Codzienne piwo a praca mózgu. Neurolog wyjaśnia, dlaczego taki rodzaj picia jest bardzo groźny

Z przywoływanego przez Medonet Narodowego Testu Zdrowia Polaków wynika, że 4 proc. pijących Polaków sięga po piwo codziennie, a 9 proc. – kilka razy w tygodniu. Piwo pozostaje od lat najchętniej wybieranym alkoholem w naszym kraju. Problem zaczyna się tam, gdzie regularność spożywania łączy się z przekonaniem, że „to tylko piwo, więc nic się nie dzieje”.

Dr Olga Milczarek, która w pracy doktorskiej badała urazy nieletnich doznane pod wpływem alkoholu, zwraca uwagę na niepokojące zjawisko dotyczące najmłodszych:

„Kiedy pisałam doktorat na temat urazów nieletnich doznanych pod wpływem alkoholu, badałam dzieci w wielu 9-18 lat. Wyniki badań były dla mnie porażające. Okazało się, że w tej grupie wiekowej najczęściej używanym alkoholem było piwo (przy czym dzieci nie traktowały piwa jak alkoholu, określały go raczej jako »napój rozrywkowy«). Co gorsza, aż 89 proc. dzieci, które badałam, miało za sobą doświadczenie upojenia piwem, tzw. spełniały kryteria upojenia alkoholowego. U niektórych poziom alkoholu we krwi przekraczał 0,5.”

Określenie „napój rozrywkowy” pada nieprzypadkowo – to efekt kulturowego obrazu piwa, z którym spotykamy się codziennie w reklamach, filmach i codziennych rozmowach.

Dlaczego piwo bywa groźniejsze od wódki

Neurolog zwraca uwagę na paradoks, który umyka wielu konsumentom. Niższe stężenie alkoholu sprawia, że piwo pije się z większą swobodą – a to właśnie stanowi o jego podstępności:

„Mówimy sobie: piwo to przecież alkohol lekki, to nie wódka. Prawda jest jednak taka, że piwo pite w większych ilościach jest tak samo szkodliwe, jak wódka czy inny mocny alkohol wypite w mniejszych dawkach”.

I dodaje: „Niestety bardzo często, dzieje się tak, że (nawet nieświadomie) wypijamy większe ilości piwa, bo nie odczuwamy jego działania tak silnie, jak przy alkoholu ciężkim. Dlatego mówimy, że piwo działa bardziej podstępnie niż wódka i inne »ciężkie trunki«”.

Co dzieje się w mózgu

Sam alkohol etylowy nie jest – jak tłumaczy lekarka – toksyczny. Trucizną stają się metabolity powstające w procesie jego rozkładu w organizmie:

„Zatruwają nas metabolity alkoholu i nie ma wątpliwości, że są one toksyczne dla mózgu”.

Konsekwencje regularnego spożywania są dobrze udokumentowane: „Nie ma wątpliwości, że kiedy często sięgamy po alkohol, w tym piwo, na własne życzenie przyspieszamy starzenie się mózgu. Musimy pamiętać, że alkohol prowadzi do trwałego zaniku komórek mózgowych. Mówiąc obrazowo, nasz mózg będzie się kurczył, tak, jak dzieje się to w otępieniu”.

Jak opisuje specjalistka w rozmowie z Medonetem, uszkodzenia rozpoczynają się od hipokampów – struktur odpowiedzialnych m.in. za pamięć i orientację przestrzenną, nazywanych niekiedy „sercem mózgu”. W kolejnych etapach degeneracja obejmuje inne obszary, a u osób uzależnionych dochodzi do zaniku gleju, czyli tkanki, w której zawieszone są komórki nerwowe.

Alkohol niszczy nie tylko ośrodkowy układ nerwowy. Atakuje także nerwy obwodowe: „U ludzi, którzy piją nadmierne ilości alkoholu, bardzo często pojawiają się zaburzenia czucia, niedoczulica, polineuropatia, a końcu rozwijają się nawet martwicze zmiany na palcach (w opuszkach palców może nie być już czucia)”.

