Świadczenie wspierające – szansa dla osób z niepełnosprawnością

W przeciwieństwie do dotychczasowych form pomocy, które często skupiały się na opiekunie, nowe rozwiązanie kieruje pomoc finansową bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością.

Filozofia zmiany: Dlaczego powstało świadczenie wspierające?

Przez lata polski system opierał się na tzw. świadczeniu pielęgnacyjnym, które było przyznawane opiekunowi w zamian za całkowitą rezygnację z pracy zawodowej. Generowało to wiele problemów: opiekunowie byli wykluczeni z rynku pracy, a osoby z niepełnosprawnościami nie miały własnych środków na decydowanie o swoim losie.

Świadczenie wspierające (obowiązujące od 1 stycznia 2024 r.) zmienia ten stan rzeczy. Jego istotą jest „upodmiotowienie” – pieniądze trafiają do osoby z niepełnosprawnością, która sama decyduje, na co je wydać. Może opłacić rehabilitację, kupić specjalistyczny sprzęt, ale może też zdecydować o tym, żeby przekazać środki bliskiej osobie lub zewnętrznemu asystentowi za pomoc w codziennych czynnościach. Co najważniejsze: pobieranie tego świadczenia nie wyklucza możliwości podejmowania pracy ani przez osobę z niepełnosprawnością, ani przez jej opiekuna.

Kto jest uprawniony do świadczenia? Trzy filary weryfikacji

Aby ubiegać się o świadczenie wspierające, nie wystarczy samo posiadanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. System opiera się na trzech filarach:

1. Wiek: Świadczenie jest przeznaczone wyłącznie dla osób pełnoletnich (powyżej 18. roku życia). Dzieci z niepełnosprawnościami pozostają w dotychczasowym systemie świadczeń opiekuńczych.
2. Status prawny: Niezbędne jest posiadanie jednego z ważnych orzeczeń: o stopniu niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki), o niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji lub o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów.
3. Poziom potrzeby wsparcia: To zupełnie nowy element. Poziom ten określany jest w punktach (od 70 do 100) przez Wojewódzkie Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON).

Mechanizm punktowy: Jak oceniana jest potrzeba wsparcia?

Kluczem do otrzymania świadczenia jest decyzja WZON. Członkowie komisji oceniają zdolność osoby wnioskującej o świadczenie do samodzielnego wykonywania 32 czynności dnia codziennego. Nie ocenia się tutaj jednostki chorobowej, ale to, jak choroba wpływa na codzienne życie, możliwości samodzielnego funkcjonowania i wykonywania podstawowych czynności. Pod uwagę bierze się m.in.:

• Zdolność do samodzielnego jedzenia i picia.
• Możliwość poruszania się wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń.
• Prowadzenie rozmów i komunikowanie się.
• Zachowanie higieny osobistej i korzystanie z toalety.

Każdej z tych czynności nadaje się określoną wagę. Na podstawie wywiadu i obserwacji zespół ustala łączną punktację, która determinuje prawo do świadczenia i jego wysokość.

Wysokość świadczenia wspierającego w 2025 i 2026 roku

Świadczenie wspierające jest bezpośrednio powiązane z kwotą renty socjalnej (która podlega corocznej waloryzacji). Kwoty te są zwolnione z podatku dochodowego i nie podlegają egzekucji komorniczej.

W marcu 2026 r., kiedy podniesiona zostanie renta socjalna, automatycznie wzrośnie kwota wypłacanego świadczenia wspierającego – uprawnieni do świadczenia nie będą musieli składać żadnych dodatkowych wniosków.

Świadczenie wspierające – jak wygląda procedura?

1. Wniosek do WZON

Aby otrzymać świadczenie wspierające, należy przejść przez dwuetapową procedurę. Pierwszy etap obejmuje złożenie wniosku o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia do WZON. Do wniosku należy dołączyć kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem.

Pojawia się tu jeden z większych problemów, na które napotykają osoby starające się o świadczenie. Wspomniany kwestionariusz jest obszerny i skomplikowany, a wiele osób, widząc tak znaczną ilość pytań i rubryk do wypełnienia, rezygnuje z dalszego działania.

2. Spotkanie z komisją

Po złożeniu wniosku przeprowadzane jest spotkanie wnioskującego z komisją, która ma na celu określenie jego stanu funkcjonalnego i trudności w codziennym życiu.

3. Decyzja i ewentualne odwołanie

Po dokonaniu oceny wojewódzki zespół wydaje decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia. Jeśli wnioskujący nie zgadza się z punktacją określoną w decyzji, przysługuje mu prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sprawa zostanie ponownie skierowana do WZON, który jeszcze raz zajmie się sprawą, z uwzględnieniem uwag przesłanych we wniosku. W przypadku osób, które nie mogą stawić się do urzędu, ocena może zostać przeprowadzona w miejscu zamieszkania.

4. Wniosek do ZUS

Kolejny etap to złożenie wniosku o świadczenie wspierające do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wniosek można złożyć najwcześniej w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wszystkie wnioski o przyznanie świadczenia wspierającego, które kieruje się do ZUS muszą być składane wyłącznie w formie elektronicznej przez system teleinformatyczny ZUS.

Możliwość łączenia z innymi świadczeniami

Istotną zaletą świadczenia wspierającego jest możliwość jego pobierania jednocześnie z innymi świadczeniami społecznymi, w tym z rentą socjalną. To duża zmiana – do tej pory znaczna część programów wsparcia zawierała wyłączenia czy limity. W przypadku świadczenia wspierającego, osoby z niepełnosprawnościami mogą kumulować różne formy wsparcia finansowego, co daje szanse na poprawę ich sytuacji materialnej.

Świadczenie wspierające stanowi znaczący krok w kierunku poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Dzięki temu, że ustawodawca zrezygnował z wprowadzenia kryterium dochodowego i umożliwił łączenie świadczenia choćby z rentą ZUS, może ono rzeczywiście wspierać niezależność i samodzielność osób z niepełnosprawnościami, pomagając im w pokrywaniu dodatkowych kosztów związanych z ich szczególnymi potrzebami życiowymi.

Czy warto starać się o świadczenie wspierające?

Każda osoba z niepełnosprawnością, która ukończyła 18 lat i ma problemy w codziennym funkcjonowaniu, powinna zastanowić się nad złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego. Nie ma wątpliwości, że jego otrzymanie może w znacznym stopniu podnieść jakość życia, umożliwić sfinansowanie rehabilitacji, zakup sprzętu czy opłacanie opieki. Pomimo trudności, jak choćby skomplikowana dokumentacja wnioskowa, niejasności związane z komisjami WZON czy długi okres oczekiwania na decyzję, warto zainteresować się świadczeniem wspierającym.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez Votum Wsparcie S.A. z siedzibą we Wrocławiu.