Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao

Kalendarium życia Jerzego Turowicza

OSIEMDZIESIĄT SZEŚĆ LAT:

SŁOWA I FAKTY (III)

część pierwsza

1993

"Kiedy ściskam dłoń temu, kto koło mnie stoi, patrząc mu w oczy, z uśmiechem porozumienia, to chyba lepiej w tym geście wyraża się międzyludzkie braterstwo" – Turowicz o znaku pokoju podczas Mszy św. (nr 1). "Mordem na kulturze" nazywa "Brudzewski" zapowiedź zmielenia 12 mln. książek ze Składnicy Księgarskiej (nr 2).

Umiera Józef Czapski; żegna go także Naczelny (nr 4). W nrze 5 polemika "Brudzewskiego" z opinią Marka Jurka, że prawa człowieka "są religią, konkurencyjną wobec chrześcijaństwa". Nr 6: "Jerzy Turowicz został laureatem dorocznej nagrody im. Adolfa Bocheńskiego".

11 marca w "Gazecie Wyborczej" list do redakcji: "Z artykułu pani Ewy Milewicz... dowiaduję się, że Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe uczciło moje 80. urodziny, przypominając, że jestem masonem" (poszło o informację, że Turowicz jest "Bratem Loży Białego Kruka w Krakowie"). "Nie byłem, nie jestem, nie zamierzam być masonem. Nie wiem, jak się do masonerii wstępuje. (...) bardzo nie lubię wszelkich tajnych organizacji. Loża Białego Kruka... jest to wesoła zabawa, wymyślona przez jednego z naszych przyjaciół – bibliofila-hobbystę (...) Notabene: właśnie otrzymałem od nie znanego mi osobiście pana Jacques Orefice’a, zastępcy Wielkiego Mistrza Wielkiego Wschodu Francji, zaproszenie na spotkanie z przedstawicielami prasy... Zainteresowanym donoszę, że na to spotkanie się wybieram. Jerzy Turowicz".

14 marca w TV "Godzina szczerości z Jerzym Turowiczem". Adam Michnik: "Nie boi się nikogo poza Panem Bogiem, ale Pana Boga boi się naprawdę". Komentarz Naczelnego: "Obawiam się, że ludzie, zwłaszcza duchowni, którzy uwierzyli, że »Wyborcza« jest wrogiem Kościoła, gazety tej nigdy nie czytają. A może szkoda".

"Spór o Klasztor Sióstr Karmelitanek w Oświęcimiu, trwający od niemal ośmiu lat, jest zakończony. Ojciec Święty w liście skierowanym do Sióstr powiedział, że jest wolą Kościoła, by Siostry dotychczasowy klasztor opuściły" – Jerzy Turowicz w tekście "Ufam, że po raz ostatni..." (nr 20).

W maju "Tygodnik" po raz pierwszy przyznaje Medal Św. Jerzego; pierwszym laureatem jest ks. Arkadiusz Nowak, opiekun zarażonych wirusem HIV.

Jerzy Turowicz w artykule "Nowa Ewangelizacja": "Jeśli celem Nowej Ewangelizacji jest odbudowa, rekonstrukcja w społeczności ludzkiej jej chrześcijańskiej tkanki, to pierwszym warunkiem skuteczności tego programu jest (...) autoewangelizacja samego Kościoła..." W nrze 26 jego relacja ze spotkania w krakowskim Ośrodku Myśli Politycznej nt. "Kościół wobec polskich przemian": "Jest rzeczą niebezpieczną mówić, że Kościoła nie da się pogodzić z demokracją i spychać ten Kościół do defensywy, na pozycje obrony przed zagrożeniami, których istnienie jest dość dyskusyjne".

Dwie informacje z "Obrazu Tygodnia" (nr 27): Lech Wałęsa powołał kapitułę Orderu Odrodzenia Polski z udziałem Jerzego Turowicza; dotychczasowy asystent kościelny i kierownik działu religijnego "TP", ks. Boniecki, został generałem Zgromadzenia Księży Marianów. Nowy asystent kościelny "TP" nie zostanie mianowany.

W nrze 30 portret redakcji w felietonie Pilcha, kreślony z perspektywy anonimowego petenta, który znalazł się w krainie chaosu. "Do Szefa i tak Cię nie dopuścimy, bo w spojrzeniu Jerzego Turowicza, gdy nam się przygląda, jest już dość udręki".

28 lipca – podpisanie konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzeczpospolitą Polską. Wybuchają polemiki. Turowicz: "Można zrozumieć pretensje dotyczące trybu negocjacji (...). Natomiast głosy krytyczne dotyczące meritum treści konkordatu zdają się płynąć bardziej z niechęci do Kościoła, z obaw przed jego dominacją w życiu publicznym niż z obiektywnej analizy".

W nrze 42 artykuł Naczelnego w 15-lecie pontyfikatu Jana Pawła II: "Mówi się nieraz, że jest najbardziej politycznym papieżem ostatnich czasów. Sądzę, że to nieporozumienie. (...) To właśnie pełniąc funkcję profetyczną Jan Paweł II (...) domaga się, aby celem polityki nie była władza nad człowiekiem, ale służba człowiekowi".

