Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao


Jadwiga Zięba

EGZORCYŚCI

Historia - teologia - prawo - duszpasterstwo

ISBN: 978-83-7767-066-8
wyd.: Wydawnictwo WAM 2012

Wybrane fragmenty
Wstęp
Historia uwalniania od zła
Uwalnianie w religiach świata


Wstęp

„Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne” (J 3, 16) — ta wciąż spełniająca się obietnica Nowego Przymierza stanowi kluczową prawdę wiary, która streszcza całą Ewangelię i jest źródłem dla życia Kościoła trzeciego tysiąclecia. W niej ma swoje zakorzenienie istnienie każdego człowieka. Stworzony na obraz i podobieństwo Boga Trójjedynego, obdarzony został rozumem i wolną wolą i uzdolniony do tworzenia komunii z Bogiem i drugim człowiekiem. Budowanie więzi dokonuje się w tajemnicy Kościoła, który „jest w Chrystusie jakby sakramentem, czyli znakiem i narzędziem wewnętrznego zjednoczenia z Bogiem i jedności całego rodzaju ludzkiego” (LG, nr 1).

Tajemnica wolności jest wielkim i niepojętym darem. Człowiek bowiem może odrzucić swego Stwórcę, zamykając się na Boga i odrzucając zbawienie (por. DV, nr 46), o czym mówi Biblia, która zawiera także historię bałwochwalstwa. We współczesnym świecie ma ona swoją kontynuację. Wobec różnych form działania zła, Złego, w  kulturze kultywującej śmierć wzrasta powaga wolności, która niewłaściwie ukierunkowana otwiera śmiercionośne ścieżki. Lekceważenie grzechu, ignorancja wobec istnienia Szatana i strategii jego działania mogą prowadzić do uzależnienia od złego ducha, pozostawiając ślady w całej cielesno-psycho-duchowej strukturze człowieka. Choć konsekwencje swoich wyborów każda osoba ponosi osobiście, może liczyć na pomoc wspólnoty eklezjalnej, która nosi w sobie pamięć i uobecnia prawdę, że „Bóg jest Miłością”. Z tej Dobrej Nowiny wypływa troska o „zbawienie dusz, które zawsze winno być w Kościele najwyższym prawem” (kan. 1752). Wyraża się ona w posłudze egzorcystów, a tę należy postrzegać w perspektywie tajemnicy wolności, powagi grzechu i zbawienia człowieka, dokonanego w Jezusie Chrystusie, który jako „Syn Boży objawił się po to, aby zniszczyć dzieła diabła” (1 J 3, 8).

We współczesnym świecie zauważa się duże zainteresowanie działalnością egzorcystów, co wyraża się liczbą kierowanych do nich próśb o pomoc przez osoby w różnym stopniu zniewolone przez demona. Zaciekawienie zagadnieniem można dostrzec w ostatnich kilkudziesięciu latach w obszarze różnych dziedzin życia społecznego: religii, nauki, sztuki (w tym filmu) 1 oraz teorii pseudonaukowych, preferowanych na gruncie okultyzmu i New Age.

Inspiracją do podjęcia badań na temat egzorcystatu stał się kontakt i współpraca z  egzorcystą, ks. Benedyktem Barkowskim SVD, oraz udział autorki w  trzech Europejskich Konferencjach IAD w  Częstochowie. Prezentowane podczas ich przebiegu interdyscyplinarne podejście do egzorcyzmowania w praktyce różnych krajów świata było natchnieniem oraz stworzyło możliwość do podjęcia kompleksowej analizy tej posługi. Jej odrodzenie w Polsce dokonywało się równolegle z procesem tworzenia nowego Rytuału egzorcyzmów w  miejsce przepisów i  formuł XII tytułu Rytuału Rzymskiego z  1614 roku. Okres ponad dziesięciu lat od zatwierdzenia polskiego przekładu DESQ przez Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów pozwala na ogląd procesu kształtowania się egzorcystatu w polskich diecezjach z pewnego dystansu. Dodatkowo stało się to bodźcem do podjęcia badań ankietowych wśród sprawujących posługę egzorcystów w Polsce.

