Opoka - Portal katolicki
opoka.news
Pekao


ks. Tomasz Jelonek

WPROWADZENIE DO LEKTURY BIBLII

ISBN: 978-83-7318-831-0

wyd.: WAM 2007




Spis treści
Dział I
ZAGADNIENIA INTRODUKCYJNE
KSIĘGA RELIGIJNA. NAZWA 10
BIBLIA STAWIA ZAPYTANIA 11
NATCHNIENIE BIBLIJNE 15
KANON PISMA ŚWIĘTEGO 19
KSIĘGI STAREGO TESTAMENTU 23
KSIĘGI NOWEGO TESTAMENTU 30
APOKRYFY 33
LITERATURA RABINISTYCZNA 37
SPRAWA GATUNKÓW LITERACKICH 46
BIBLIJNE GATUNKI LITERACKIE ZWIĄZANE Z HISTORIĄ 50
KSIĘGI PROROCKIE JAKO GATUNEK LITERACKI 54
KSIĘGI MĄDROŚCIOWE JAKO GATUNEK LITERACKI 57
KLASYFIKACJA GATUNKÓW LITERACKICH W BIBLII 59
BIBLIA TO KSIĘGA O ZBAWIENIU 64
NAUKA POSTAWIŁA PYTANIE O BEZBŁĘDNOŚĆ BIBLII 67
OBRONA BEZBŁĘDNOŚCI BIBLII 71
PRAWDZIWOŚĆ BIBLII 75
HISTORIA — MIT — TEOLOGIA 78
  1. Historia 79
  2. Mit 81
  3. Teologia 83
  4. Wzajemny stosunek historii i mitu w przekazie biblijnym 84
  5. Historia, mit i teologia jako trzy bieguny biblijnego przekazu 90
  6. Konkluzja 93
INTERPRETACJA BIBLII 94
TEOLOGICZNE REGUŁY INTERPRETACJI BIBLII 100
DOKUMENT Z ROKU 1993 103
METODA HISTORYCZNO-KRYTYCZNA 111
METODY SYNCHRONICZNE 121
UJĘCIA INTERPRETACYJNE 126
ROZUMIENIE TEKSTÓW BIBLIJNYCH 131
Dział II
HISTORIA LITERACKA BIBLII
U ŹRÓDEŁ PIŚMIENNICTWA NATCHNIONEGO 135
  1. Kontekst życiowy tekstów biblijnych 135
  2. Bóg przemówił wielokrotnie i na różne sposoby 136
  3. W kręgu hipotez 136
  4. Początki piśmiennictwa biblijnego 137
  5. Najstarsze jednostki literackie 138
  6. Krystalizowanie się tradycji 139
  7. Pięcioksiąg Mojżesza 140
  8. Liryka i literatura mądrościowa 141
INSTYTUCJA PROROKÓW I ICH PISMA 142
  1. Profetyzm 142
  2. Prorok Jeremiasz 143
  3. Prorok Eliasz 143
  4. Różni prorocy 144
  5. Prorok 145
  6. Pisma proroków 145
  7. Postacie Eliasza i Elizeusza 146
  8. Chronologiczny przegląd proroków 147
  9. Księgi proroków 148
  10. Inne nurty omawianego okresu 149
PISARZE W SŁUŻBIE SŁOWA BOŻEGO 150
  1. Pisarze 150
  2. Ezdrasz 150
  3. Powstanie Pięcioksięgu 151
  4. Preludium Pięcioksięgu 152
  5. Redakcja innych ksiąg 153
  6. Księga Rut i Księga Jonasza 153
  7. Dzieło Kronikarza 153
  8. Literatura mądrościowa 154
  9. Liryka religijna 155
OSTATNI OKRES FORMOWANIA SIĘ STAREGO TESTAMENTU 156
  1. Prześladowania 156
  2. Powstanie Machabejskie 156
  3. Literatura biblijna tego okresu 157
  4. Apokaliptyka 157
  5. Nowele historyczne 160
  6. Nurt mądrościowy 161
  7. Okres międzytestamentalny 161
  8. Pisma qumrańskie 162
DOBRA NOWINA W PRZEKAZIE SYNOPTYCZNYM 163
  1. Nauczanie Jezusa 163
  2. Uczniowie głoszą Zmartwychwstanie Jezusa 164
  3. Ewangelie nie są pamiętnikami 165
  4. Uczniowie poszli nauczać 165
  5. Różne ujęcia 166
  6. Kierunek historyczno-morfologiczny w badaniu Ewangelii 167
  7. Ocena 168
  8. Jezus historii 168
  9. Spisanie tradycji 170
  10. Trzy etapy tworzenia się Ewangelii 170
  11. Ipsissima verba Jesu 171
ŚWIĘTY PAWEŁ I JEGO LISTY 172
  1. Corpus Paulinum 172
  2. Powstanie Listu do Hebrajczyków 172
  3. Pozostałe listy a życie Pawła 175
  4. Faryzeusz z Tarsu 175
  5. Spotkanie Chrystusa 176
  6. Początek nowotestamentalnej literatury epistolarnej 177
  7. Trzecia podróż misyjna 177
  8. List do Galatów 178
  9. Korespondencja z Kościołem korynckim 178
  10. List do Filipian 179
  11. List do Rzymian 180
  12. Listy więzienne 180
  13. Ostatnie lata życia Pawła 181
PISMA JANOWE 182
  1. Autorstwo św. Jana 182
  2. Jedność pism Janowych 183
  3. Apokalipsa 183
  4. Listy do siedmiu Kościołów 184
  5. Trzy Listy św. Jana 185
  6. Czwarta Ewangelia 185
  7. Ewangelia naocznego świadka 186
  8. Ewangelia głębokiej refleksji teologicznej 186
  9. Czas powstania Ewangelii Janowej 187
POZOSTAŁE KSIĘGI NOWEGO TESTAMENTU 188
  1. Dzieje Apostolskie 188
  2. Listy katolickie 189