19 września wybory wygrywa SLD, podzielona prawica nie wchodzi do parlamentu. Jerzy Turowicz (nr 45): "Dziś zza pleców prawdziwych socjaldemokratów wyglądają ludzie, w których przekonania socjaldemokratyczne wolno powątpiewać".

22 listopada pierwsze spotkanie "Klubu Tygodnika Powszechnego": w kapitularzu dominikanów dyskusja o "granicach krytyki Kościoła", z udziałem Turowicza i ks. Tischnera. "Nie należy wszystkich głosów krytycznych z zewnątrz traktować jako ataku na Kościół, choć mogą one wynikać zarówno z niechęci czy nawet wrogości do Kościoła, jak i z nieufności czy podejrzliwości (...) Jeżeli natomiast chodzi o krytykę wewnętrzną, jej granice ustanawiają sami katolicy" – stwierdza Naczelny. W nrze 48 wywiad Naczelnego z abpem Muszyńskim po jego podróży do Kazachstanu. W nrze świątecznym artykuł z nadtytułem: "Bałkany – hańba Europy".

1994

Redakcja pod wodzą Naczelnego gości u ks. Józefa Tischnera w Łopusznej.

J.T. pisze o pani Lonny Glaser, założycielce Fundacji "Janineum" w Wiedniu, której celem jest pomoc katolickiej inteligencji w Polsce, i polemizuje z prof. Ryszką w kwestii totalitaryzmu (nr 10). "Byłoby rzeczą pożyteczną zawiesić w salonach naszego MSZ jedno z najsłynniejszych reporterskich zdjęć świata, przedstawiające samotnego, bezbronnego człowieka zagradzającego drogę czołgom zmierzającym na plac Tienanmen" – pisze po oświadczeniu przez przedstawiciela MSZ, że Polska będzie wstrzymywać się od głosu w sprawach Azji (nr 12).

"Mówienie u nas o zagrożeniu Kościoła wydaje mi się nieporozumieniem. To nie Kościół jest zagrożony. Zagrożone są w dzisiejszym świecie, u nas i gdzie indziej, wartości" (nr 14). W nrze 16 komentarz Szefa o otwarciu Synodu Afrykańskiego.

Wiosną 1994 Turowicz rozpoczyna współpracę z "Zeszytami Literackimi", gdzie w rubryce "Zobaczone, przeczytane" rekomenduje m. in. "Lisbon Story" Wendersa i "Tajemniczy ogród" Agnieszki Holland, "Nieszpory ludźmierskie" Pawluśkiewicza, książki Oza, Michnika, Tischnera i Żakowskiego ("Między panem a plebanem"), Joanny Olczak-Ronikier ("Piwnica pod Baranami") i Stasysa Eidrigeviciusa ("Właśnie ukazała się książeczka tego litewskiego artysty pt. »Erotyki«...").

3 maja Jerzy Turowicz otrzymuje Order Orła Białego, wraz z kard. Wyszyńskim (pośmiertnie), Adamem Bieniem, Aleksandrem Gieysztorem, Zofią Morawską, Janem Nowakiem-Jeziorańskim, Stanisławem Stommą i Czesławem Miłoszem. Wkrótce wejdzie w skład Kapituły.

Od nru 20. "Tygodnik" zmienia szatę graficzną i nieco zmniejsza format. Tydzień później – wręczenie Medalu Św. Jerzego Janinie Ochojskiej i Jackowi Kuroniowi, wraz z laudacją Naczelnego, który na ostatniej stronie tegoż nru gani redakcję, że nie zauważyła przyznania obywatelstwa honorowego miasta Krakowa Piotrowi Skrzyneckiemu. "Jest to istna nieprzyzwoitość... dystans od Piwnicy do naszej redakcji wynosi trzy minuty wolnym krokiem".

Pod koniec maja gości w redakcji Gustaw Herling-Grudziński. W "Dzienniku pisanym nocą" wspomina później śmiałość "Tygodnika" "rosnącą ostatnio, zwłaszcza w artykułach Turowicza".

"Proaborcyjne poprawki" – tak Turowicz komentuje uchwalenie zmian liberalizujących ustawę antyaborcyjną (nr 25).

Znów komentarz na temat konieczności ratyfikacji konkordatu (nr 28), a za tydzień – kolejna obrona "Wyborczej" przed atakami kół kościelnych. 50 rocznica Powstania Warszawskiego: z tej ofiary "wyrosła siła, która pozwoliła naszemu narodowi przetrwać następne ponure półwiecze". Komentarz o wojnie domowej w Rwandzie (nr 31).

W nrze 32 artykuł Turowicza "Odwaga Jana Pawła II", poświęcony obradom nadzwyczajnego konsystorza na temat przygotowań Wielkiego Jubileuszu 2000 r. Za tydzień Naczelny polemizuje z Wiesławem Chrzanowskim: "Twierdzenie, że KIK-i oraz krąg »TP« i »Znaku« cechowała głęboka pogarda dla tzw. »katolicyzmu ludowego« jest po prostu nieprawdziwe".

11-13 sierpnia: Jerzy Turowicz uczestniczy w "rozmowach w Castel Gandolfo" na temat "Tożsamości w procesie przemian".