Przedmiotem badań niniejszej dysertacji są „Teologiczne i prawne podstawy działalności egzorcystów w społeczności wiernych w świetle nauczania Kościoła”. W ten sposób sformułowany temat nie został jeszcze opracowany w polskim piśmiennictwie teologicznym. Tematyka związana z działalnością egzorcystów nie doczekała się jeszcze w obszarze polskojęzycznej literatury szerszego teologiczno-prawnego opracowania.

W ostatnich latach powstało sporo monografii omawiających tematykę dotyczącą działania Szatana, form zniewoleń duchowych i sposobów uwalniania od złego ducha. Wzbogacone osobistymi świadectwami osób zniewolonych i egzorcystów uwalniających ich od Złego stanowią rodzaj przewodnika dla podejmujących tę posługę i są formą teologicznego poznania.

W minionym dziesięcioleciu pojawiło się wiele prac, które podejmują zagadnienie złego ducha i jego destrukcyjnych skutków w życiu jednostek i społeczności oraz przedstawiają różne formy walki z nim i sposoby wyzwalania od szatańskich więzów. W większości są to tłumaczenia książek autorstwa praktykujących egzorcystów włoskich, francuskich, anglojęzycznych (jak np.: Gabriele Amorth, Raul Salvucci, René Laurentin, Mateo La Grua, Pellegrino Ernetti, René Chenesseau, Ojciec Benignus, Jeremy Davies). Niektóre mają charakter świadectwa i wzbogacają wiarę w istnienie świata demonicznego, a nade wszystko w moc Kościoła nad złymi duchami zniewalającymi człowieka aż po opętanie.

Niniejsza książka będzie drugą polskojęzyczną monografią dotyczącą posługi kapłanów egzorcystów po publikacji pracy doktorskiej ks. Bogdana Kocańdy OFMConv, który skupił się na wymiarach teologiczno-duchowych2.

Problematyka liturgii egzorcyzmu na gruncie badań historii i teologii liturgii, poruszana w niektórych pracach selektywnie, znalazła swe naukowe ujęcie we wnikliwej rozprawie doktorskiej ks. Piotra Towarka, w której autor odwołuje się do wielu zagranicznych, polskich monografii i opracowań3. Wyznaczyła ona szlak w analizie źródeł liturgicznych dla historycznego i teologicznego ujęcia egzorcyzmowania, a także przemiany, jakiej poddana była relacja charyzmat-urząd w posłudze egzorcystycznej. Dysertacja ta stała się także inspiracją do poszukiwań nieznanych formuł egzorcystycznych i udostępnienia ich treści w języku polskim.

Na uwagę zasługuje jedna z pierwszych polskich monografii ks. Jana Flisa pt.: Jezus a demony na tle antydemonicznych praktyk Starożytnego Wschodu, podejmująca aspekty działalności antydemonicznej, która stała się pomocna w opracowaniu historycznego ujęcia uwalniania w religiach świata.

Niezastąpione w podjęciu niniejszej pracy były naukowe, systematyczne opracowania encyklopedyczne zagrożeń duchowych we współczesnym świecie ks. Aleksandra Posackiego z zakresu demonologii, okultyzmu, egzorcyzmu oraz ks. Andrzeja Zwolińskiego z zakresu historii idei i ujęcia problematyki zagrożeń ze społecznego punktu widzenia.

O ile posługa egzorcystyczna znalazła swe miejsce w wybranych aspektach historycznych i liturgicznych opracowań naukowych czy w wymiarze duchowości, o tyle opracowanie kanoniczne i duszpasterskie egzorcyzmowania w sposób usystematyzowany nie zostało jeszcze dotąd opracowane w Polsce.

