Pekao
Strona główna
opoka.news opoka.photo opoka.org.pl


Krzysztof Biel

Przestępczość dziewcząt

rodzaje i uwarunkowania

ISBN: 978-83-7505-170-4

wyd.: WAM 2008




Spis treści
Wstęp 9
CZĘŚĆ I
PRZESTĘPCZOŚĆ DZIEWCZĄT NA TLE OGÓLNEJ PRZESTĘPCZOŚCI
Rozdział 1
Rozmiary i dynamika przestępczości nieletnich na przełomiedrugiego i trzeciego tysiąclecia15
1.1. Pojęcie przestępczości nieletnich w kryminologii i pedagogice18
1.2. Rozmiary przestępczości nieletnich w Polsce na przełomie XX i XXI wieku 25
1.3. Dynamika i struktura przestępczości nieletnich w świetle statystyk policyjnych i sądowych31
1.3.1. Dynamika i struktura przestępczości nieletnich według statystyk policyjnych32
1.3.2. Dynamika i struktura przestępczości nieletnich według statystyk sądowych41
1.3.2.1. Orzeczenia w związku z czynami karalnymi41
1.3.2.2. Orzeczenia w związku z demoralizacją46
1.4. Rozmiary i dynamika przestępczości kobiet i dziewcząt na przełomie XX i XXI wieku51
1.4.1. Tendencje w przestępczości kobiet i dziewcząt na świecie 52
1.4.2. Przestępczość kobiet i dziewcząt w Polsce 62
1.4.2.1. Rozmiary i dynamika przestępczości kobiet według statystyk policyjnych 63
1.4.2.2. Przestępczość dziewcząt według statystyk sądowych 70
1.5. Podsumowanie 76
Rozdział 2
Główne teorie etiologii przestępczości kobiet 79
2.1. Wczesne teorie biologiczne 80
2.1.1. Klasyczne teorie przestępczości kobiet 81
2.1.2. Cykle fizjologiczne a przestępczość kobiet 93
2.1.3. Badania genetyczne w etiologii przestępczości kobiet 101
2.2. Wczesne teorie psychologiczne 106
2.2.1. Teoria Zygmunta Freuda 106
2.2.2. Wpływ teorii Freuda w badaniach przyczyn przestępczości kobiet 110
2.2.3. Psychologiczne typologie przestępczyń 117
2.3. Teorie socjologiczne 123
2.3.1. Teorie społeczno-ekonomiczne 124
2.3.2. Teorie zróżnicowanych ról społecznych 128
2.3.3. Teorie emancypacji kobiet 135
2.3.4. Teoria władza-kontrola 147
2.3.5. Ogólna teoria napięcia Roberta Agnewa 156
2.3.6. Koncepcje próbujące wyjaśnić różnice w zachowaniach przestępczych mężczyzn i kobiet 170
2.4. Kryminologia feministyczna 176
2.5. Współczesne teorie biologiczne i teorie wieloczynnikowe 185
2.6. Podsumowanie 190
Rozdział 3
Czynniki społeczne i osobowościowe jako predykatory przestępczości nieletnich 193
3.1. Uwarunkowania środowiskowe jako predykatory zachowań przestępczych 197
3.1.1. Uwarunkowania zachowań przestępczych tkwiące w rodzinie 199
3.1.2. Rola środowiska szkolnego w generowaniu zachowań przestępczych 214
3.1.3. Środowisko rówieśnicze a przestępczość nieletnich 226
3.2. Osobowościowe determinanty przestępczości nieletnich 238
3.2.1. Koncepcja „przestępczego rdzenia osobowości” oraz „osobowości przestępczej” 239
3.2.2. Badania dymensji osobowościowych przestępczych dziewcząt w Polsce 243
3.2.3. Agresywność, empatia i poczucie kontroli jako czynniki prognozujące przestępczość nieletnich dziewcząt 247
3.2.3.1. Agresja 248
3.2.3.2. Empatia 256
3.2.3.3. Poczucie kontroli 261
3.3. Podsumowanie 267
CZĘŚĆ II
METODOLOGIA I ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ WŁASNYCH
Rozdział 1
Metodologia badań własnych 271
1.1. Cel i problematyka badań 272
1.2. Zmienne i wskaźniki 275
1.3. Metody i narzędzia badawcze 277
1.4. Charakterystyka badanej zbiorowości 292
1.5. Kierunek i zakres analiz 296
Rozdział 2
Rodzaje zachowań przestępczych nieletnich dziewcząt objętych resocjalizacją zakładową 297
2.1. Rodzaje przestępstw popełnionych przez nieletnie dziewczęta 298
2.2. Okoliczności popełniania czynów przestępczych przez badane 307
2.3. Objawy demoralizacji wśród badanych dziewcząt 314
2.4. Podsumowanie 323
Rozdział 3
Środowisko społeczne nieletnich dziewcząt a ich przestępczość 325
3.1. Rodzina a przestępczość dziewcząt 326
3.1.1. Cechy demograficzne i zachowania patologiczne rodziców 327
3.1.2. Związki instytucjonalne w rodzinach badanych 339
3.1.3. Związki społeczno-psychiczne w rodzinach badanych 346
3.2. Środowisko szkolne a przestępczość nieletnich dziewcząt 365
3.2.1. Niepowodzenia w nauce 366
3.2.2. Relacje nauczyciel — uczeń 371
3.2.3. Wzajemne relacje rówieśnicze w szkole 375
3.2.4. Wagary 380
3.3. Środowisko rówieśnicze a przestępczość dziewcząt 384
3.3.1. Przynależność nieletnich dziewcząt do grup rówieśniczych 385
3.3.2. Charakter i wartości grupy 387
3.3.3. Zachowania dewiacyjne w grupach rówieśniczych 391
3.4. Podsumowanie 395
Rozdział 4
Osobowość nieletnich dziewcząt a ich zachowania przestępcze 397
4.1. Nasilenie cech osobowości mierzonych Inwentarzem Jesnessa 399
4.2. Rodzaje i nasilenie skłonności agresywnych nieletnich dziewcząt 412
4.3. Poziom empatii badanych nieletnich dziewcząt 423
4.4. Lokalizacja kontroli nieletnich dziewcząt 426
4.5. Typy osobowości nieletnich dziewcząt 432
4.6. Podsumowanie 440
Uogólnienia i wnioski 441
Bibliografia 459
Aneks 487
Summary 495

