Kryzys uchodźczy to problem tzw. bogatego Zachodu? Globalne koszty humanitarne ponoszą najbiedniejsze kraje

W 2025 r. ponad 41 milionów ludzi na świecie znajdowało się w kryzysie uchodźczym, w tym ponad 5 milionów musiało opuścić swój kraj pochodzenia w poszukiwaniu schronienia. Aż 70 proc. przesiedlonych ma status uchodźcy od ponad 5 lat. To, co miało być tymczasowym ratunkiem, stało się ich codziennością na lata.

Prawie połowa uchodźców pochodzi z jednego z 5 krajów dotkniętych najcięższymi konfliktami: Sudanu, Sudanu Południowego, Wenezueli, Ukrainy Syrii i Afganistanu. W każdym z tych krajów Caritas Polska prowadzi swoje projekty lub wspiera lokalną Caritas.

Jak wynika z raportu UNHCR „Global Trends”, 68 proc. uchodźców na świecie żyje w krajach o niskim i średnim dochodzie, a aż 65% uchodźców ucieka do bezpośrednich krajów sąsiadujących. Najwięcej uchodźców dotychczas przyjęły Kolumbia (2,8 mln) i Turcja (2,4 mln). Bogate kraje o wysokim dochodzie przyjmują mniejszość (ok. 29 proc). Wnioski płynące z powyższych danych obalają medialny mit, że: kryzys uchodźczy jest problemem głównie “bogatego Zachodu”. To niesłychanie trudne, obciążające zjawisko przede wszystkim dotyczące krajów biednych, które niosą pomoc osobom w jeszcze trudniejszej sytuacji niż ich obywatele.

Uchodźcy to nie migranci: poznaj różnice

W debacie publicznej określenia “uchodźca” i “migrant” często używane są zamiennie, co prowadzi do zacierania różnic dotyczących obu statusów. Uchodźca to osoba, która została zmuszona do opuszczenia własnego kraju z powodu prześladowań czy przemocy w ojczyźnie. Zgodnie z prawem międzynarodowym, państwa mają obowiązek udzielić jej azylu i bezpiecznego schronienia. Z kolei migrant opuszcza swój kraj dobrowolnie, najczęściej w celu poprawy swoich warunków bytowych. W przeciwieństwie do uchodźców, migranci nie uciekają przed żadnym zagrożeniem i mogą w każdej chwili wrócić do ojczyzny. Nie przysługuje im na terenie obcego kraju żadna szczególna ochrona.

W Światowy Dzień Uchodźcy Caritas Internationalis przyłącza się do globalnego apelu o realną ochronę milionów ludzi, którzy musieli porzucić swoje domy. Okazją do tego przypomnienia jest 75. rocznica przyjęcia Konwencji Genewskiej z 1951 roku – dokumentu, który stanowi fundament międzynarodowego systemu pomocy uchodźcom

Globalna mapa kryzysów

Kryzys uchodźczy ma różne oblicza – od ucieczki za granicę po dramatyczne wysiedlenia wewnętrzne. Sprawdź, jak wygląda sytuacja w różnych regionach świata, gdzie niesie pomoc Caritas Polska.

Kolumbia / Wenezuela

• Ogromna skala przesiedleń: Kolumbia zmaga się z potężnym kryzysem – pod koniec 2025 r. 1 na 7 Kolumbijczyków (7,2 mln osób) był wewnętrznie przesiedlony z powodu walk partyzanckich, działalności grup przestępczych i przemocy, co daje krajowi 2. miejsce na świecie pod tym względem. Dodatkowo w kraju przebywa ok. 2,8 mln uchodźców zewnętrznych, głównie z Wenezueli.
• Działania Caritas Polska: Organizacja pomaga tam od 2020 r. uchodźcom z Wenezueli oraz przesiedlonym Kolumbijczykom, niosąc pomoc doraźną: żywnościową, psychospołeczną i sanitarną na terenach najbardziej dotkniętych kryzysem.