Niniejsza dysertacja zawiera pierwsze w języku polskim usystematyzowane ujęcie podstaw prawnych posługi egzorcystycznej. Jedyną dostępną pozycją teologiczno-kanoniczną była książka ks. Gabriela Nanniego pt. Palec Boży i władza szatana. Egzorcyzm4, która stała się pomocna przez wskazanie źródeł w opracowywaniu zagadnień związanych z egzorcyzmowaniem w prawodawstwie. Nieco inną perspektywę dała dysertacja ks. Francisa Omara pt. Exorcism in Church law: charism, ministry and canonical regulation5. Autor, podejmując nowatorskie ujęcie egzorcystatu jako charyzmatu i urzędu, podkreśla, że kan. 1172 KPK, który reguluje sprawowanie egzorcyzmu, nie doczekał się wystarczającego teologicznego i kanonicznego omówienia przez naukowców. Na ten brak wskazuje periodyk „Canon Law Abstracts”, na łamach którego od promulgacji KPK w 1983 r. do 2007 r. w różnych wydaniach tego czasopisma opublikowano tylko dziewięć kanonicznych opracowań kan. 1172, do których odwołuje się ks. F. Omara w formułowanych przez siebie tezach 6. Tę perspektywę badawczą wzbogacił obszerny artykuł niemieckiego kanonisty, Helmutha Pree Der Exorzismus im geltenden kanonischen Recht.

W  polskiej literaturze teologicznej brakuje całościowego opracowania problematyki egzorcyzmowania w ujęciu historycznym, teologicznym, kanonicznym, społecznym i duszpasterskim. Naprzeciw temu zapotrzebowaniu próbuje wyjść niniejsza pozycja. Podejmuje ona problem działalności egzorcystycznej, wykorzystując jako materiał źródłowy nie tylko Pismo Święte, źródła patrystyczne, nauczanie soborów i synodów oraz polsko- i obcojęzyczną literaturę teologiczną, prawną, społeczną. Przedstawia problematykę poruszaną w  niepublikowanych referatach, wykładach praktykujących egzorcystów i znawców tematu, które były wygłaszane podczas krajowych i międzynarodowych konferencji egzorcystów.

W  pracy odwoływano się do doświadczenia świętych, mistyków, doświadczonych egzorcystów, skutecznie walczących z  demonami, których świadectwa należy uznawać za źródła wiary Kościoła i wiedzy teologicznej.

Książkę wzbogacają wyniki badań empirycznych przeprowadzonych wśród egzorcystów pracujących na terenie Polski. Inspiracją do nich stała się publikacja badań ankietowych ks. Krzysztofa Pawliny Formacja do kapłaństwa w polskich seminariach.

Etymologicznie słowo „egzorcyzm” (łac. exorcisare) pochodzi z greckiego horkos (przysięga) lub horkidzein (przysięgać, kląć się, zaklinać) 7. Stąd w literaturze kościelnej egzorcyzmowanie oznacza „wypędzanie złych mocy”. Zgodnie z KKK o egzorcyzmach mówimy wtedy, „gdy Kościół publicznie i na mocy swojej władzy prosi w imię Jezusa Chrystusa, by jakaś osoba lub przedmiot były strzeżone od napaści Złego i wolne od jego panowania” (nr 1673).

Podstawowymi źródłami w  realizacji podjętego tematu stał się KPK z 1983 r. — podstawowy dokument ustawodawczy Kościoła, który przyznaje „główne miejsce miłości, łasce i charyzmatom”, a równocześnie jest niezbędnym narzędziem w zachowaniu porządku w życiu indywidualnym, społecznym i w działalności Kościoła 8. Praca odsyła do zasadniczego tekstu doktrynalnego KKK, traktując go jako „pewny i autentyczny punkt odniesienia w nauczaniu nauki katolickiej” 9. Istotne źródła dla niniejszej monografii to księgi liturgiczne począwszy od Sakramentarza Gelazjańskiego, przez Pontyfikał Rzymsko-Germański i trydenckie Rituale Romanum z 1614 r., nieznacznie poprawione w 1926 i 1952 r. , aż po wydanie DESQ z roku 1999 (editio typica), którego editio typica emendata ukazała się w 2004 roku.