"Dążenie do rozwiązania problemów związanych z przeludnieniem drogą zahamowania przyrostu naturalnego przy pomocy antykoncepcji, aborcji czy nawet sterylizacji, zamiast wielkiego zaangażowania na rzecz promocji ludzkiego i ekonomicznego rozwoju krajów trzeciego świata na zasadach sprawiedliwości społecznej, świadczy o egoizmie państw »pierwszego świata«" – pisze Turowicz przed konferencją ONZ na temat przeludnienia i rozwoju w Kairze (nr 36). Zbiorowe samobójstwo sekty "Zakonu Świątyni Słońca" przypomina "fenomen szerzenia się sekt religijnych, czy pseudoreligijnych, fenomen niebezpieczny, często złowrogi" (nr 42).

Z Obrazu Tygodnia: "Redaktor naczelny naszego pisma został ukarany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie grzywną z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności – w charakterze świadka – na procesie Bolesława Tejkowskiego. Okazało się, że nieobecność była usprawiedliwiona i grzywnę uchylono".

W nrze 46 o pracy w Laskach opowiada Turowiczowi Zofia Morawska.

Umiera Tadeusz Żychiewicz. "Złożony ciężką chorobą, od ponad dwóch lat nie opuszczał swojego mieszkania, ale co tydzień otrzymywaliśmy jego znakomite teksty" – pisze Naczelny (nr 47).

Jerzy Turowicz komentuje list apostolski "Tertio Millennio Adveniente", w którym Papież wzywa Kościół do rachunku sumienia: "By uzyskać pełną wiarygodność, Kościół – święty i ludzki zarazem – winien oczyścić się przez wyznanie win i błędów popełnianych przez jego synów w ciągu wieków" (nr 49).

9 grudnia "Klub Tygodnika" gości na KUL-u. W dyskusji "Kościół wobec zagrożeń" udział biorą: ks. Gadacz, o. Hryniewicz, ks. Szostek, ks. Tischner i Naczelny. Publiczność podzielona na dwa obozy, liderem grupy "antytygodnikowej" jest Artur Zawisza.

W numerze świątecznym portret założycielki Małych Sióstr, małej siostry Magdaleny, którą Turowicz dobrze znał: "A jednak cywilizacja miłości jest możliwa. Mała Siostra Magdalena od Jezusa i jej dzieło to właśnie cywilizacja miłości".

1995

8 stycznia: w ramach Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy "Tygodnik" rozgrywa mecz piłkarski z krakowską redakcją "Gazety Wyborczej". Na trybunach – Anna i Jerzy Turowiczowie. Wynik: 4:2 dla TP.

Turowicz podpisuje wraz z szefami najważniejszych polskich mediów protest w sprawie decyzji Sądu Najwyższego, zobowiązującej dziennikarzy do ujawniania źródeł informacji.

50. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz, dwa oświadczenia: Komisji Episkopatu Polski do Dialogu z Judaizmem oraz Konferencji Episkopatu Niemiec. Dlaczego dwa? Inaczej światowe media, tłumaczy Turowicz, "ogłosiłyby nie bez pewnej satysfakcji, że oto nareszcie katolicy polscy i niemieccy przyznali się do wspólnej winy czy nawet wspólnej odpowiedzialności za zagładę milionów europejskich Żydów" (nr 6).

"Czesław Miłosz i Zbigniew Herbert to dwaj wspaniali poeci – pisze Turowicz. – Obu mam szczęście zaliczać do grona swoich przyjaciół i tym bardziej mi przykra jest kampania oskarżeń pod adresem Miłosza"

1 marca w 88. roku życia umiera ks. Juliusz Turowicz, brat Jerzego.

Półwiecze "TP". W nrze jubileuszowym z 26 marca m. in. wierszyk Kołakowskiego, wstępniaki ks. Tischnera i Stommy. Turowicz w artykule "Wyznaniowe? Świeckie? Neutralne?" opowiada się za formułą zaczerpniętą z konkordatu, wedle której "stosunki Kościół–państwo winny być oparte na zasadzie wzajemnej autonomii i niezależności".

"Zaczynamy drugie 50-lecie" (nr 14): "No i już jest po jubileuszu... Wydaliśmy numer jubileuszowy, zorganizowaliśmy piękne sympozjum, na którym gościliśmy kard. Koeniga z Wiednia, pod wodzą Piotra Skrzyneckiego bawiliśmy się wesoło w Piwnicy pod Baranami, przegraliśmy (ale dopiero w rzutach karnych!) mecz piłki nożnej z drużyną telewizji, dowodzoną przez prezesa Walendziaka. (...). Umieściliśmy w tzw. stopce, w składzie zespołu, nazwisko ks. prof. Józefa Tischnera". Numerowi towarzyszy "Apokryf" z kalendarium historii "TP" w latach 1945-80.

W "Biuletynie Informacyjnym" Komisji Fabrycznej "Solidarności" Ursusa ukazuje się artykuł Andrzeja Krzepkowskiego "Jubileusz antykatolickich sabotażystów i dywersantów": "W 1962 r., kiedy rozpoczynał się Sobór Watykański II, Jerzy Turowicz (z domu Jakow Turnau) pospołu ze Stanisławem Stommą (z domu – Szają Sommerem) oraz Tadeuszem Mazowieckim i Stefanem Kisielewskim, działając na bezpośrednie zlecenie Zenona Kliszki, a pośrednio z rozkazu moskiewskiej KGB, rozpętali w Rzymie prowokacyjną awanturę przeciwko polskiemu Kościołowi i ks. Prymasowi". Redakcja kieruje pozew do Sądu Wojewódzkiego w Warszawie. Pierwsza rozprawa ma odbyć się 13 marca 1996, ale 19 lutego Krzepkowski zostaje zamordowany w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach.

