinction
Zasada pomocniczościSubsidiarity
ZasługaMerit
Zatwardziałość sercaHeart, Hardering of
ZbawienieSalvation
ZelociZealots
ZenZen
ZeonZeon
Zgoda wiaryAssent of Faith
Zgoda pojęciowaAssent, Notional
Zgoda rzeczywistaAssent, Real
ZgorszenieScandal
ZielonoświątkowcyPentecostals
Zjawienia zmartwychwstałego PanaAppearances of the Risen Lord
ZmartwychwstanieResurrection
Zmartwychwstanie umarłychResurrection of the Dead
Zmysł wiarySense of Faith
Zrodzony, a nie stworzonyGeneration; Begotten not made
Zstąpienie do piekiełDescent into Hell
ZwiastowanieAnnuntiation
ZwinglianizmZwinglianism
• Ź
Źródło „Q”Quelle or „Q”
Źródła Wschodniego Prawa KanonicznegoCanon Law, Sources of Oriental
• Ż
Życie monastyczneMonasticism
Życie pozagroboweLife after Death
Życie religijnePraxis
Życie zakonneReligious Life
ŻydziJew; Jewish (people)

opr. mg/mg

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

reklama

reklama

reklama

reklama