Zasady i reguły odnowy liturgii określiła soborowa Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium (nr 21—40). W duchu jej postanowień (SC nr 79) na powrót rozpatrzono przepisy Rytuału Rzymskiego (tytuł XII). Odnowiony i zatwierdzony przez Jana Pawła II rytuał egzorcyzmu De exorcismis et supplicationibus quibusdam Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów promulgowała dekretem z dnia 22 listopada 1998 roku10.

Jego polski przekład Egzorcyzmy i inne modlitwy liturgiczne przyjęła Konferencja Episkopatu Polski uchwałą z dnia 26 listopada 1999 r., który z kolei zatwierdziła Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Dekretem z dnia 12 maja 2001 roku11. W niniejszym opracowaniu odwoływano się do tekstu wydania wzorcowego.

Przepisy prawa liturgicznego są zawarte w DESQ. Zgodnie z wykładnią kan. 838 § 3, przepisy te wyjaśniają i zawierają interpretację KPK kan. 1172. Obrzędy egzorcyzmu większego zawarte w Rytuale nie są instrukcją w sensie KPK kan. 34, ale regulują nimi zasady dotyczące sakramentaliów (kan. 1166—1172).

Z racji szerokiego zakresu pojęcia „egzorcyzm” w pracy odwoływano się nie tylko do regulacji obrzędu wielkiego egzorcyzmu, ale także do obrzędu „na sposób egzorcyzmu”, czyli egzorcyzmów mniejszych. W  analizie wybranych aspektów liturgii egzorcyzmów jako źródła posłużyły: księga Ordo Baptismi parvulorum (1969) — Obrzędy chrztu dzieci. Dostosowane do zwyczajów diecezji polskich (1972), a także księga Ordo initiationis christianae adultorum (1972)  — Obrzęd chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych (1988), ukazując przy tym zachodzące zmiany i rolę egzorcyzmów mniejszych w tradycji liturgicznej Kościoła.

Źródłem badań niniejszej dysertacji były także nagrania wykładów z Europejskich Konferencji Posługi Uwalniania (IAD) czy ze spotkań Międzynarodowego Stowarzyszenia Egzorcystów (AIE) oraz z krajowych konferencji egzorcystów w Niepokalanowie lub Sulejówku. Udostępnił je egzorcysta ks. Antoni Zieliński, który zajmuje się kompletowaniem wspomnianych materiałów. Przeprowadzenie badań ankietowych umożliwił ówczesny Koordynator Polskich Księży Egzorcystów, ks. prał. Marian Piątkowski. W ideę kształtowania się egzorcystatu w Polsce wprowadził ks. Benedykt Barkowski, udostępniając wiarygodną dokumentację.

W pracy została wykorzystana obcojęzyczna literatura teologiczna, liturgiczna, prawna niedostępna jeszcze w języku polskim. Warto podkreślić, że wykorzystano polskie źródła patrystyczno-kanoniczne dotyczące omawianej tematyki. Oparto się także na pomocach formacyjnych wydawanych w obcojęzycznych okólnikach czy podręcznikach dla egzorcystów. Wykorzystano liczne wywiady udzielone przez egzorcystów polskich i zagranicznych.

W przypisach zestawiano źródła teologiczno-prawne z pierwszych wieków z bardziej aktualnymi dokumentami Kościoła, by podkreślić ciągłość w nauczaniu Magisterium na temat istnienia Szatana, grzechu pierworodnego, piekła, posługi egzorcystycznej. Uzasadnienie dla takiego zapisu wynika z faktu, że w dysertacji uwaga badawcza została ukierunkowana na podstawy teologiczne i prawne, dlatego w omawianiu współczesnej sytuacji podawano także odnośniki do źródeł wcześniejszych.

Mimo że jeden z rozdziałów dotyczy historii posługi uwalniania od Złego, przy badaniu podstaw działania egzorcystów przez wieki w całej pracy odwoływano się do źródeł historycznych, teologicznych, prawnych, liturgicznych.