W "Gazecie Telewizyjnej" Turowicz zapowiada, co zamierza oglądać w tv między 1 a 7 kwietnia: "W niedzielę Anioł Pański z Ojcem Świętym oraz program o Grydzewskim. W poniedziałek »Las Katyński« Marcela Łozińskiego oraz »Okrągły stół«. We wtorek dokument Pawła Woldana o paryskim Centrum Dialogu Księży Palotynów oraz »Pytania o Polskę: Czy mamy się bać Rosji?«. W środę »Targowisko« – rozmowa z Jerzym Giedroyciem, Moniką Żeromską i Kirą Gałczyńską. W czwartek – nie po raz pierwszy – »Siedmiu samurajów« Kurosawy, a także dokument o Ewie Berberyusz. Zaś w piątek – też nie po raz pierwszy – »Siódma pieczęć« Bergmana. A jeśli się uda, to jeszcze »MdM« Manna i Materny i »Polska Kronika Ogórkowa«. I wreszcie: w sobotę »Ulica Sezamkowa«, najlepszy serial telewizyjny dla dzieci od lat 5 do 100".

19 kwietnia Jerzy Turowicz otrzymuje z rąk ambasadora RFN Johannesa Baucha Wielki Krzyż Orderu Zasługi RFN.

14 maja w "TP" ukazuje się list Papieża do Jerzego Turowicza. Papież pisze, że otrzymał jubileuszowy numer pisma, obszernie wspomina wieloletnią współpracę z "Tygodnikiem" ("Jest to bowiem jakiś ważny i długi fragment mojego życia. (...) tak więc Złoty Jubileusz »TP« przeżywam nie tylko w znaczeniu przedmiotowym, ale jako cząstka tego podmiotu") i spotkania z Jerzym i Anną Turowiczami oraz redaktorami "TP" i "Znaku", co "trwa właściwie do dzisiaj". Ale "odzyskanie wolności zbiegło się paradoksalnie ze wzmożonym atakiem sił lewicy laickiej i ugrupowań liberalnych na Kościół, na Episkopat, a także na Papieża. (...) Mnożyły się oskarżenia czy pomówienia o klerykalizm, o rzekomą chęć rządzenia Polską ze strony Kościoła, czy też o hamowanie emancypacji politycznej polskiego społeczeństwa. Pan daruje, jeżeli powiem, że oddziaływanie tych wpływów odczuwało się jakoś także w »Tygodniku Powszechnym«. W tym trudnym momencie Kościół w »Tygodniku« nie znalazł, niestety, takiego wsparcia i obrony, jakiego miał poniekąd prawo oczekiwać; »nie czuł się dość miłowany« – jak kiedyś powiedziałem. Dzisiaj piszę o tym z bólem, gdyż los »Tygodnika« i jego przyszłość bardzo leżą mi na sercu. Ponieważ »Tygodnik Powszechny« i »Znak« czytałem i nadal czytam dość regularnie, mogłem zauważyć, że orientacja, o której wspomniałem, uległa pewnej zmianie po krytycznych wyborach do parlamentu we wrześniu 1993 r. I ten nowy trend, jak mi się wydaje, utrzymuje się do dzisiaj, co budzi zrozumiałe nadzieje". Kończąc, Papież "pragnie podziękować Panu Bogu za 50 lat tej życzliwości, jaką mi Pan okazywał jako Redaktor naczelny. Życzę, ażeby Pan Bóg błogosławił Panu Jerzemu i Pani Annie oraz »Tygodnikowi«".

W tym samym nrze Turowicz w tekście artykule "Dobro i zło w Kościele" tłumaczy: "Jest krytyka, która płynie z niezrozumienia, czym jest Kościół czy nawet wrogości do niego, ale jest też krytyka, która płynie z troski o właściwe miejsce Kościoła w naszej współczesnej rzeczywistości, o skuteczność jego misji, z – nie wahamy się powiedzieć – miłości do Kościoła".

Komentarz Naczelnego poświęcony atakom na Władysława Bartoszewskiego, m. in. ze strony Waldemara Pawlaka ("Jedynym skutkiem tego wystąpienia jest pogłębienie dość powszechnego uczucia satysfakcji z faktu, że p. Pawlak nie jest już premierem rządu RP"). W tymże nrze relacja z wizyty Jana Pawła II w Skoczowie i przemówienie Jerzego Turowicza z okazji wręczenia mu medalu "Cracoviae Merenti". Przyznanie go poprzedziła burzliwa dyskusja w Radzie Miasta. Turowicz: "Jest rzeczą naturalną, że pismo zaangażowane... które chce służyć jakiejś sprawie, musi być przedmiotem kontrowersji (...). Natomiast świętą rację miał jeden z panów radnych, który wspomniał o jakichś lukach w moim wykształceniu. Istotnie, w r. 1939 byłem w czasie pisania pracy magisterskiej, gdy – nie z mojej winy – wybuchła II wojna światowa (...) pewną pociechę stanowi fakt, że gdybym miał w kieszeni jakieś dyplomy naukowe, to zapewne nie miałoby to najmniejszego wpływu ani na poziom »TP«, ani na jego rolę". "Kraków to jest moje miasto" – kończy (nr 23).