Pierwsze zmiany pojawiają się już po pół puszki

Wiele osób jest przekonanych, że jedno piwo „nie robi różnicy”. Badania mówią coś innego:

„Już nawet niewielkie stężenie alkoholu (u kobiet w granicach 8 g, u mężczyzn – ok. 10 g, co przekłada się na ok. 0,25 l piwa), pojawiają się pierwsze zaburzenia funkcji wykonawczych. Innymi słowy, wolniej reagujemy na to, co dzieje się wokół nas, trudniej się nam skoncentrować. I to już – podkreślę – po wypiciu połowy dużej puszki piwa”.

Jeżeli po piwo sięgamy regularnie, pierwsze trwalsze zmiany pojawiają się szybciej, niż moglibyśmy przypuszczać:

„Co więcej, pierwsze uszkodzenia w układzie nerwowym pojawiają się dość szybko. Wystarczy 10 miesięcy regularnego nadużywania alkoholu (czyli np. codziennego sięgania po piwo), by człowiek gorzej myślał i miał trudności z koncentracją, by pojawiło się drżenie rąk, złe samopoczucie”.

Dr Milczarek zastrzega, że te dziesięć miesięcy to wartość uogólniona – wiele zależy od indywidualnej reakcji organizmu.

„Nie upijam się” - to nie znaczy "nie jestem uzależniony”

W rozmowach o piwie często pojawia się argument, że skoro ktoś się nie upija, to nie ma problemu. Neurolog zwraca uwagę, że to nieporozumienie:

„Przy codziennym sięganiu po alkohol rozwija się tolerancja na tę substancję, a ciało i mózg zaczynają domagać się coraz większych dawek (niekiedy mówi się, że ktoś jest wytrenowany w piciu)”.

„Czasami pacjent zaznacza, że codziennie pije piwo, ale się nie upija. To jednak wcale nie znaczy, że nie jest uzależniony od alkoholu”.

Uzależnienie rozwija się stopniowo i długo pozostaje niezauważone – zwłaszcza gdy jego objawy nie mieszczą się w powszechnym wyobrażeniu o „alkoholiku”.

Czy istnieje bezpieczna dawka?

Pytanie o „bezpieczną” ilość piwa wraca w rozmowach regularnie. Odpowiedź współczesnej medycyny jest jednoznaczna – takiej dawki nie ma. Można mówić jedynie o ilości, z którą wiąże się niskie ryzyko:

„Przyjmuje się, że najmniej szkodliwa miesięczna dawka alkoholu to maksymalnie 150 g. W przypadku piwa, daje to liczbę co najwyżej pięciu puszek 0,5 w miesiącu. Nie możemy powiedzieć, że jest ona dla nas dobra, ale są badania, które mówią, że picie piwa w tych miesięcznych granicach pomaga zmniejszyć ryzyko choroby Parkinsona”.

Warto zestawić tę liczbę z realiami. Pięć puszek miesięcznie to znacznie mniej niż jedna tygodniowo. Osoba pijąca jedno piwo dziennie przekracza tę granicę sześciokrotnie.

Kultura picia

Na koniec rozmowy z Medonetem dr Milczarek stawia diagnozę wykraczającą poza medycynę:

„Nasza kultura spożywania trunków jest wyjściowo zła. My nie umiemy właściwie pić alkoholu, również lekkiego. Nie potrafimy pić z umiarem i bardzo często pijemy piwo po prostu, żeby się upić, a nie po to, by korzystać z jego korzystnych właściwości. My takiej kultury picia nie mamy i pewnie długo mieć nie będziemy. To wypracowuje się przez pokolenia”.

Ta refleksja jest dla czytelnika portalu katolickiego szczególnie ważna. Tradycja kościelna od dawna wzywa do trzeźwości – nie jako do zakazu, lecz jako do cnoty umiaru i odpowiedzialności za siebie i bliskich. Dzisiejsza wiedza medyczna dostarcza temu wezwaniu dodatkowego, konkretnego uzasadnienia.

Słowa neurolog nie są próbą zastraszenia czytelnika. Są opisem mechanizmów, które działają niezależnie od naszych przekonań o piwie. Warto je znać – zarówno podejmując osobiste decyzje dotyczące spożycia, jak i rozmawiając o alkoholu z dziećmi i bliskimi.