Bardzo często tak się zdarza, że sprawy pozornie najprostsze i dobrze znane okazują się jednak ani nie takie proste, ani nie należycie znane. O Biblii słyszymy wielokrotnie, słuchamy jej fragmentów w czasie liturgii, a jednak, gdy chcemy głębiej ją poznać albo na jej temat prowadzić dyskusję, nie czujemy się mocni i bezradnie ustępujemy pola błędnym opiniom, których na temat Biblii nie brakuje i które są nam serwowane przez różne środowiska.

Dlatego postaramy się przyjrzeć najważniejszym zagadnieniom, które pozwolą nam prawidłowo myśleć o Biblii, lepiej ją rozumieć i w razie potrzeby bronić jej. Nasz wykład będzie dotyczył spraw podstawowych, które powinny być zrozumiałe dla każdego, ale równocześnie nie będzie on w żad-nym przypadku spłaszczać biblijnej problematyki. Wszystkie zagadnienia postaramy się ujmować w sposób prosty, ale podbudowany zarówno nauką objawienia i Kościoła, jak i osiągnięciami biblistyki jako nauki o Biblii, która korzysta z wszelkich dostępnych dziś metod badania tekstów, zwłaszcza starożytnych.

Biblia, zwana także Pismem Świętym, bezsprzecznie jest bowiem księgą jedyną i wyjątkową w całej literaturze światowej. To stwierdzenie będziemy się starać wyjaśnić i uzasadnić w dalszym ciągu naszych wywodów.

Całość naszego wprowadzenia do lektury Biblii obejmuje dwa działy. W pierwszym omówimy zasadnicze wstępne problemy, ukazujące czym jest Biblia i jak ją czytać z należytym rozumieniem. Będą to przede wszystkim zagadnienia natchnienia biblijnego, kanonu ksiąg natchnionych i szeroko pojętej interpretacji, która prowadzi do odnalezienia sensu tekstu biblijnego, a więc jego zrozumienia.

Drugi dział ma przed naszymi oczyma roztoczyć historyczny proces powstawania Biblii, rozłożony w czasie i rozwijający się od początkowych zapisów, poprzez księgi Starego Testamentu, do koronującego całe objawienie biblijne ksiąg Nowego Testamentu. Poznanie ksiąg biblijnych w procesie ich powstawania jest także ważnym elementem wnikania w ich orędzie.

Dział I ZAGADNIENIA INTRODUKCYJNE

KSIĘGA RELIGIJNA

Na samym początku trzeba wyraźnie stwierdzić, że Biblia jest księgą religijną i to stanowi jej zasadniczą charakterystykę. Jeżeli chce się ją traktować w oderwaniu od zjawiska, jakim jest religia i odrywa się ją również od szczególnej religii, w łonie której powstała, a więc religii mojżeszowej i chrześcijańskiej, to z pewnością nie da się jej właści-wie zrozumieć.

Każda bowiem księga posiada swój zasadniczy gatunek i rozpatrywana w innym świetle, staje się niezrozumiała.

Przeczytajmy, dla przykładu, fragment Pana Tadeusza:

Był sad. —
Drzewa owocne, zasadzone w rzędy,
Ocieniały szerokie pole; spodem grzędy.
Tu kapusta, sędziwe schylając łysiny,
Siedzi i zda się dumać o losach jarzyny —
Tam, plącząc strąki w marchwi zielonej warkoczu,
Wysmukły bób obraca na nią tysiąc oczu,
Ówdzie podnosi złotą kitę kukuruza,
Gdzieniegdzie otyłego widać brzuch harbuza,
Który od swej łodygi aż w daleką stronę
Wtoczył się, jak gość, między buraki czerwone.
Grzędy rozcięte miedzą; na każdym przykopie

