Kolejne państwa apelują o moratorium na macierzyństwo zastępcze. Jest szansa na sukces

Jest szansa na zastopowanie procederu surogacji. Kolejne państwa wzywają do ustanowienia moratorium na poziomie międzynarodowym, a ich wysiłki wspiera zdecydowanie ONZ. Bez międzynarodowych uregulowań nie jest możliwe rozprawienie się z procederem, w którym bogaci bezwzględnie wykorzystują kobiety znajdujące się w trudnej sytuacji ekonomicznej.

Ronailson Santos / Pexels

Wśród krajów, które najbardziej aktywnie zabiegają o zakaz surogacji są Włochy, Chile, Kamerun oraz Stolicą Apostolską. Wydana 22 czerwca deklaracja wzywa do ustanowienia międzynarodowego moratorium lub przynajmniej tymczasowego zakazu surogacji. Inicjatywa została przedstawiona na 62. sesji Rady Praw Człowieka ONZ w Genewie.

Jest to istotny krok w kierunku międzynarodowego, wiążącego prawnie instrumentu, który zakazałby szkodliwych praktyk, informuje ADF (Alliance Defending Freedom), koordynująca tę inicjatywę. Zeszłoroczny raport ONZ wskazywał jednoznacznie, jak destruktywne na wielu poziomach jest macierzyństwo zastępcze, wbrew temu, co usiłują twierdzić jego propagatorzy związani z tzw. przemysłem płodności.

Ważna rola ADF i Stolicy Apostolskiej

Bettina Roska, która jest prawnikiem ADF International przy ONZ, stara się mobilizować przywódców państw i liderów organizacji pozarządowych do podejmowania kroków mających na celu trwałe zablokowanie wielomiliardowego przemysłu. Prowadzone są obecnie rozmowy z wieloma przywódcami. Kluczowa jest także współpraca lekarzy, prawników oraz ofiar branży.

„Stolica Apostolska ma duży potencjał, by zachęcić inne państwa do większego zaangażowania” – podkreśla.

Giorgio Mazzoli, dyrektor ds. rzecznictwa ONZ w ADF International, wskazuje na wagę deklaracji, która jednoczy państwa wokół „pilnej potrzeby skoordynowanego działania”. Podkreśla również, że wniosek opiera się nie tylko o argumenty etyczne, ale także prawne.

Proponowana umowa została zaprezentowana podczas 62. Regularnej Sesji Rady Praw Człowieka ONZ. Wydarzenie współorganizowały Włochy, Chile, Kamerun i Stolica Apostolska, a także ADF jako moderator.

Istotny krok po zeszłorocznym raporcie Reem Alsalem

Tegoroczna deklaracja pojawia się rok po raporcie Reem Alsalem, Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt, w którym przedstawione zostały liczne problemy związane z przemocą wobec matek zastępczych. Alsalem wspiera obecną inicjatywę ADF:

„Kraje, które dziś przystępują do deklaracji, uznają, że surogacja dotyka fundamentalnych kwestii dotyczące godności ludzkiej [oraz] komercjalizacji kobiet i dzieci. Zdają sobie sprawę, że te obawy nie ograniczają się tylko do układów handlowych, ale także że partykularne przepisy krajowe ułatwiają rozwój globalnego rynku transgranicznego, który przenosi szkody na kobiety i dzieci w bardziej wrażliwych obszarach..”

„To oświadczenie pokazuje, że możliwe są działania polityczne" – wyjaśnia w komunikacie prasowym ADF International.

Oświadczenie podkreśla, że kwestie ludzkiego życia i płodności nie mogą być traktowane w kategoriach handlowych.

Bez współpracy międzynarodowej nie da się rozwiązać problemu

Prawda o destrukcyjnych działaniach przemysłu organizującego surogację powoli dociera do władz kolejnych państw. Rola ONZ jest tu niezwykle istotna. Już w 2019 roku Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. handlu ludźmi, wykorzystywania seksualnego i wykorzystywania seksualnego dzieci opublikował raport dotyczący branż stojących za surogacją i ich niebezpiecznych praktyk. W raporcie tym pojawiła się jednak groźna teza, że niektóre typy działań związanych z surogacją mogłyby zostać dopuszczone, gdyby je uregulować prawnie.

Bettina Roska zdecydowanie nie zgadza się z takimi koncepcjami. Zarówno ADF, jak i wielu przywódców krajów odrzuciło tezę ówczesnego raportu ONZ.

„Niezależnie od tego, jak wiele przepisów się wprowadzi, praktyka ta pozostaje z natury szkodliwa dla kobiet i dzieci oraz ich praw człowieka” – mówi.

Głosy te dotarły do ONZ. Po wielu międzynarodowych naciskach na rozwiązanie tej sprawy, Specjalny Sprawozdawca ds. Przemocy wobec kobiet i dziewcząt podkreślił potrzebę sporządzenia bardziej wnikliwego raportu i szerszych konsultacji. Ostatecznie doprowadziło to do opracowania nowego raportu w 2025 r., w którym Specjalny Sprawozdawca stwierdził jednoznacznie, że wszystkie formy surogacji są niebezpieczne i wezwał do pełnego międzynarodowego zakazu takich praktyk.

Jest to duży postęp, ale nadal pozostaje wiele pracy do wykonania. Na obecnym etapie najważniejsze jest zachęcenie większej liczby krajów do przystąpienia do deklaracji. W miarę jak dołączać będą do niej kolejne kraje, możliwe będzie opracowanie konkretnych przepisów, zamknięcie luk prawnych i rozszerzenie współpracy dyplomatycznej. Negocjacje dotyczące ostatecznego, wiążącego traktatu lub konwencji mają sens dopiero wtedy, gdy uda się zebrać wystarczająco silną koalicję państw.

ADF International kontynuuje więc nadal działania, koncentrując się obecnie na uświadamianiu liderom państw wagi problemu i nakłanianiu ich do zgłoszenia akcesu do deklaracji.