Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao


Andrzej Zwoliński

SZCZĘŚCIE BRUTTO

Człowiek w poszukiwaniu szczęścia

ISBN: 978-83-7767-199-3
wyd.: Wydawnictwo WAM 2013

Wybrane fragmenty
W poszukiwaniu szczęśliwego kraju
Szczęście narodowe brutto
Mierzenie szczęścia
Co to jest szczęście?


C. CO TO JEST SZCZĘŚCIE?

Odpowiedź na proste pytanie o   s z c z ę ś c i e   zakłada posiadanie wizji życia. Różni się ona w zależności od epoki, miejsca, cywilizacji, religii, charakterów ludzkich i  ich upodobań. Przykładem może być choćby starożytna Grecja, która wypracowała kilka pojęć określających s z c z ę ś c i e. Tak więc s z c z ę ś c i e   określano terminem „eutichia” (od: „eu” — „dobry” i  „tiche” — „los”), który był pojęciem przedfilozoficznym. Sugeruje on pojmowanie  s z c z ę ś c i a   jako korzystnego zbiegu okoliczności, czyli czegoś przypadkowego, niezależnego od działań człowieka, lecz od wyższej mocy (fatum, przeznaczenie). Istniał też termin „makarios” (od „makarios” — „szczęśliwy”), który odnosił się do szczęścia bogów i udziału w nim człowieka. Dostęp człowieka do szczęśliwej egzystencji bogów był szczęściem ludzkim. Najbardziej ogólnym pojęciem był termin „euesto” (od „eu” — „dobry” i  „esto” — „stan”). Wskazywał na fakt, że s z c z ę ś c i e   polega na dobrobycie, na przeżywaniu w swoim życiu stanu nasycenia i usatysfakcjonowania. Inny jeszcze termin to „eudejmonia” (od „eu” — „dobry” i „dajmon” — „demon, opętanie”). Odsyła do wyobrażenia  s z c z ę ś c i a   mającego boskie pochodzenie i pozwala przypuszczać, że bycie szczęśliwym uzależnione jest od protekcji „dobrego ducha”17.

Podobne problemy leksykalne występują w innych językach, wskazując na różnice w kulturowym pojmowaniu s z c z ę ś c i a.   Już angielskie pojęcie  s z c z ę ś c i a   wymaga rozróżnienia na „luck” w rozumieniu „szczęśliwego trafu”, a „happiness” pojmowanym jako stan ducha. Dodatkowo niekiedy pojawia się wyraz „fortune”, jako uwarunkowany kontekstowo synonim, interpretowany jako „powodzenie”, znamiennie tożsamy z określeniem „majątek”18. Podobnie język łaciński rozróżnia: „fortuna” i „beatitudo”, a język francuski: „fortuna” i „bonheur”19.

W języku rosyjskim s z c z ę ś c i e   rozumiane jest jako: 1. stan całkowitego zadowolenia z życia, uczucie głębokiego upojenia i radości, doświadczane przez kogokolwiek oraz zewnętrzne okazanie tego uczucia; 2. sukces, powodzenie; 3. dobrze, pomyślnie udało się komuś, pomyślnie zakończyło się dla kogoś; 4. dola, los. W mentalności Rosjan występuje specyficzny stosunek do szczęścia jako stanu osobowości. Unika się więc pytania: „Co to jest s z c z ę ś c i e ?”, na rzecz: „Co odczuwa człowiek szczęśliwy?”20.

Słownik języka polskiego rejestruje trzy znaczenia wyrazu s z c z ę ś c i e: 1. pomyślny los, pomyślność, powodzenie; 2. uczucie zadowolenia, upojenia, radości; szczęśliwość; to wszystko, co wywołuje ten stan; 3. zbieg, splot pomyślnych okoliczności, szczęśliwe zrządzenie losu, pomyślny traf, przypadek21.

Rozbieżności znaczeniowe występujące w  językach wielu kultur wskazują na trudność jednoznacznego opisu szczęścia. Głęboka analiza pojęcia  s z c z ę ś c i a, przeprowadzona przez Władysława Tatarkiewicza, pozwoliła wyodrębnić jego cztery rodzaje: 1. S z c z ę ś c i e   jako powodzenie, pomyślność — szczęśliwemu sprzyja los, miał „farta” albo „fuksa”, co nie musi, ale może wywoływać uczucie radości. 2. S z c z ę ś c i e   jako stan intensywnej radości — kto zaznał stanu błogości czy upojenia. Ważne jest to, co doznajemy, a  nie źródło tego doznania. 3. E u d a j m o n i a — rozumiana jako posiadanie największych dóbr dostępnych człowiekowi. Niekoniecznie chodzi o  dobra materialne, choć również takie mogą być celem człowieka. „Największe dobra” były w starożytności rozumiane różnie: łączono je z odczuciem przyjemności, inni upatrywali je w dobrach moralnych. Szczęśliwy jest ten, kto ma dobra, których potrzebuje i  którymi się cieszy. 4. S z c z ę ś c i e   jako zadowolenie z życia wziętego w całości — radość ze swojego spełnionego życia, co ma wyraźnie wydźwięk subiektywny — człowiek jest sędzią własnego szczęścia22.

Pomimo szerokiego i różnorodnego rozumienia  s z c z ę ś c i a   ludzie nie przestali poszukiwać jego przybliżeń, synonimów, opisów, które zastąpiłyby jednoznaczne określenia.



17 V.L. Castellazzi, Sposób na szczęście, przekł. A. Rybińska, Wydawnictwo WAM, Kraków 2004, s. 15—16.

18 Por. N. Pawlak, W poszukiwaniu miary szczęścia. Zdrowie/spokój/szczęście, czyli ‘lafiya' w języku i kulturze Hausa, w: Anatomia szczęścia. Emocje pozytywne w językach i kulturach świata, pod red. A. Duszak, N. Pawlak, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005, s. 81—91.

19 W. Tatarkiewicz, O szczęściu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 17.

20 Por. L. Bartoszewicz, O szczęściu w przysłowiach rosyjskich, w: Anatomia szczęścia..., dz. cyt., s. 103—113.

21 Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1994.

22 W. Tatarkiewicz, O  szczęściu..., dz. cyt., s. 16 nn. Por. P. Michoń, Ekonomia szczęścia..., dz. cyt., s. 15—16.

opr. ab/ab



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: bieda dochody badania socjologiczne pomyślność powodzenie pojęcie szczęścia Szczęście Narodowe Brutto całkowite szczęście narodowe Światowa Mapa Subiektywnego Szczęścia mierzenie poziomu szczęścia eudejmonia eutichia
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W