Dysertacja, uwzględniając analizę źródeł, chce szukać odpowiedzi na pytania, czy istnieją i jakie są podstawy działalności egzorcystów w teologii i prawodawstwie Kościoła. Z jakiego powodu demoniczne działanie manifestuje się u osób o dwóch skrajnych postawach: notorycznie żyjących w grzechu lub tych, które dodatkowo zawarły pakt z Szatanem, oraz u osób świątobliwych, których codzienne wybory są w opozycji do Złego. Chce uzyskać przesłanki, skąd wynika potrzeba egzorcyzmowania w społeczności wiernych. Uzasadnione wydaje się poszukiwanie odpowiedzi na pytania: kogo określa się egzorcystą, do kogo skierowana jest jego posługa i na czym ona polega; co się składa na społeczną rolę egzorcysty. Istotne jest podjęcie refleksji nad aspektami pastoralnymi tej posługi oraz wyznaczanymi przez nią postulatami duszpasterskimi w ówczesnej sytuacji Kościoła. Biorąc pod uwagę wyniki badań ankietowych wśród egzorcystów pracujących na terenie Polski, słuszne będzie określenie, jak przedstawia się ich status w Kościele polskim, na jaką problematykę wskazuje ich działalność oraz jakie jest znaczenie egzorcystatu również na arenie międzynarodowej. Ukazane liturgiczne regulacje dotyczące wielkich egzorcyzmów, ale i egzorcyzmów chrzcielnych czy w okresie katechumenatu rodzą pytania o zakres pojęć: „egzorcysta”, „posługa egzorcystyczna”, co z kolei może rozjaśnić termin „pseudoegzorcysta”.

Niniejsza monografia ma charakter analityczno-syntetyczny. Główną metodą badawczą zastosowaną w pracy — typową dla katolickiej nauki społecznej — jest krytyczna analiza tekstów źródłowych: doktrynalnych dokumentów Kościoła, prawnych i liturgicznych. Pozwala ona na sformułowanie wniosków o  stopniach uzależnienia od Złego aż po opętanie i  sposobach uwalniania od złego ducha, do których należy egzorcyzmowanie.

Pierwszą przesłanką są materiały źródłowe  — biblijne, patrystyczne, prawne i liturgiczne. Przesłanką drugą jest aktualne nauczanie Kościoła na temat istnienia Szatana, stopni uzależnień od złego ducha, zwłaszcza opętania. Wnioski praktyczne dotyczą różnych aspektów działalności duszpasterskiej egzorcystów. Zastosowana została pomocnicza metoda opisowa — typowa dla nauk historycznych — wykorzystywana szczególnie przy analizie źródeł biblijnych, patrystycznych, aktów prawnych, kodeksów w celu prezentacji ewolucji rozumienia egzorcyzmu. W mniejszym stopniu wzbogacono ją metodą historyczno-porównawczą. W ten sposób zostały skonfrontowane z sobą poglądy różnych badaczy na temat treści zapisu odnowionych obrzędów liturgicznych egzorcyzmów większych. Kolejną metodą pomocniczą było zebranie danych empirycznych za pomocą anonimowej ankiety na temat duszpasterskiego i społecznego aspektu egzorcyzmowania wśród egzorcystów posługujących w Polsce.

W podjęciu tematu istotne było uwzględnienie zasady fides i ratio, której słuszność mocno podkreślał Jan Paweł II, a współcześnie czyni to Benedykt XVI.

Należy zwrócić uwagę, że sam układ rozdziałów i przeprowadzony sposób analizy źródeł historycznych, teologicznych, liturgicznych i kanonicznych oraz ukazanie praktycznych aspektów działalności egzorcystów oraz danych empirycznych uwzględnia metodę charakterystyczną dla katolickiej nauki społecznej: widzieć-ocenić-działać.

