Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao


Riaza Morales José Maria SJ

KOŚCIÓŁ I NAUKA

Konflikt czy współpraca?

Przekład Szymon Jędrusiak
Tytuł oryginału La Iglesia en la historia de la ciencia
Copyright © Biblioteca de Autores Cristianos 1999
Copyright © dla wydawnictwa polskiego Wydawnictwo WAM, 2003




Rozdział 14

Kościół i nauka wobec cudów dzisiaj

2. PRAWA NATURY

Wszyscy rozumiemy, czym jest regularny porządek natury, spotykamy się z nim na co dzień, przypisujemy mu cechy stabilności i jednakowości. Z własnego doświadczenia wiemy, że ciała zachowują się w sposób przewidywalny i powtarzalny. Codzienne życie pokazuje, że są wydarzenia następujące po sobie regularnie, jak zamiana dnia i nocy, pory roku, uczucie głodu czy pragnienia; że Słońce w danym miejscu pojawia się na wschodzie, wędruje po niebie i znika za horyzontem na zachodzie; że rzeczy w tych samych okolicznościach zachowują się tak samo: ogień grzeje i parzy, ciało wyrzucone do góry w powietrze, spada na ziemię itd.

Prawa odkryte przez naukę

Punktem wyjścia badań naukowych jest obserwacja zdarzeń jednostkowych; badacz przegląda je, porównuje ze sobą, aby przekonać się, czy któryś z elementów pojawia się w nich stale i regularnie, niezależnie od konkretnych okoliczności. W ten sposób człowiek odkrył, że przyrodą rządzą prawa, które wyznaczają jej bieg i stają się „stałymi sposobami czy normami zachodzenia zjawisk naturalnych”. „Twierdzić, że istnieją prawa w przyrodzie — napisał L. de Broglie — znaczy tyle, co twierdzić, że zjawiska następują po sobie w niezmiennym porządku, i że jeśli wystąpią odpowiednie warunki, dane zjawisko zajdzie nieuchronnie”5

Odkryte i zwięźle wyrażone przez naukę prawa są „stwierdzeniami, oświadczeniami, które wyrażają owe stałe normy”. Prawa formułowane przez ludzi nauki bardzo często nie opisują dokładnie reguł, jakimi rządzi się natura, zaledwie szkicują rzeczywistość, ukazują jej zarys. Pojęcie prawa przyrody znajdowało się w powszechnym użyciu już w XVIII wieku. W swym współczesnym naukowym charakterze pojawia się w 1665 r. w pierwszym tomie „Philosophical Transactions” Towarzystwa Królewskiego w Londynie (Royal Society).

Rodzaje praw

Ludzie nauki podzielili prawa naturalne na szereg kategorii. Odróżnia się prawa jakościowe, które tylko stwierdzają istnienie jakiegoś zdarzenia w określonych warunkach, od praw ilościowych, odnoszących się do stałej zależności o charakterze ilościowym pomiędzy określonymi wielkościami zmiennymi.

A oto kilka przykładów praw jakościowych: ciała pozostawione w swobodzie w pobliżu Ziemi spadają na nią; ciepło przechodzi z ciał o wyższej temperaturze na ciała o temperaturze niższej; ciała, gdy są podgrzewane, zwiększają swoją objętość; promienie światła, przechodząc z jednego środowiska w drugie, zmieniają kierunek; przewód elektryczny zwiększa swą temperaturę podczas przewodzenia prądu; ciała o tym samym potencjale elektrycznym odpychają się; białe światło, przechodząc przez pryzmat, rozszczepia się na kolory spektrum; kryształy należące do ortogonalnej, jednoskośnej i trójskośnej rodziny krystalograficznej są optycznie dwuosiowe. „Podczas elektrolizy następuje proces przejścia ładunku między elektrodami a składnikami roztworu: na elektrodzie ujemnej zachodzi redukcja kationów, na elektrodzie dodatniej — utlenianie anionów”. Oto jedno z praw jakościowych Faradaya przytaczane w pracach z elektryczności.

Współczesna nauka dąży do poznania rzeczywistości z ilościowego punktu widzenia i usiłuje odkryć prawa ilościowe, czyli prawa, które wyrażają stosunki pomiędzy wielkościami. Do tej kategorii należą znane prawa empiryczne, formułowane między innymi przez takich uczonych, jak: Kepler, Newton, Lavoisier, Proust, Dalton, Berzelius, Boyle i Mariotte, Gay-Lussac, Kirchhoff, Stefan i Boltzmann, Wien, Coulomb, Ohm, Geiger i Nuttall...

Utrwalił się także podział na prawa dynamiczneprawa statystyczne. Prawa dynamiczne odzwierciedlają to, co stałe w zachowaniu jednostki, opierają się na najistotniejszych cechach każdego bytu. Są stałe i niezmienne nie tylko w mnogości czy jakimś procencie, ale także w odniesieniu do każdego przypadku z osobna.

Prawa statystyczne dotyczą zdarzeń zachodzących w dużej liczbie i nie służą do rozpatrywania spraw jednostkowych. Stanowią normę zachowania się wielu elementów lub ciał analogicznych. Prawo statystyczne pozwala przewidzieć rezultat zbiorowy, wynik bardzo dużej liczby podobnych zdarzeń. Za przykład niech posłuży prawo, wedle którego na 100 dziewczynek rodzi się zazwyczaj 105 chłopców, albo to że u pewnej konkretnej rasy naszego gatunku średni ciężar mózgu ma określoną i stałą wartość itp. Prawa statystyczne bada się za pomocą rachunku prawdopodobieństwa; znajduje w nich zastosowanie prawo wielkich liczb oraz teoria błędów obserwacji.

Na przestrzeni XIX wieku, zwłaszcza w jego drugiej połowie, ludzie nauki coraz częściej opierali się w swych badaniach i obliczeniach na rachunku prawdopodobieństwa i prawach statystycznych. Do tamtego czasu za prawa dynamiczne uważano zasadniczo wszystkie naturalne prawa empiryczne formułowane przez naukę. Potem nastawienie to uległo gwałtownej zmianie; dzisiaj na większość praw naukowych patrzy się przez pryzmat statystyki.

Przypisy

5 O. Gingerich, „Scientific American”, 229 (1973) VI, s. 101.

opr. ab/ab



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: Biblia Kościół wiara nauka Pismo Święte znak św. Augustyn cud fizyka św. Tomasz z Akwinu definicja prawa naturalne prawa jakościowe
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W