Ukraina

• Masowe migracje i powroty: Od wybuchu wojny w 2022 r. z kraju wyjechało ponad 6 mln osób (pod koniec 2025 r. za granicą pozostawało 5,3 mln). Równolegle w 2025 r. odnotowano ok. 718 tys. dobrowolnych powrotów, a 3,8 mln mieszkańców pozostawało wewnętrznie przesiedlonych (IDPs) ze wschodu i południa na zachód kraju.
• Działania Caritas Polska: W programie „Rodzina Rodzinie” pomagamy osobom wewnętrznie przesiedlonym. – początkowo poprzez pomoc gotówkową, a od 2025 r. poprzez wspieranie zakładania własnych działalności gospodarczych, co buduje ich bezpieczeństwo ekonomiczne i usamodzielnienie.

Sudan Południowy

• Kryzys przymusowych przesiedleń: Około 1/3 populacji kraju (31–33%) żyje w warunkach przymusowego przesiedlenia z powodu konfliktów, suszy i słabych instytucji państwowych. Jednocześnie ten młody kraj przyjmuje ok. 1 mln uchodźców z sąsiedniego Sudanu, co drastycznie obciąża ograniczone zasoby humanitarne.
• Działania Caritas Polska: Od kilku lat wspieramy Caritas South Sudan, aktualnie finansując budowę bezpiecznych ujęć wody i toalet (w obliczu epidemii cholery) oraz dostarczając pakiety przetrwania dla rodzin uciekających przed konfliktami zbrojnymi.

Burkina Faso

• Kraj z pasa Sahelu, nazywanego też pasem głodu w Afryce; dotknięty jest jednym z największych krzyysów żywnościowych w Afryce, a jednocześnie destabilizowany poprzez działania wewnętrznych grup zbrojnych. ponad 220 tys. osób uciekło za granicę w zeszłym roku przez działania grup zbrojnych). Charakterystyczne dla regionu są migracje transgraniczne gdzie uchodźcy krążą między Burkina Faso, Mali i Nigrem. Ponad 3 miliony ludzi żyje tu w ostrej fazie kryzysu żywnościowego.
• Działania Caritas Polska: Organizacja obecna jest na miejscu od 2023 r., wspiera rodziny w zabezpieczeniu podstawowych potrzeb żywieniowych. Koncentruje się na wczesnym diagnozowaniu i leczeniu niedożywienia u dzieci, a także pomaga w usamodzielnianiu się, oferując kobietom na zakładanie małych biznesów.

Etiopia

• W 2025 r. w Etiopii było ok. 2,5–3 mln osób wewnętrznie przesiedlonych (jeden z najwyższych wyników w Afryce) z powodu konfliktów etnicznych, skutków wojny w Tigraju i susz. Równocześnie kraj gości ponad pół miliona uchodźców z Sudanu i Sudanu Południowego.
• Caritas Polska kontynuuje działania w Tigraju: Skupia się na codziennym dożywianiu ponad 7000 dzieci w 34 szkołach, pracy z traumą powojenną w lokalnych społecznościach oraz poprawie warunków sanitarnych w placówkach szkolnych.

Palestyna (Strefa Gazy i Zachodni Brzeg)

• W Strefie Gazy ponad 90% z 2 milionów mieszkańców to uchodźcy wewnętrzni zepchnięci na obszar mniejszy niż połowa Krakowa. Zmagają się z chorobami, głodem i brakiem sanitariatów. Na Zachodnim Brzegu liczba wewnętrznie przesiedlonych wzrosła o 40 tys., a prawie milion migrantów żyje tam w obozach.
• Działania Caritas Polska: We współpracy z Caritas Jerozolima, współfinansuje punkty medyczne oraz przekazuje pomoc finansową dla 215 rodzin w Gazie na zakup towarów komercyjnych wjeżdżających na jej teren.

Liban

• W 6-milionowym Libanie uchodźcy wewnętrzni (ludność dotknięta konfliktem między Izraelem a Hezbollahem) stanowią aż do 20 proc. populacji (szacunkowo milion osób).
• Działania Caritas Polska: Wspiera uchodźców we współpracy z Caritas Liban i organizacjami kościelnymi. Pomoc dociera do 3000 rodzin z południa kraju i obejmuje wsparcie finansowe, pomoc humanitarną oraz zapewnienie dostępu do schronisk.