Temat przedłożonej rozprawy przedstawiony został w pięciu rozdziałach. W pierwszym rozdziale zarysowano tło historyczne, uwzględniające wielowiekową walkę ze złym duchem i sposoby uwalniania ludzi oraz społeczności spod jego wpływu. Pozwoliło to na określenie kształtowania się warunków i możliwości egzorcyzmowania. Demonologia — nauka teologiczna traktująca o złych duchach oraz wyobrażeniach demonów w kulturze ludowej, stanowi istotne odniesienie dla podjętej problematyki. W pracy odwoływano się też do różnego pojmowania opętania, to znaczy przeświadczenia, że Bóg lub demon mogą „wziąć w posiadanie” człowieka, oraz do zróżnicowanej roli, jaką chorzy czy opętani odgrywają w poszczególnych kulturach. Ściśle wiąże się to z istnieniem osób, które zajmowały się uwalnianiem od złego ducha. Podjęto próbę odpowiedzi na pytania: kto zajmował się wykonywaniem antydemonicznych praktyk, na czym one polegały i skąd czerpie się o nich wiedzę. Novum pracy jest ukazanie, na czym polegało uwalnianie od zła w religiach świata. W świetle biblijnych źródeł omówiono, czym się charakteryzowała walka z Szatanem w Starym Testamencie, a jak Jezus uwalniał od Złego. Zaprezentowane są wypowiedzi Ojców Kościoła na temat sposobów uwalniania i ochrony przed złymi duchami oraz średniowieczne praktyki egzorcyzmowania. Istotna dla podjętego tematu jest refleksja dotycząca tego zagadnienia w Kościele nowożytnym oraz przedstawienie sytuacji egzorcystatu w okresie po Soborze Watykańskim II.

Drugi rozdział podejmuje refleksję nad egzorcyzmowaniem w teologii. Zmierza do przedstawienia osobowej natury Złego, sporów teologicznych na temat tejże natury oraz skutków jego działania, które prowadzi do opanowania całej struktury człowieka. Stąd ukazane zostały formy i stopnie uzależnienia od Złego oraz wskazano na sposoby uwalniania od niego, którymi posługują się egzorcyści. Na podstawie źródeł podjęto próbę teologicznego uzasadnienia egzorcyzmowania.

Trzeci rozdział dotyczy egzorcyzmowania w prawodawstwie Kościoła. Ukazuje nowatorskie ujęcie ewolucji rozumienia egzorcyzmów w aktach prawnych i trzech kodeksach prawa kanonicznego. Zaprezentowano usystematyzowane formuły egzorcyzmowania, podejmując tłumaczenia z tekstów łacińskich mniej znanych zwrotów stosowanych w uwalnianiu od złego ducha. Przedstawiono przepisy prawa kościelnego dotyczące szafarza tego sakramentalium, sposobów jego sprawowania oraz normy dotyczące osób egzorcyzmowanych, które w  kanonistyce określa się jako podmiot bierny egzorcyzmu. Uzupełnieniem w przeprowadzanej analizie wymogów prawnych jest liturgiczne i pozaliturgiczne omówienie miejsca egzorcyzmowania.

Czwarty rozdział traktuje o społecznej roli egzorcysty. Egzorcysta został ukazany jako przedstawiciel wspólnoty Kościoła, który służąc określonej społeczności poprzez posługę uwalniania, uzdrawiania i umacniania osób, przyczynia się do wprowadzania ładu społecznego i do budowania lepszego świata. Przedstawiono księdza egzorcystę, który działając z mandatu Kościoła, staje się znakiem Chrystusa uwalniającego od Złego, poucza i wzmacnia wiernych w chrześcijańskiej walce dobra ze złem.

Piąty rozdział zawiera duszpasterski problem egzorcyzmowania we współczesnym Kościele. Ten aspekt, obok wspomnianego wymiaru prawnego i społecznego, stanowi novum niniejszej książki. Obejmuje on zagadnienie powoływania egzorcystów, rolę biskupów w nominacji i formacji czy w innych sprawach dotyczących egzorcyzmowania. Ukazana została współpraca egzorcystów między sobą, z lekarzami, psychiatrami oraz psychologami, wymiana doświadczeń zarówno w Polsce, jak i w innych krajach. Ułatwia ona rozwiązywanie różnorodnych problemów napotykanych w  posłudze uwalniania na całym świecie. Na uwagę zasługują przedstawione, acz nieopracowane dotąd, problematyka pseudoegzorcystów oraz status egzorcysty w Kościele polskim.