Wstęp

Zagadnienie przestępczości dziewcząt pozostawało przez długie lata w cieniu problemu przestępczości populacji męskiej. Pisząc o przestępczości nieletnich, Albert Cohen stwierdza, że „przestępca to chłopak-łobuz” 1. Zdanie to wyraża panujące powszechnie od wielu lat przekonanie, że przestępczość jest zachowaniem właściwym populacji męskiej, a przestępczość dziewcząt i kobiet jest zjawiskiem marginalnym, dotyczącym niewielkiej liczby osób, które w swoich zachowaniach starają się upodobnić do mężczyzn stanowiących normę.

Ostatnia dekada dwudziestego wieku oraz pierwsze lata dwudziestego pierwszego wieku przyniosły znaczny wzrost przestępczości nieletnich dziewcząt, co potwierdzają statystyki policyjne i sądowe. W Stanach Zjednoczonych, gdzie udział procentowy zachowań przestępczych dziewcząt w ogólnej populacji nieletnich jest najwyższy na świecie, statystyki FBI podają, że co czwartą osobą aresztowaną poniżej 18 roku życia jest dziewczyna. Ponadto liczba przestępstw popełnianych przez nieletnie dziewczęta, szczególnie z kategorii przestępstw gwałtownych, rośnie szybciej niż w populacji nieletnich chłopców, co oznacza, iż przestępczość dziewcząt staje się poważnym problemem społecznym.