Stoją, jakby na straży, w szeregach konopie, Cyprysy jarzyn; ciche, proste i zielone. Ich liście i woń służą grzędom za obronę, Bo przez ich liście nie śmie przecisnąć się żmija, A ich woń gąsienice i owad zabija. Dalej maków białawe górują badyle, Na nich, myślisz, iż rojem usiadły motyle, Trzepiecąc skrzydełkami, na których się mieni Z rozmaitością tęczy blask drogich kamieni: Ty l ą barw żywych, różnych, mak zrzenicę mami. W środku kwiatów, jak pełnia pomiędzy gwiazdami, Krągły słonecznik licem wielkim, gorejącem Od wschodu do zachodu kręci się za słońcem. Pod płotem wąskie, długie, wypukłe pagórki Bez drzew, krzewów i kwiatów: ogród pod ogórki. Pięknie wyrosły: liściem wielkim, rozłożystym, Okryły, grzędy, jakby kobiercem fałdzistym1.

Gdybyśmy potraktowali ten fragment jako pouczenie z zakresu sadownictwa, to słusznie moglibyśmy zarzucać mu liczne nieścisłości, a nawet nienaukowość, nie ma tam bowiem nic o nawozach ani o genetycznej modyfikacji, a są to tematy aktualne w tej dziedzinie. Gdy jednak uwzględnimy fakt, że cytowany tekst jest częścią nie pod-ręcznika sadownictwa, ale epopei narodowej, która utęsknioną duszę Poety miała przenosić do tych pagórków, do tych wzgórz zielonych szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych, to wszystko staje się jasne i możemy zachwycać się zarówno pięknem artystycznym, jak i wymową ideową przytoczonego opisu sadu.

Podobnie jest z Biblią. Wypowiedziano wiele słów krytyki pod jej adresem. Oskarżano ją o błędy w naukowym obrazie świata, o nieścisłości historyczne, wytaczano wiele innych przeciwnych argumentów, a większość z nich wynikała przede wszystkim z braku zrozumienia, jakiego charakteru jest to Księga. Nie traktując jej jako księgi religijnej, nigdy nie zdołamy jej zrozumieć, bez względu na to, czy religię uważamy za pozytywne, czy negatywne zjawisko, czy ją uznajemy (wyznajemy), czy z nią walczymy i pragnęlibyśmy ją zlikwidować. Religia jest faktem niezaprzeczalnym, obiektywnym, istniejącym tak długo, jak ludzkość na ziemi, i powszechnym2, choć było już wielu takich, którzy podejmowali się ją całkowicie wyplenić.

Religia przejawia się na różne sposoby. Między innymi wiele religii powołuje się na swoje księgi, które w jakiś sposób pochodzą od Boga i zawierają zasadnicze prawdy danej religii. Wśród religii, które posiadają swoje księgi święte, jest także religia mojżeszowa, judaizm oraz chrześcijaństwo. Biblia, aby ją zrozumieć, musi być rozpatrywana w ramach tych właśnie religii. Jako księga religijna staje się zrozumiała i nie budzi zastrzeżeń, bo poruszając religijne treści nie ma obowiązku odpowiadać na żądania metodologiczne ani nauk przyrodniczych, ani historycznych. Nie jest w żadnym wypadku podręcznikiem o przyrodzie ani o historii, ale o religijnej prawdzie dotyczącej zbawienia człowieka. Nie przeszkadza to jednak temu, że z kart Biblii możemy także poznać wiele tajników dziejów ludzkich, które to wiadomości bardzo przydały się właśnie historykom i archeologom.

Mówiąc o religijnym charakterze Biblii, możemy nawiązać do pięknego jej określenia, które pochodzi od Ojców Kościoła. Ci mędrcy, którzy w pierwszych wiekach chrześcijaństwa rozważali sprawy Boże i przekazali nam ich obraz — pełen życia i świeżości, nazwali Biblię listem Boga do ludzi. Tak zatem powinniśmy ją czytać, jako list, można jeszcze dodać, że list osobisty, choć skierowany do całej ludzkości, to jednak także do każdego człowieka z osobna. To list do mnie i do Ciebie. List Boga, który jest naszym Ojcem. Trzeba więc wziąć ten list i czytać go z właściwym pietyzmem, to list miłującego Ojca do dziecka, które może czasem się zagubiło, a często nie odpowiedziało właściwie i w pełni na miłosierną Miłość Boga.

Cała trudność tego listu może być wynikiem tego, że został on napisany przez Boga, który posłużył się ludźmi, konkretnymi i uwikłanymi w warunki swego środowiska. Tę przeszkodę trzeba niejednokrotnie pokonywać, aby zrozumieć słowo Boga.

Pozostało nam do poruszenia wiele tematów, z których niektóre zostały już napomknięte i do których powrócimy w miarę rozwijania tematu. Z tego zaś, co już powiedzieliśmy, trzeba przede wszystkim zapamiętać, że mówimy o księdze religijnej i że z tego powodu należy się jej szczególny szacunek.

opr. aw/aw



 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: Biblia Stary Testament Nowy Testament biblistyka księga religijna
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W