Rozmowa Jarosława Gowina, bpa Pieronka i Turowicza po wizycie Ojca Świętego. Na pytanie, czy Papież słusznie mówił o dyskryminacji katolików, Turowicz odpowiada: "Kościół istotnie napotyka na pewne trudności, ale widziałbym w nich raczej wyzwanie niż zagrożenie" (nr 26).

Wypowiedź prałata Henryka Jankowskiego o mniejszości żydowskiej w rządzie i o gwieździe Dawida wpisanej w symbole swastyki, sierpa i młota. "Słowa i czyny ks. Jankowskiego przynoszą Kościołowi wymierne szkody" – pisze Naczelny. "Jest bardzo niemiłą świadomość, że w gronie wybranych przez naród reprezentantów tego narodu, znajduje się tak duża liczba ludzi nieprzyzwoitych" – komentuje odrzucenie przez posłów SLD wniosku o uchylenie immunitetu Ireneusza Sekuły (nr 28).

Umiera kard. Yves Congar. "Kiedy w latach 50. spotkały go sankcje kościelne, przyjął je nie tyle z pokorą, ile z całkowitym posłuszeństwem i lojalnością, bez cienia goryczy, mając zarazem pełną świadomość, że są one niesprawiedliwe i krzywdzące, wiedząc, że racja jest po jego stronie, i że ta racja zostanie mu przyznana... Miał to szczęście, przyznano mu ją w pełni za jego życia, dla dobra Kościoła, który kochał" – pisze Naczelny (nr 30).

Tadeusz Mazowiecki rezygnuje ze stanowiska Specjalnego Sprawozdawcy Komisji Praw Człowieka ONZ. Turowicz: "Mazowiecki zasłużył na to, by go wpisać w poczet kawalerów Orła Białego". Tydzień później wywiad Turowicza z Mazowieckim pt. "Ostatni raport" (nr 33). W nrze 34 Szczepański i Turowicz piszą o o. Danielu Rufeisenie: "kapłanie katolickim, gorliwym wyznawcy Chrystusa, a zarazem Żydzie".

List Turowicza do "Gazety Wyborczej" (1 września): "Skandalem jest, że wstrząsający program Małgorzaty Snakowskiej »Życie moje« – o kobietach bitych i maltretowanych przez mężów, prymitywnych alkoholików, ale także przez ludzi rzekomo kulturalnych (...) – został pokazany pół godziny po północy. Sądzę, że Telewizja Polska ma psi obowiązek powtórzyć ten program".

Umiera Mieczysław Pszon. "Odszedł Przyjaciel" – pisze Naczelny (nr 42). "Z ludzi »Tygodnika« był może najwierniejszym".

Nr 44: Turowicz omawia list Episkopatu o tolerancji. Cieszy go stwierdzenie biskupów, że "zasady dialogu i tolerancji nie zawsze dziś znajdują zrozumienie w kręgach chrześcijańskich działaczy i publicystów". Tydzień później kolejny wstępniak: "PRL dla dorosłych", podsumowanie cyklu "Spór o PRL", a zarazem tekst "nie bez związku z obecną sytuacją w Polsce": "Osobiście nie mam nic przeciw Aleksandrowi Kwaśniewskiemu, nie kwestionuję jego kompetencji i kwalifikacji (...) Ale uważam za rzecz niedopuszczalną, by w sześć lat po upadku komuny głową naszego państwa został człowiek wywodzący się z układu politycznego, który przez niemal pół wieku stanowił zaporę na drodze naszego narodu do wolności, niepodległości i demokracji". Nr 46 – Bohdan Cywiński w cyklu "Życzenia do nowego prezydenta" jednemu z kandydatów życzy "niech cię trafi szlag – i to szybko!" Dwa tygodnie później, już po zwycięstwie Aleksandra Kwaśniewskiego, Naczelny odpowiada na protesty czytelników i polemistów: "nie pochwalamy ani nie bronimy formy wypowiedzi Bohdana Cywińskiego, ale szanujemy jego prawo do wyrażenia swojej opinii, czy raczej uczuć".

22 listopada "TP" i Jerzy Turowicz otrzymują nagrodę Madame de Staël, przyznawaną piszącym o Niemczech dziennikarzom i gazetom w Europie Środkowo-
-Wschodniej. Kolejnym laureatem Medalu św. Jerzego zostaje Jerzy Marszałkowicz.

1996

"Jesteśmy świadkami kryzysu politycznego całego państwa" – komentuje Krzysztof Kozłowski "sprawę Oleksego" (nr 4). Bukowski, Cohn-Bendit, Glucksman, Miłosz, Susan Sontag i Turowicz protestują przeciw wojnie w Czeczenii.

13 marca umiera Krzysztof Kieślowski. "Był wielkim moralistą, ale nie moralizatorem" – pisze Turowicz (nr 12). Reżyserowi poświęcony zostaje numer "Kontrapunktu" – nowego dodatku kulturalnego do "TP".