Monografia chce wskazać na dwoistą wizję człowieka, ukazywaną przez Jana Pawła II, w którym „istnieje pewne napięcie, toczy się poniekąd walka pomiędzy dążeniami «ducha» i «ciała». Walka ta należy do dziedzictwa grzechu, jest jego następstwem i równocześnie je potwierdza” (DV, nr 55). W jej doświadczeniu najistotniejszym wydaje się odkrywanie tego, co jest najwyższym dobrem człowieka,  czyli miłosnej więzi z  Bogiem Trójjedynym — i równocześnie tego, co może być jego największym nieszczęściem. W osobie ludzkiej bowiem, tak często atakowanej przez złego ducha, nie tylko rozgrywa się walka, ale przy całej jego złożonej strukturze kształtuje się jedność z sobą, z drugim człowiekiem — społecznością, z Bogiem. Dokonuje się to we wspólnocie Kościoła, także przez posługę egzorcystów, którzy są darem Chrystusa.



1 Ważny okazał się głośny film Egzorcysta w reż. W. Friedkina z 1973 r., a także wydarzenia związane ze śmiercią studentki A. Michel w czasie egzorcyzmów sprawowanych w Klingenbergu w 1976 r., na podstawie których powstał w 2005 r. film Egzorcyzmy Emily Rose w reż. S. Derricksona.

2 Temat obronionej rozprawy doktorskiej: Posługa kapłana-egzorcysty. Studium teologiczno
-duchowe w świetle polskojęzycznej literatury teologicznej od Soboru Watykańskiego II do odnowionego Rytuału rzymskiego egzorcyzmów, która została wydana jako Posługa kapłana — egzorcysty. Duchowość. Tożsamość. Praktyka, Kraków 2004.

3 Temat rozprawy: Liturgia i teologia egzorcyzmów w księgach liturgicznych po Soborze Watykańskim II (2006). Monografia ta w zmienionej wersji została opublikowana jako książka pt.: Egzorcyzm. Historia, liturgia, teologia, Olsztyn 2008.

4 G. Nanni, L'esorcismo. Fonti e legislazione vigente del CIC 1983, can. 1172, Pontificia Universita Lateranense, Roma 2003. Jej wersję nieznacznie zmienioną i bez Apendyksu, zawierającego źródłowe teksty liturgiczne w języku łacińskim, opublikowano jako G. Nanni, Il dito di Dio e il potere di Satana. L'esorcismo, Libreria Editrice Vaticana, Roma 2004. Wersja polska tej ostatniej ukazała się jako G. Nanni, Palec Boży i władza szatana. Egzorcyzm, Wyd. Księży Marianów MIC, Warszawa 2007.

5 Zob. F. Omara, Exorcism in Church law: charism, ministry and canonical regulation, Facultas Iuris Canonici, Pontificia Universitas Gregoriana, Roma 2008.

6 F. Omara, Exorcism, dz. cyt., s. 77—78.

7 Por. H. Pree, Der Exorzismus im geltenden kanonischen Recht, w: Communio in Ecclesiae Mysterio. Festschrift für Winfried Aymans zum 65. Geburtstag, red. P. Förster, M. Weber, EOS Verlag Erzabteil St. Ottilien 2001, s. 417—438.

8 Jan Paweł II, Konstytucja apostolska „Sacrae disciplinae leges”, w: KPK, Pallottinum, Poznań 1984, s. 13.

9 Jan Paweł II, Konstytucja apostolska „Fidei depositum”, 11.10.1992, w: KKK, Pallottinum, Poznań 1994, s. 8.

10 Congregatio de cultu divino et disciplina sacramentorum, Decretum 22.11.1998, Prot. N. 1280/98/L, w: Notitiae, 1999, nr 35, s. 137. Rituale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum, auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatum, De exorcismis et supplicationibus quibusdam, Typis Vaticanis 1999.

11 Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Poloniae, Prot. 59/00/L, w: EMB, dz. cyt., s. 6.

opr. ab/ab



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: New Age bałwochwalstwo zło szatan okultyzm diabeł opętanie zły duch demony egzorcyzmy egzorcyści egzorcyzmowanie
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W