Przegrana sprzed lat nie musi być ostateczna. Nowa szansa dla właścicieli nieruchomości z infrastrukturą przesyłową

W grudniu 2025 roku zapadły dwa przełomowe rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego (TK) w sprawach P 10/16 oraz SK 17/18 – które mogą zasadniczo zmienić sytuację prawną tysięcy właścicieli nieruchomości w całej Polsce. Chodzi o grunty, na których posadowione są urządzenia przesyłowe, takie jak słupy i linie energetyczne, gazociągi czy linie telekomunikacyjne. Co szczególnie istotne, orzeczenia te otwierają drogę do wznowienia postępowań prawomocnie zakończonych nawet wiele lat temu.

Zasiedzenie służebności przesyłu a przepisy Kodeksu cywilnego

Właściciele nieruchomości, na których ponad 30 lat temu wybudowano infrastrukturę przesyłową, wielokrotnie spotykali się z odmową wypłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia przez przedsiębiorstwa przesyłowe. Próby uregulowania sytuacji prawnej oraz dochodzenia roszczeń były często oddalane przez sądy, które uwzględniały zarzut zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, rozumiany jako nabycie prawa w wyniku długotrwałego korzystania z nieruchomości.

Źródłem problemu był fakt, że przepisy dotyczące służebności przesyłu zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego dopiero w 2008 r., podczas gdy znaczna część infrastruktury powstała już w latach 60.– 80. XX wieku, bez ustanowienia tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości oraz bez zapewnienia właścicielom jakiejkolwiek rekompensaty finansowej.

Otwarcie drogi do wznowienia przegranych spraw

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. w sprawie P 10/16 zakwestionował dominującą dotychczas wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą przedsiębiorstwa przesyłowe mogły – jeszcze przed 2008 r. – nabywać przez zasiedzenie prawo odpowiadające służebności przesyłu. Trybunał uznał, że taka wykładnia naruszała art. 21 i art. 64 Konstytucji RP, gdyż w praktyce prowadziła do pozbawienia właścicieli nieruchomości prawa do należnego i sprawiedliwego wynagrodzenia za ingerencję w ich prawo własności. Wyrok TK w sprawie P 10/16 podważa wieloletnią praktykę sądową, na podstawie której przedsiębiorstwa energetyczne, gazowe czy telekomunikacyjne korzystały z cudzych gruntów bez wypłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia, jeśli instalacje zostały tam umieszczone ponad 30 lat temu i nie było ku temu formalnej decyzji administracyjnej.

„Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 10/16 orzekł, że prawo własności podlega szczególnej, podstawowej ochronie, a jego ograniczanie – zwłaszcza bez zapewnienia odszkodowania – musi opierać się na jednoznacznych i przewidywalnych przepisach prawa, a nie wyłącznie na wykładni dokonywanej przez sądy. Wyrok ten ma znaczenie fundamentalne, ponieważ może podważać samą podstawę prawną tysięcy wcześniejszych rozstrzygnięć sądowych – mówi radca prawny Damian Sucholas, pełnomocnik procesowy w Zespole ds. Roszczeń Przesyłowych wrocławskiej Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych Łebek, Madej i Wspólnicy sp. k.

Drugi wyrok – klucz do wznowienia postępowań

Ważne znaczenie praktyczne ma również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2025 r. w sprawie SK 17/18. Trybunał uznał w nim za niezgodne z Konstytucją przepisy i praktykę, które dotychczas uniemożliwiały wznowienie postępowań zakończonych prawomocnym wyrokiem, jeżeli opierały się one na niekonstytucyjnej wykładni prawa.

W efekcie sądy powinny traktować takie orzeczenia TK – jak w sprawie P 10/16 – jako podstawę do wznowienia postępowania cywilnego.

Wyrok w sprawie SK 17/18 ma zasadnicze znaczenie dla przywrócenia sprawiedliwości. Umożliwia on właścicielom nieruchomości, rzeczywiste podjęcie prób wznowienia postępowań zakończonych przed laty na podstawie niekonstytucyjnej wykładni prawa. Należy jednak mieć na uwadze, że tryb wznowieniowy podlega rygorystycznym i krótkim terminom — skargę można wnieść jedynie w ciągu trzech miesięcy od ogłoszenia wyroku P 10/16 oraz nie później niż dziesięć lat od uprawomocnienia się wcześniejszego orzeczenia. Skorzystanie z tej możliwości wymaga zatem niezwłocznego podjęcia działań prawnych – podkreśla radca prawny Damian Sucholas.

Czym jest wznowienie postępowania w sprawach dotyczących urządzeń przesyłowych na nieruchomości?

Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który pozwala na ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Służy ono wyeliminowaniu istotnych uchybień, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W sprawach dotyczących urządzeń przesyłowych podstawą wznowienia może być orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które zakwestionowało dotychczasową wykładnię przepisów stosowanych przy ocenie zasiedzenia służebności przesyłu. Właściciele nieruchomości, których wnioski o ustanowienie służebności zostały oddalone wyłącznie z powodu przyjęcia zasiedzenia, mogą w konsekwencji domagać się ponownego rozpoznania sprawy.

Należy jednak podkreślić, że skarga o wznowienie postępowania nie będzie skuteczna, jeżeli oddalenie roszczeń nastąpiło z innych przyczyn, w szczególności na podstawie odrębnych i ważnych tytułów prawnych przysługujących przedsiębiorstwu przesyłowemu.

Nowy rozdział w ochronie prawa własności

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydane w grudniu 2025 r. jednoznacznie potwierdzają, że korzystanie z cudzej nieruchomości wymaga wyraźnej podstawy prawnej oraz zapewnienia właścicielowi odpowiedniego wynagrodzenia. Przed właścicielami nieruchomości otworzyła się realna, choć czasowo ograniczona, ścieżka do dochodzenia roszczeń. Z tego względu właściciele powinni podejmować działania niezwłocznie i w sposób przemyślany. Ze względu na specyfikę służebności przesyłu oraz stopień skomplikowania zagadnień prawnych, często zasadne będzie skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez Kancelarię Adwokatów i Radców Prawnych Łebek, Madej i Wspólnicy sp. k. z siedzibą we Wrocławiu. Jednocześnie informujemy, że niniejszy materiał stanowi informowanie o wykonywaniu zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz informację handlową w rozumieniu § 23 ust. 2 Kodeksu Etyki Adwokackiej.