W Polce zjawisko przestępczości dziewcząt stało się częstszym przedmiotem opracowań naukowych w okresie transformacji ustrojowej, a szczególnie w ostatnim dziesięcioleciu. Wiąże się to z obserwowanym w naszym kraju znacznym wzrostem aktywności przestępczej ludzi młodych, który jest odzwierciedleniem zachowań przestępczych dorosłej części społeczeństwa polskiego.

O agresji dziewcząt i różnych przejawach ich zachowań dewiacyjnych coraz częściej słyszy się w mediach. Podkreśla się nasilającą się brutalność dziewcząt oraz dokonywanie przez nie przestępstw gwałtownych, typowych dla populacji męskiej, co świadczy o wysokim stopniu ich demoralizacji.

Wzrost przestępczości dziewcząt, przesunięcie w kierunku dokonywania czynów coraz bardziej brutalnych oraz znaczne obniżanie się wieku nieletnich sprawczyń przestępstw zmuszają kryminologów, psychologów i pedagogów do naukowego zgromadzenia całościowej wiedzy na temat przestępczości nieletnich dziewcząt oraz wypracowania skutecznych metod oddziaływania profilaktycznego i resocjalizacyjnego. Szczególnie ważne jest poznanie uwarunkowań przestępczości dziewcząt, wskazanie, jakie czynniki w najwyższym stopniu sprzyjają generowaniu zachowań dewiacyjnych i rozwojowi kariery przestępczej.

Niniejsza praca jest próbą przyjrzenia się uwarunkowaniom przestępczości nieletnich dziewcząt w sferze środowiskowej i osobowościowej. Celem pracy, obok poznania rodzajów i przyczyn zachowań przestępczych nieletnich dziewcząt objętych resocjalizacją zakładową, jest również wskazanie na pewne kierunki i metody procesu resocjalizacji w warunkach zakładowych. Należy w tym miejscu dodać, że w polskiej literaturze przedmiotu brakuje tego typu opracowań.

Próbę całościowego opracowania uwarunkowań środowiskowych podjęła ostatnio Irena Budrewicz 2, jednak jej publikacja ma już 10 lat i nie uwzględnia czynników natury psychologicznej. W ostatnich latach nieliczni autorzy podejmowali badania w zakresie zmiennych osobowościowych przestępczych dziewcząt, ale badano przeważnie pojedyncze zmienne bez stosowania korelacji z czynnikami środo- wiskowymi. Wydaje się więc, że podjęcie przez nas badań diagnostyczno- wyjaśniających, mających na celu poznanie uwarunkowań zarówno środowiskowych, jak i osobowościowych, a także wskazanie wzajemnych interakcji pomiędzy tymi zmiennymi może przyczynić się do pogłębienia wiedzy na temat etiologii przestępczości nieletnich dziewcząt i stanowić pomoc w opracowywaniu skutecznych programów i metod oddziaływania resocjalizacyjnego, z uwzględnieniem specyfiki postaw i zachowań żeńskiej części populacji przestępców. Całość pracy została podzielona na dwie części. Część pierwsza zatytułowana „Przestępczość dziewcząt na tle ogólnej przestępczości” prezentuje teoretyczne podstawy zagadnienia przestępczości dziewcząt i wprowadza w problematykę badań własnych. Część ta składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawione zostaną rozmiary i dynamika przestępczości nieletnich na przełomie drugiego i trzeciego tysiąclecia. Najpierw wyjaśnione zostaną podstawowe pojęcia, jak przestępczość nieletnich, demoralizacja, zachowania dewiacyjne. Następnie zaprezentowane zostaną analizy dotyczące rozmiarów i dynamiki przestępczości nieletnich w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem danych pochodzących ze statystyk policyjnych i sądowych. W ostatniej części rozdziału przedstawione zostaną dane dotyczące przestępczości kobiet i dziewcząt na świecie i w Polsce.

