Gromnica jako znak ochrony. Jak rozumieć dawne i współczesne „gromy”?

Data 2 lutego nie jest przypadkowa. „Kościół wspomina w tym dniu ofiarowanie Jezusa w świątyni 40 dni po Jego narodzeniu, zgodnie z przepisami Prawa Mojżeszowego” – wyjaśnia teolog-dogmatyk.

Prawo, które wyznaczyło dzień

„Prawo to bardzo ściśle regulowało zarówno ofiarowanie pierworodnego dziecka, jak i czas oczyszczenia matki po porodzie” – dodaje pracownik Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

Przywołuje tekst Księgi Kapłańskiej: „Dalej powiedział Pan do Mojżesza: «Powiedz do Izraelitów: Jeżeli kobieta zaszła w ciążę i urodziła chłopca, pozostanie przez siedem dni nieczysta (…). Potem ona pozostanie przez trzydzieści trzy dni dla oczyszczenia krwi: nie będzie dotykać niczego świętego i nie będzie wchodzić do świątyni, dopóki nie skończą się dni jej oczyszczenia»” (Kpł 12, 1–4).

„To właśnie dlatego czterdziesty dzień po narodzeniu Chrystusa był pierwszym momentem, w którym Maryja mogła wejść do świątyni i wypełnić Prawo, przynosząc tam swojego Syna” – wyjaśnia ks. dr hab. Lech Wołowski. 

Spotkanie, które odsłania misję 

W świątyni Maryja i Józef spotykają starca Symeona. „To on rozpoznaje w Dziecięciu zapowiadanego Mesjasza i nazywa Go „światłem na oświecenie pogan”, zapowiadając jednocześnie, że Jego droga będzie naznaczona cierpieniem. Maryja słyszy wtedy słowa o mieczu, który przeniknie Jej duszę, co zapowiada Jej udział w zbawczej drodze Syna” – podkreśla teolog.

Maryja – Matka i Opiekunka 

Choć liturgiczna nazwa święta to „Ofiarowanie Pańskie”, z upływem wieków coraz wyraźniej akcentowany był także jego wymiar maryjny.

„Ten kluczowy i pełen symboliki aspekt zaczął nabierać coraz większej wagi w pobożności wiernych” – mówi ks. Wołowski. „Maryja nie tylko przyniosła do świątyni Dziecię Jezus, ale jest także Tą, która sprawuje opiekę najpierw nad swoim Synem, a potem nad każdym z nas” – dodaje.

Ten wymiar opieki – jak podkreśla teolog – ma swoje źródło w słowach Chrystusa z krzyża. „W najbardziej dramatycznym momencie swojej męki Jezus mówi do ucznia: «Oto Matka twoja». W ten sposób objawia wolę, aby Maryja była Matką wszystkich wierzących” – mówi ks. dr hab. Lech Wołowski.

Gromnica – znak ochrony 

Nieodłącznym elementem jest zwyczaj błogosławieństwa świec. „Symbolika gromnicy wyrasta z doświadczenia ognia, który może być zarówno błogosławieństwem, jak i zagrożeniem” – wyjaśnia ks. Wołowski. „Świeca oznacza «dobry ogień», który oświeca i ogrzewa, natomiast «grom», czyli piorun, symbolizował dawniej niszczący żywioł” – podkreśla. 

Dawniej wierzono, że pobłogosławiona gromnica ma moc chronić dom i jego mieszkańców. „W czasach, gdy domy były drewniane, a dachy kryte strzechą, jeden grom mógł w jednej chwili obrócić wszystko w popiół. Dlatego stawiano w oknach błogosławioną świecę jako znak zawierzenia domu Maryi i prośby o Jej opiekę” – tłumaczy ks. dr hab. Lech Wołowski. 

Znak ofiarowania 

Centralnym motywem tego dnia pozostaje jednak ofiarowanie. „Maryja oddaje Bogu to, co ma najcenniejszego – swojego Syna. Otrzymała Go nie po to, by zatrzymać Go tylko dla siebie, lecz po to, by stał się darem dla świata” – wskazuje teolog. „Tak samo każdy z nas nie otrzymał od Boga życia i talentów po to, by je tylko zachować, ale by, ofiarując je Bogu, umieć dzielić się nimi z innymi” – podkreśla wykładowca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. 

Bogactwo liturgii 

Święto Ofiarowania Pańskiego od wieków przeżywane jest w Kościele w sposób szczególnie uroczysty. „Mszał przewiduje trzy formy jego sprawowania, z których najpełniejsza obejmuje procesję ze świecami i uroczyste błogosławieństwo” – mówi ks. dr hab. Lech Wołowski. „Wierni wyruszają na spotkanie z Chrystusem, niosąc zapalone świece, co nawiązuje do słów Symeona o «świetle na oświecenie pogan»” – wskazuje.  

Znaczenie dla młodych 

Podkreśla, że przesłanie tego dnia pozostaje nadal aktualne. „Ofiarowanie Chrystusa w świątyni jest wezwaniem, by młody człowiek uczył się postawy daru z siebie w świecie naznaczonym egoizmem i konsumpcjonizmem” – wyjaśnia teolog. „«Grom» może dziś oznaczać nie tylko burzę, ale także nagłe życiowe doświadczenia: porażkę, utratę, kryzys. Zawierzenie się Maryi i znak gromnicy mogą stać się przypomnieniem, że nie jesteśmy w tych chwilach sami” – zauważa. 

Zamyka się czas Bożego Narodzenia 

W polskiej tradycji święto Ofiarowania Pańskiego traktowane jest jako symboliczne zakończenie okresu Bożego Narodzenia, choć w liturgii Kościoła powszechnego okres ten kończy się już w Niedzielę Chrztu Pańskiego. „Ewangelista Łukasz właśnie tym wydarzeniem kończy opis dzieciństwa Jezusa. Dalej rozpoczyna się już inny etap Jego życia” – mówi ks. dr hab. Lech Wołowski. „Ofiarowanie zamyka cykl objawienia się Słowa Wcielonego światu i otwiera perspektywę Jego publicznej misji” – dodaje. 

Święto Matki Bożej Gromnicznej pozostaje więc dniem, w którym Kościół kontempluje tajemnicę daru: Chrystusa oddanego Ojcu i Maryi, która uczy, jak oddawać Bogu to, co w życiu najcenniejsze.

Źródło: Biuro Prasowe Archidiecezji Krakowskiej / diecezja.pl