11 czerwca Jerzy Turowicz odbiera nagrodę specjalną polskiego PEN Clubu.

Jubileusze, jubileusze... 80-lecie ks. Bardeckiego. 85-lecie Miłosza – ukazuje się miłoszowski "Apokryf", z udziałem m. in. Naczelnego. Wystąpienie Turowicza odczytane podczas sesji z okazji 40-lecia Piwnicy pod Baranami. "Kontrapunkt" na 90-lecie redaktora "Kultury": "Nie powinno być dziś w Polsce nikogo, kto by nie pochylił głowy przed Jerzym Giedroyciem" – pisze Turowicz. 26 sierpnia umiera prof. Czesław Zgorzelski, jeden z seniorów "TP"; 13 września współpracownik i przyjaciel, Wiktor Woroszylski.

Nobel dla Wisławy Szymborskiej i numer specjalny "TP" (nr 41). Na spotkaniu z Noblistką w Starym Teatrze Naczelny wylosuje tom jej wierszy z autografem.

W grudniu umiera Artur Międzyrzecki; udział w jego pogrzebie jest zarazem dla Naczelnego ostatnią wizytą w Warszawie.

Medal św. Jerzego otrzymują s. Małgorzata Chmielewska i Marek Nowicki.

1997

W nrze noworocznym komentarz Szefa "SdRP i Kościół": "Już nie z surrealizmem, ale wprost z bezczelnością mamy do czynienia, gdy słuchamy słów Józefa Oleksego" (chodzi o zdanie, że "rola przechowania depozytu narodowych tradycji i wartości przechodzi dziś z Kościoła katolickiego w ręce Socjaldemokracji").

Jan Paweł II w noworocznym orędziu wzywa do pojednania. Turowicz komentuje: "Dążenie do pojednania nie stoi w sprzeczności z potrzebą rozliczenia przeszłości, lustracji czy dekomunizacji, nie może być wynikiem zapomnienia o niedawnej przeszłości (...) Przebaczenie i pojednanie tak, ale najpierw: prawda i sprawiedliwość" (nr 2)

W grudniu ’96 ukazują się "Dzienniki" Kisielewskiego, z kąśliwymi uwagami o "Tygodniku" i jego Redaktorze. Jan Paweł II w liście do ks. Andrzeja Bardeckiego, zacytowanym przez adresata w rozmowie z "Wyborczą": "Publikacja »Dzienników« jest przykrym zaskoczeniem, w szczególności jest wielką krzywdą wyrządzoną Jerzemu Turowiczowi...".

Kolejny finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Turowicz po ataku ks. Jankowskiego na Owsiaka: gdański prałat "przyzwyczaił nas już do swoich wypowiedzi niezbyt rozsądnych i niezbyt chrześcijańskich".

Stefan Swieżawski kończy 90 lat (nr 8).

Nieznani sprawcy podpalają warszawską synagogę; Naczelny chwali szybką reakcję władz, Kościoła, społeczeństwa.

Umiera Piotr Skrzynecki. Mowę Naczelnego odczytuje na cmentarzu Jan Nowicki: "Piotr był chrześcijaninem. Czy złym, czy dobrym – nie nam sądzić. (...) Ale o werdykt Pana Boga nie musimy się obawiać, bo Piotr był człowiekiem dobrym" (nr 18).

20 maja Turowicz wchodzi w skład Komitetu Odbudowy Szkoły w Sarajewie.

Jan Paweł II przyjeżdża do Polski, 8 czerwca w krakowskim Pałacu Biskupim przyjmuje Jerzego Turowicza. Ks. Adam Boniecki: "Na Franciszkańską przywieziono Jerzego ze szpitala. (...) To nie było spotkanie robocze, nie dyskutowali o problemach. Obaj chcieli przez chwilę być razem". "Bardzo chciał spotkać się z panem Jerzym Turowiczem – byłem wzruszony tą pamięcią o przyjacielu" – mówi ks. bp Jan Chrapek (nr 26). Naczelny, wyczerpany wielogodzinnym oczekiwaniem, przeżywa po spotkaniu gwałtowny kryzys. Przez maskę tlenową dyktuje ks. Bonieckiemu komunikat dla "TP".

W szpitalu Turowicz bierze udział w nagraniu "Rozmów na koniec wieku" ("O Ziemi Obiecanej"). W nrze 26 list do redakcji "Brudzewskiego": "W nawiązaniu do znakomitej wkładki »TP« poświęconej piekłu, warto przypomnieć wypowiedź Hansa Urs von Balthasara: »Wierzę w piekło. Ale wierzę także w miłosierdzie Boże, toteż mam nadzieję, że piekło jest puste«".

