Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao


Duchowość i asceza

Ewagriusz z Pontu

O smutku



Ewagriusz z Pontu (345-399) to jeden z klasycznych autorów duchowości. Urodził się w Poncie - na północy Azji Mniejszej. Około 370 r. studiował w Cezarei Kapadockiej (za czasów św. Bazylego, który wyświęcił go na lektora), następnie przebywał w Konstantynopolu u św. Grzegorza z Nazjanzu (od niego przyjął święcenia diakonatu). Zyskał tam popularność jako kaznodzieja - popularność ta jednak przysporzyła mu kłopotów, na skutek których uciekł do Jerozolimy, a następnie udał się do Nitrii w Egipcie, aby zostać mnichem. Przyjmując nauki od wielkich Ojców Pustyni - Makarego Wielkiego, Makarego Aleksandryjskiego, Dydyma Ślepego i Pafnucego - po pewnym czasie sam stał się mistrzem życia duchowego. Jego talent pisarski sprawił, że nauczanie Ojców Pustyni dotarło do szerszych kręgów odbiorców. Niestety i tu popularność stała się źródłem problemów. Ponad sto lat po jego śmierci jego pisma, jako prezentujące zbyt skrajną doktrynę, zostały potępione przez synod, zwołany w 543 r. przez cesarza Justyniana oraz późniejszy Sobór Konstantynopolitański (533). Głównym powodem była zależność myśli Ewagriusza od Orygenesa - i w istocie potępienie skierowane było głównie przeciw Orygenesowi. Dziś inaczej oceniamy dzieła Ewagriusza: choć pewne elementy orygenizmu nadal wzbudzają kontrowersje, dostrzeżono, iż jego doktryna dotycząca życia duchowego oparta jest przede wszystkim na doświadczeniu samego Ewagriusza i innych Ojców Pustyni. Z tego względu Ewagriusz, jako nauczyciel życia duchowego oraz świadek duchowości Ojców Pustyni, jest obecnie chętnie czytany. Wiele jego pism - również fragmenty jego dzieła prezentowane poniżej - ma formę gnomów, czyli krótkich aforyzmów. Dotyczą one tzw. logismoi (8 "demonów" umysłu), których opanowanie miało prowadzić do wyciszenia namiętności. [MG]

Smutek jest przygnębieniem duszy i powstaje

z myśli gniewu.

Popędliwość jest bowiem pragnieniem zemsty,

niedopełnienie zaś zemsty rodzi smutek.

Smutek jest paszczą lwa i łatwo pożera smutnego.

Robakiem serca jest smutek i zżera rodzącą [go] matkę.

Doznaje boleści matka, która rodzi syna,

gdy jednak urodzi, zapomina o bólu.

Smutek zaś sprawia wiele udręki, nie tylko wtedy,

gdy powstaje,

lecz pozostając po bólach rodzenia niemało zadaje boleści.

Nie zna duchowej rozkoszy smutny  mnich,

podobnie jak smaku miodu ten, kto silnie gorączkuje.

Smutny mnich nie pobudzi swego umysłu do kontemplacji

ani nie wzniesie czystej modlitwy,

bowiem smutek jest przeszkodą wszelkiego dobra.

Więzy u stóp przeszkadzają w biegu,

a smutek w kontemplacji.

U barbarzyńców więzień jest skuwany żelazem,

a więzień namiętności — smutkiem.

Nie złamie smutek, gdy nie ma innych namiętności,

jak również więzy, gdy nie ma tych, którzy wiążą.

Kto jest spętany przez smutek,

tego [wpierw] zwyciężyły [inne] namiętności

i nosi więzy jako dowód swojej klęski.

Smutek bowiem powstaje przez niezaspokojenie

cielesnego pożądania,

pożądanie zaś jest połączone z każdą namiętnością.

Kto pokonał pożądanie, pokonał namiętności;

nie będzie opanowany przez smutek.

Wstrzemięźliwy nie zasmuci się z powodu braku pokarmu,

ani powściągliwy, jeśli nie osiągnie zbytecznej przyjemności,

ani łagodny, jeśli wymknęła się sposobność do zemsty,

ani pokorny, pozbawiony ludzkiej czci,

ani niechciwy pieniędzy, gdy poniósł straty.

Ci bowiem odwrócili się zdecydowanie od pożądania

tych rzeczy.

Jak bowiem opancerzonego nie dosięga pocisk,

tak beznamiętnego nie rani smutek.

 

Ochroną jest tarcza dla żołnierza i mur dla miasta,

a beznamiętność dla mnicha bardziej niż [tamte] obie.

Tarczę bowiem przeszywa często pocisk rzucony

ze świstem,

a zastęp wrogów obala mur,

beznamiętności zaś smutek nie pokona.

Kto panuje nad namiętnościami, zapanował [też]

nad smutkiem,

a kto ulega przyjemności, nie ujdzie jej pętom.

Kto ciągle się smuci, a pozoruje beznamiętność,

podobny jest do chorego, który udaje zdrowego.

Jak bowiem chorego zdradza kolor [skóry],

tak namiętnego — smutek.

Ten, kto miłuje świat, będzie smucił się wielce,

kto zaś gardzi tym, co jest na nim, będzie zawsze

się radował.

Chciwy pieniędzy, jeśli dozna straty, zasmuci się gorzko,

kto zaś gardzi majętnością, będzie pozbawiony smutku.

Żądny chwały zasmuci się, kiedy nadejdzie niesława,

pokorny zaś przyjmie ją jak mlecznego brata.

Piec oczyszcza nie wypróbowane srebro,

a smutek po Bożemu — serce [pogrążone] w grzechach.

Wielokrotne odlewanie ołowiu obniża jego jakość,

a smutek tego świata szkodzi duchowi.

Mrok osłabia aktywność oczu,

a smutek zaciemnia kontemplujący umysł.

Głębin wody  nie przeniknie promień słońca,

a wypełnionego smutkiem serca nie rozjaśni

kontemplacja światła.

Miły dla wszystkich ludzi jest wschód słońca,

ale dusza smutna nawet i tym się nie cieszy.

Kto kocha Pana, będzie wolny od smutku,

bowiem doskonała miłość usuwa lęk.

Żółtaczka odbiera zmysł smaku,

a smutek odbiera wrażliwość duszy.

Kto jednak gardzi przyjemnościami świata,

nie będzie gnębiony przez myśli smutku.



Ewagriusz z Pontu, Pisma ascetyczne — tom 1, Wydawnictwo Benedyktynów TYNIEC

opr. mg/mg



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: modlitwa depresja asceza smutek chciwość Ewagriusz Pontyjski strata beznamiętność przygnębienie grzechy główne namiętności zagrożenia duchowe logismoi
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W