Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao


Riaza Morales José Maria SJ

KOŚCIÓŁ I NAUKA

Konflikt czy współpraca?

Przekład Szymon Jędrusiak
Tytuł oryginału La Iglesia en la historia de la ciencia
Copyright © Biblioteca de Autores Cristianos 1999
Copyright © dla wydawnictwa polskiego Wydawnictwo WAM, 2003




Rozdział 14

Kościół i nauka wobec cudów dzisiaj

4. OBSERWACJA ZWYKŁA
I OBSERWACJA NAUKOWA ZDARZEŃ

Obserwacja i eksperyment

Uczeni wprowadzili rozróżnienie pomiędzy obserwacją i eksperymentem, nie ma jednak pełnej zgody, co do znaczenia jednego i drugiego terminu. Wedle C. Bernarda „obserwacja to poznawanie rzeczy albo zjawisk w ich przebiegu naturalnym, podczas gdy za eksperyment można uznać badanie zjawisk wywołanych lub określonych przez eksperymentatora”13

Wszystkie nauki stawiają sobie za cel poznanie praw rządzących zjawiskami, tak by można je było przewidzieć, zmieniać i przejąć nad nimi kontrolę. Nie zawsze jednak naukowiec ma możliwość wywołania zjawisk, które chce zbadać. O ile astronom potrafi przewidzieć ruchy ciał niebieskich i uzyskać w ten sposób wiele praktycznych danych, o tyle nie jest w stanie na użytek eksperymentu wpływać na przedmiot swych badań, tak jak to czynią w zaciszu laboratoriów chemicy, biolodzy czy fizycy.

Cud, przez swój charakter zdarzenia niezwykłego, nadaje się właśnie do badania obserwacyjnego, a nie eksperymentalnego. W naszych rozważaniach ograniczamy się do rozważań na temat tak zwanego cudu fizycznego, nie zaś cudu w sferze intelektu (jak wiedza prorocza) i moralności (jak nagłe nawrócenie grzesznika).

Interesują nas wydarzenia dostępne ludzkiemu doświadczeniu, takie, które są rejestrowane przez nasze zmysły, tak jak inne zdarzenia zachodzące w naturze wokół nas. Cud jest czymś nadzwyczajnym: jako wydarzenie dzieje się w środowisku naturalnym, ale wykracza poza zwykły porządek rzeczy, wydaje się łamać jego prawa. Pojawia się jako zdarzenie wyjątkowe w miejsce innego, które normalnie winno nastąpić. Po prostu, staje w sprzeczności ze zwykłym biegiem rzeczy, takim, do jakiego przyzwyczajony był człowiek od wieków. Charakterystyczna jest jego pozytywna rozbieżność z wydarzeniami czy ciągami wydarzeń, postrzeganymi w podobnych okolicznościach jako zwykłe. Stąd właśnie bierze się efekt zaskoczenia, szoku, zdziwienia.

Obserwacja oraz poznanie zwykłe i naukowe

Powszechnie rozróżnia się obserwację i poznanie potoczne, dostępne przeciętnemu człowiekowi, od poznania naukowego, dostępnego ludziom nauki. Owo postrzeganie potoczne znaczy bardzo wiele w przypadku realnego, choć anomalnego w kontekście naturalnego porządku rzeczy, wydarzenia. Mądre zdanie w tym kontekście wypowiedział doktor Tennesson, lekarz szpitala Saint Louis w Paryżu: „Nie trzeba być krawcem, by dostrzec, że ubranie ma pełno dziur”14

Zachodzą zdarzenia tak oczywiste, że wystarczy zwykły zdrowy rozsądek, by należycie je ocenić, bez angażowania laboratoryjnej aparatury. Cud nie jest czymś przeznaczonym wyłącznie dla uczonych umysłów. Musi budzić zdziwienie żądanie Voltaire'a zawarte w Dictionnaire philosophique (1764): „Aby cud został właściwie dowiedziony, trzeba by go dokonać w obecności Paryskiej Akademii Nauk albo londyńskiego Towarzystwa Królewskiego i Wydziału Medycznego w asyście oddziału gwardzistów wstrzymujących napór tłumów, które przez swą ciekawość gotowe byłyby zakłócić przeprowadzenie cudu”.

Wsparta codziennym doświadczeniem obserwacja, dzięki której dostrzegamy zjawiska albo związki pomiędzy nimi, jest prosta i natychmiastowa. Że dzień i noc następują po sobie na przemian, że w ciągu roku dnie i noce raz są dłuższe, raz krótsze — to wiedza zaczerpnięta z powszechnego doświadczenia. To wiedza pewna i niezachwiana przez wieki, mimo iż w tym czasie naukowe systemy astronomiczne Ptolemeusza i Kopernika nieraz walczyły ze sobą o pierwszeństwo.

To, co zdobyte poprzez obserwację i codzienne doświadczenie, nie musi być od razu przyjmowane za pewnik i winno zostać starannie zbadane. Pamiętać wszakże musimy, iż oceny dokonują często zwykli ludzie. Taka zweryfikowana codziennym doświadczeniem wiedza stanowi solidną podstawę do dalszych dociekań naukowych: to właśnie stąd wiemy, że ciała spadają na ziemię z rosnącą prędkością, że ciało o wyższej temperaturze oddaje ciepło chłodniejszemu itd.

Widzimy więc, jak ważne dla rozważań nad zagadnieniem cudu mogą być obserwacja i wiedza potoczna. Jakkolwiek ważną rolę na tej płaszczyźnie odgrywają oba rodzaje wiedzy, może się zdarzyć, że cud będzie tak oczywisty i wyraźny, że wystarczy do jego uznania wiedza zwykłych ludzi, ale nie ulega wątpliwości, że lepiej jest, kiedy znajdzie on potwierdzenie w badaniu ściśle naukowym, kiedy nauka eksperymentalna i racjonalna poświadczy, iż w danym przypadku zaszło coś, co wykracza poza zwykłe prawa natury. Skrupulatne i zgodne z naukowymi wymogami badanie zjawiska o charakterze cudownym zawsze może przynieść pożytek. Kościół, rozpoczynając badania nad jakąkolwiek sprawą przypuszczalnego cudu, dlatego właśnie domaga się jej zbadania i wydania opinii przez środowiska naukowe.

Przypisy

13 A. Koestler, s. 112.

14 R. Mousnier, [w:] M. Crouzet i inni, t. 4, s. 47.

opr. ab/ab



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: Biblia Kościół wiara nauka Pismo Święte znak św. Augustyn cud fizyka św. Tomasz z Akwinu definicja prawa naturalne prawa jakościowe niezwykłość prawdopodobieństwo matematyczne prawa statystyczne obserwacja naukowa badanie
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W