"Apokryf" z okazji 2500 numeru "TP" otwiera tekst Szefa "Przed trzecim tysiącleciem". Jaki będzie XXI wiek? Trudno o optymizm, trzeba jednak wierzyć, że "nie jesteśmy skazani na żaden determinizm ślepych sił historii, że historią rządzi jej Stwórca, który pisze prosto po liniach krzywych, ale oczekuje od nas, że będziemy tę historię kształtować..." Jubileuszowe obchody w Dworze Łowczego z udziałem Czytelników. Naczelny do zebranych (głos odtworzono z taśmy): "Niestety, ze wstydem muszę przyznać, że przebywam w pewnej odległości od Was, w pozycji horyzontalnej, co jest zapewne skutkiem mojego wrodzonego i niepokonalnego lenistwa. Ufam jednak, że usprawiedliwicie moją nieobecność... (...) Niedawno – jak wiecie – miałem szczęście odbyć rozmowę z Ojcem Świętym, który m. in. powiedział (...): »Nie mogąc, wobec tak napiętego programu pielgrzymki, przyjąć całej redakcji »TP«, pragnąłem spotkać przynajmniej jego naczelnego redaktora. Modlę się za was wszystkich codziennie«. To bardzo ważne i cenne słowa. Świadczą one, iż to nie jest tak, że – zdaniem Ojca Świętego – Turowicz jest dobry, a reszta redakcji »be«. (...) Zaś to, że Ojciec Święty modli się za nas codziennie, stanowi dla nas ogromne zobowiązanie (...) chodzi tu nie tylko o służbę Kościołowi, ale po prostu o służbę Polsce, zgodnie z całym sensem przesłania Ojca Świętego. Zresztą myślę, że nie trzeba Was do tego specjalnie namawiać. Dowodem tej świadomości była znakomita obsługa papieskiej pielgrzymki przez »Tygodnik«, za co chciałbym całej ekipie sprawozdawców serdecznie podziękować".

"Kontrapunkt" o miłości. Turowicz: "»Miłość to najpiękniejsze słowo świata« śpiewa – nie pamiętam czy sam bohater, czy wraz z chórem – w czarującym sowieckim filmie »Świat się śmieje«. Nie tylko słowo, ale i treść, którą to słowo oznacza".

Śmierć Matki Teresy. "Odeszła święta" – pisze Turowicz. Po tragicznej śmierci księżnej Diany w komentarzu "Paparazzi" (nr 42) nazywa fotoreporterów naruszających prywatność osób publicznych "zwyczajnymi łotrami".

Sąd Wojewódzki w Katowicach rejestruje Związek Ludności Narodowości Śląskiej. "Czy Korfanty był Polakiem?" – pyta Naczelny i proponuje: "Autonomia, niechby jak najszersza – tak. Narodowość – nie."

70-lecie Leszka Kołakowskiego. "Niezbyt to podeszły wiek, ale dobra okazja, by uczcić przyjaciela" – pisze Turowicz (nr 43).

"Antysemityzm jest ze wszech miar godny potępienia" – czytamy w komentarzu Naczelnego o watykańskim sympozjum, poświęconym "korzeniom antyjudaizmu w środowisku chrześcijańskim" (nr 45). Tydzień później ukazuje się słynny artykuł ks. Stanisława Musiała "Czarne jest czarne". Tymczasem delegacja Episkopatu przygląda się w Brukseli pracom Komisji Europejskiej. "Biskupi za integracją europejską" – notuje z satysfakcją Naczelny (nr 46).

Medale Św. Jerzego otrzymują – w obecności kard. Franciszka Macharskiego –Zofia Tetelowska i ks. Tadeusz Zaleski oraz Jerzy Owsiak. Po raz pierwszy Jerzy Turowicz nie wręcza ich osobiście.

Numerowi świątecznemu towarzyszy "Apokryf" na 85. urodziny Naczelnego, z wielogłosem artykułów i życzeń oraz dwiema rozmowami z Jubilatem. W drugiej Barbara N. Łopieńska rozmawia z Anną i Jerzym Turowiczami o ich domowej bibliotece. Naczelny: "Gdzieś mam jakiś rękopis Norwida i zupełnie nie wiem, gdzie jest i skąd się u mnie wziął. Domyślam się, że jest w tej szafie, ale trudno ją otworzyć, bo po pierwsze, jest zastawiona, a po drugie – zginął do niej klucz". 20 grudnia u dominikanów Msza w intencji Naczelnego (bp Pieronek w homilii: "Tygodnik" jest "bardzo dobrym biletem Naczelnego Redaktora do różnych środowisk współczesnej kultury, a także do raju"). Później w Pałacu Pod Baranami kilkaset osób bawi się na urodzinowym przyjęciu. Zasługi Turowicza wylicza Władysław Bartoszewski. "Były to nie tyle moje zasługi, ile moje szczęście – odpowiada Jubilat. – A nagrodę już otrzymałem. Nagrodą jest to, o czym świadczy Państwa tu obecność, dar największy, jaki człowiek może dostać na ziemi: dar miłości i przyjaźni".

1998

W nrze 1: wspomnienie Naczelnego po śmierci abpa Bronisława Dąbrowskiego. W nrze 2: polemika ks. Waldemara Chrostowskiego z artykułem "Czarne jest czarne", z replikami ks. Musiała i Stanisława Krajewskiego. W marcu w dyskusji zabierze głos także Turowicz.

18 stycznia 90-lecie obchodzi Stanisław Stomma – "mój serdeczny przyjaciel i towarzysz wspólnych bojów w latach Polski Ludowej" (Naczelny w nrze 3).

W styczniu Jan Paweł II jedzie na Kubę, a Jerzy Turowicz codziennie komentuje przebieg pielgrzymki na łamach "Gazety Wyborczej".