Rozdział drugi poświęcony będzie prezentacji głównych teorii etiologii przestępczości kobiet. W Polsce zagadnienie to nie było jeszcze wystarczająco dobrze opracowane, dlatego też dokonamy gruntownej analizy najważniejszych teorii przestępczości kobiet, wypracowanych na przestrzeni ostatniego stulecia, ze szczególnym uwzględnieniem najnowszych teorii z zakresu badań nad różnicami w zachowaniach przestępczych mężczyzn i kobiet, kryminologii feministycznej oraz współczesnych teorii biologicznych i wieloczynnikowych. W rozdziale trzecim przedstawione zostaną czynniki społeczne i osobowościowe, które w literaturze przedmiotu zostały uznane za predykatory zachowań przestępczych. W zakresie zmiennych środowiskowych przedstawimy czynniki występujące w środowisku rodzinnym szkolnym i rówieśniczym. Natomiast w zakresie zmiennych osobowościowych skoncentrujemy się na przedstawieniu koncepcji „przestępczego rdzenia osobowości” oraz „osobowości przestępczej”, a także wskażemy na trzy specyficzne czynniki łączone z generowaniem zachowań przestępczych, jak agresja, empatia i poczucie kontroli. Przy omawianiu każdej z wymienionych zmiennych zostaną zaprezentowane badania dostępne w literaturze przedmiotu. W części drugiej niniejszej rozprawy przedstawiona zostanie metodologia i analiza wyników badań własnych. Część ta składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawimy metodologię badań własnych. Wskażemy na cel i problematykę badań, przedstawimy metody i narzędzia badawcze oraz zaprezentujemy charakterystykę badanej zbiorowości.

W rozdziale drugim skoncentrujemy się na przedstawieniu rodzajów zachowań dewiacyjnych popełnionych przez badane dziewczęta. Zwrócimy uwagę na rodzaje przestępstw i okoliczności ich popełnienia oraz główne przejawy demoralizacji wśród badanych. W rozdziale trzecim przedstawimy wyniki analiz związku uwarunkowań środowiskowych z zachowaniami przestępczymi badanych dziewcząt. Uwzględnimy szczegółowe zmienne środowiska rodzinnego, szkolnego i rówieśniczego i wskażemy na ich wzajemne zależności.

Wreszcie w rozdziale czwartym zaprezentujemy analizę wyników badań w zakresie zmiennych osobowościowych. Weźmiemy pod uwagę cechy osobowości mierzone Inwentarzem Jesnessa, rodzaje agresji, poziom empatii, lokalizację kontroli oraz typy osobowości nieletnich dziewcząt.

Na koniec przedstawimy wynikające z przeprowadzonych badań uogólnienia i wnioski poznawcze dla dalszych badań oraz dla praktyki resocjalizacyjnej.

Przestępczość nieletnich dziewcząt jest zjawiskiem skomplikowanym i trudnym do wyjaśnienia, dlatego wymaga wielostronnego naukowego podejścia w zakresie badań etiologicznych. Wielu trudności dostarcza również wypracowanie skutecznych oddziaływań profilaktycznych, resocjalizacyjnych i terapeutycznych. Dlatego też mamy nadzieję, że niniejsza praca pozwoli na nieco lepsze zrozumienie zagadnienia przestępczości dziewcząt i stanie się pomocą dla pedagogów, wychowawców i rodziców w pracy nad prospołecznym ukierunkowaniem zachowania nieletnich dziewcząt.


1 A. Cohen, Delinquent Boys. Th e Culture of the Gang, New York 1955, s. 140.

2 I. Budrewicz, Środowiskowe uwarunkowania zachowań przestępczych nieletnich dziewcząt, Bydgoszcz 1997.

opr. aw/aw



 
Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: przemoc resocjalizacja agresja przestępczość nieletni demoralizacja dziewczęta dewiacje kobiety brutalizacja zachowań