Zmarł Gabriel Barkay – archeolog, który „odkopał” najstarszy fragment Biblii

Gabriel Barkay, wybitny izraelski archeolog biblijny, którego odkrycia w Jerozolimie i jej okolicach zrewidowały rozumienie wczesnej historii Izraela i Biblii, zmarł 11 stycznia w Jerozolimie w wieku 81 lat. Informację o jego śmierci potwierdziła córka, Naama Barkay. Przyczyną były powikłania choroby autoimmunologicznej. Obszerne wspomnienie poświęcił mu „The New York Times”.

Przez ponad pół wieku Barkay kierował jednymi z najważniejszych wykopalisk w centralnym Izraelu, zyskując opinię „dziekana archeologii biblijnej”. Jak pisał jego uczeń Zachi Dvira, wierzył, że archeologia jest „żywym pomostem między przeszłością a teraźniejszością” – i tę zasadę realizował w praktyce.

Największą sławę przyniosło mu odkrycie z końca lat 70. XX wieku w jaskiniach grobowych na południowy zachód od Jerozolimy. Znalezione tam dwa srebrne amulety zawierały zwoje z tekstem zapisanym pismem paleohebrajskim. Po latach żmudnych badań Barkay wykazał, że jest to kapłańskie błogosławieństwo z Księgi Liczb – najstarszy znany fragment tekstu biblijnego, datowany na VII wiek p.n.e. Odkrycie to przesunęło wstecz moment spisywania Starego Testamentu o kilka stuleci.

Barkay był także jednym z głównych uczestników debaty o znaczeniu starożytnej Jerozolimy. Określał się mianem „maksymalisty”, dowodząc – m.in. na podstawie lokalizacji nekropolii – że miasto było znacznie większe i ważniejsze, niż twierdzili sceptycy.

Był archeologiem obecnym w przestrzeni publicznej: występował w serialach i filmach dokumentalnych, wygłaszał wykłady i szkolił przewodników po Jerozolimie. Jednocześnie angażował się w ochronę dziedzictwa. Po pracach ziemnych prowadzonych na Wzgórzu Świątynnym bez nadzoru archeologów współtworzył Komitet ds. Zapobiegania Niszczeniu Zabytków, a następnie Projekt Przesiewania Ziemi ze Wzgórza Świątynnego. Dzięki pracy wolontariuszy zidentyfikowano tam ok. pół miliona artefaktów.

Urodził się 20 czerwca 1944 roku w Budapeszcie jako Gabriel Breslauer. Jako dziecko przeżył getto i niemal cudem uniknął marszu śmierci. Po wojnie wraz z rodziną wyemigrował do Izraela i osiedlił się w Jerozolimie, zmieniając nazwisko na Barkay. Już jako chłopiec prowadził własne „wykopaliska”, a z czasem związał całe życie z archeologią.

Studiował na Uniwersytecie Hebrajskim i Uniwersytecie Telawiwskim, wykładał m.in. na Uniwersytecie Bar-Ilan i w Jerusalem University College. Do końca pozostał zafascynowany Jerozolimą. „Znam to miasto. A jednak każdego dnia odkrywam, że wciąż jest w nim coś nowego” – mówił.

Źródło: KAI