Caritas Polska wspiera uchodźców w Polsce

Tylko w 2026 r. w Polsce o status uchodźcy wnioskowało 2131 osób. Jak podawał Urząd do Spraw Cudzoziemców, w maju 2025 r. w Polsce było na tamten moment 3137 osób, które otrzymały bezterminowy status uchodźcy. Statystyka ta nie obejmuje obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski uciekając przed wojną. Liczba osób objętych ochroną czasową w Polsce jest znacznie wyższa i według najnowszych danych Eurostatu przekracza 970 tys. osób.

Caritas Polska i Caritas diecezjalne prowadzą 26 Centrów Pomocy Migrantom i Uchodźcom, które oferują bezpłatną pomoc socjalną i psychologiczną, kursy języka polskiego, pośrednictwo pracy, porady prawne, tłumaczenia dokumentów czy miejsca zabaw i edukacji dla dzieci oraz integracji dla rodzin i seniorów. Docierają także do osób wykluczonych ekonomicznie, zdrowotnie i komunikacyjnie dzięki zespołom mobilnym. Caritas codziennie odpowiada na potrzeby uchodźców, wspierając ich proces integracji i odnalezienia się w nowych warunkach.

Od 2022 roku Caritas otacza opieką dzieci ewakuowane z ukraińskiej instytucjonalnej pieczy zastępczej. Najmłodszym zapewniana jest pomoc pracownika socjalnego, wsparcie psychologiczne oraz lekcje wyrównawcze z przedmiotów szkolnych. Caritas organizuje dla dzieci również atrakcyjne zajęcia dodatkowe, warsztaty rozwijające, wycieczki oraz letni wypoczynek.

„Dorośli mogą liczyć na profesjonalną pomoc prawną i psychologiczną wspierającą ich w nowej rzeczywistości. Mogą także skorzystać z nauki języka polskiego i ze specjalistycznych szkoleń zawodowych ułatwiających odnalezienie się na rynku pracy. Posiadana praca buduje szacunek, pozwala się usamodzielnić” – wyjaśnia Małgorzata Jarosz-Jarszewska, zastępca dyrektora Caritas Polska.

Choć wskaźnik zatrudnienia uchodźców w Polsce jest stosunkowo wysoki, osoby szukające schronienia w naszym kraju borykają się z licznymi trudnościami na drodze do budowania nowego życia. Kluczowa jest kwestia pracy: większość uchodźców pracuje w Polsce poniżej swoich kwalifikacji. Ma również problem ze znalezieniem mieszkania (wysokie koszty, bariera systemowa), problemem jest też nieznajomość języka i różnice kulturowe.

Wezwanie do solidarności

Za każdą z tych porażających liczb stoi konkretny człowiek – dziecko szukające bezpiecznego kąta do nauki, matka walcząca o godny byt w obcym kraju czy ojciec pracujący poniżej swoich kwalifikacji, byle tylko zapewnić rodzinie dach nad głową. Światowy Dzień Uchodźcy to nie tylko coroczny pretekst do analizy statystyk, ale przede wszystkim wezwanie do solidarności, która przekracza granice i przełamuje obojętność.

Caritas Polska udowadnia, że skuteczna pomoc to nie doraźny gest, ale codzienna, cierpliwa obecność, towarzyszenie i wsparcie w rozwiazywaniu trudności – od ogarniętych kryzysem humanitarnym regionów Afryki i Bliskiego Wschodu, aż po Centra Pomocy Migrantom i Uchodźcom w kraju. Nie da się cofnąć biegu historii ani zatrzymać wojen, ale można zrobić wiele, by Ci, którzy stracili wszystko, odzyskali poczucie bezpieczeństwa, godność i nadzieję na nowy początek.

W tegoroczny Światowy Dzień Uchodźcy Caritas Internationalis apeluje do:

• państw, aby wywiązywały się ze swoich zobowiązań wynikających z Konwencji Genewskiej i przekładały je na realne działania chroniące potrzebujących, zamiast skupiać się na polityce odstraszania;
• wspólnoty międzynarodowej, aby zapewniła stabilne i przewidywalne finansowanie pomocy humanitarnej dla uchodźców oraz społeczności, które ich przyjmują;
• wspólnot wyznaniowych i organizacji obywatelskich, aby nie ustawały w tworzeniu przestrzeni otwartej na innych, w której każdy człowiek traktowany jest z godnością i nadzieją, a uchodźcy mogą bezpiecznie układać sobie życie i stawać się pełnoprawnymi członkami nowych społeczności.

Źródło: Caritas Polska