W nrze 6 list Ojca Świętego z podziękowaniami za życzenia świąteczne. "Bogu polecam drogiego Pana Jerzego – mając na uwadze Jego 85 lat!...". W tymże nrze życzenia Naczelnego na 40-lecie "bratniej »Więzi«".

W nrze 10 Turowicz debiutuje w rubryce "Z płyty na płytę" recenzją z "Pięciu oceanów" – antologii piosenek Agnieszki Osieckiej.

Naczelny gratuluje Orłów Białych Jackowi Kuroniowi, Karolowi Modzelewskiemu i Markowi Edelmanowi, wspominając też o konieczności przywrócenia obywatelstwa polskiego "marcowym emigrantom".

Dokument watykańskiej Komisji ds. Kontaktów Religijnych z Judaizmem "Pamiętamy: refleksje nad Szoa". Turowicz pisze: "Dokument ten nie jest jeszcze ostatnim słowem Kościoła", ale jest "ważnym krokiem naprzód" (nr 13).

Kwiecień – do Polski przyjeżdża płk Ryszard Kukliński. Jerzy Turowicz mówił o nim "Gazecie Wyborczej": "Uważam, że Kukliński służył dobrej sprawie, choć nie jestem za tym, by od razu uważać go za bohatera".

2 maja: zmiana na stanowisku sekretarza generalnego Konferencji Episkopatu Polski. Jerzy Turowicz komentuje dla "Gazety": "Biskup Pieronek był znakomitym sekretarzem Episkopatu, (...) z tego jednak, co wiem o jego następcy, biskupie Liberze, sądzę, że będzie kontynuatorem linii bp. Pieronka".

18 maja w warszawskiej rezydencji ambasadora Wlk. Brytanii "Tygodnik" otrzymuje Unijno-Amerykańską Nagrodę na rzecz Rozwoju Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego. Krzysztof Kozłowski odczytuje list Jerzego Turowicza.

30 czerwca w redakcji obchody 87 urodzin Miłosza – Jerzy Turowicz po raz ostatni przyjeżdża na Wiślną.

50-lecie pracy w "TP" obchodzi Józefa Hennelowa. Naczelny o publicystyce jubilatki: "To pisarstwo, płynące z głębokiego przeżywania Ewangelii, nacechowane jest ogromną wrażliwością społeczną, wrażliwością na ludzkie biedy" (nr 23). 28 lipca umiera Zbigniew Herbert; wielogłos pożegnalny w nrze 32 otwiera Jerzy Turowicz.

Początek sporu o krzyże na oświęcimskim Żwirowisku. Kolejne oświadczenia hierarchów, Ks. Prymas kwalifikuje stanowisko ks. Musiała jako "opcję żydowską". Pod koniec września ukazuje się list otwarty do premiera Buzka, sygnowany m.in. przez Czesława Miłosza, Wisławę Szymborską i Jerzego Turowicza: "Sprawa krzyży oświęcimskich nie przestaje niepokoić Polaków, obrażać Żydów, zaprzątać światową opinię. (...) Czas położyć temu kres, nie chować się za zbędnymi procedurami".

Lato, podobnie jak przed rokiem, Anna i Jerzy Turowiczowie spędzają w domu Jadwigi i Stanisława Kracików w Niepołomicach. Wkrótce po powrocie do Krakowa Naczelny znów trafia do szpitala.

20-lecie pontyfikatu Jana Pawła II – z tej okazji w nrze z 18 października ukazuje się ostatni duży artykuł Naczelnego, "Budowniczy mostów":

12 grudnia Medal św. Jerzego otrzymują pani Krystyna Mrugalska i ks. bp Tadeusz Pieronek.

1999

9 stycznia – list Naczelnego do Stanisława Musiała SJ: "Drogi Staszku, z prawdziwym zachwytem przeczytałem Twój znakomity – i jakże ważny! – wywiad dla »Gazety Wyborczej«. Potwierdza on słuszność decyzji o przyznaniu Ci »polskiego Pulitzera«! – czego Ci serdecznie gratuluję. Dumny jestem, że dostałeś go za artykuł drukowany w »Tygodniku«! Masz rację stuprocentową pisząc, że nacjonalizm i antysemityzm są największą słabością Kościoła polskiego. To dlatego ten Kościół nie potrafi sobie poradzić ze żwirowiskiem, z ks. Jankowskim, z o. Rydzykiem i Radiem Maryja. Co prawda, coraz więcej ludzi w tym Kościele zaczyna to rozumieć (także i dzięki Tobie!), ale to jeszcze długa droga!".

W nrze 3 życzenia Jerzego Turowicza na 80-lecie Jana Józefa Szczepańskiego – ostatnia publikacja Naczelnego w "Tygodniku".

16 stycznia ostatni wpis w Księdze Gości domu przy ul. Lenartowicza: Wisława Szymborska i Teresa Walas.

21 stycznia, czwartek. Jerzy Turowicz z zawałem serca przewieziony zostaje do kliniki na ul. Skawińską. Umiera 27 stycznia, we środę, ok. godz. 11.


opr. ab/ab



---
Copyright © by Tygodnik Powszechny 8/2587

 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: śmierć kultura praca papież kalendarium Tygodnik Powszechny wspomnienie Karol Wojtyła wojna Jerzy Turowicz gazeta młodość redakcja epitafium Józef Czapski
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W