Ceuta to nie kolonia. Dlaczego Hiszpania rządzi w afrykańskim mieście?

Kiedy w 1956 r. Maroko proklamowało niepodległość, Hiszpania oddała mu większość ziem zagarniętych w XIX w. W 1969 r. pod naciskiem Maroka wycofała się także z mającego bardziej skomplikowaną historię Sidi Ifni. Ceuta była jednak pod kontrolą Madrytu już w 1688 r.

Ceuta widziana z lotu ptaka AUTOR / CC 1.0

Maroko ma „prawo historyczne i geograficzne” do Ceuty i Melilli – stwierdził minister sprawiedliwości tego kraju Abdellatif Ouahbi. Nie jest to pierwszy raz, kiedy władze w Rabacie domagają się od Hiszpanii oddania eksklaw. Podobne postulaty głoszone były w zasadzie od chwili ogłoszenia przez Maroko niepodległości w 1956 r. Jednak oblężona dziś przez imigrantów z Maroka Ceuta nie jest terenem, który by w przeszłości należał do Maroka, a potem został skolonizowany przez Hiszpanię.

Strategiczny punkt

W swojej historii Ceuta wielokrotnie przechodziła spod jednego panowania pod inne.

Została założona w starożytności przez fenickich kupców, odwiedzali ją Grecy. Po zniszczeniu Kartaginy znalazła się w rzymskiej orbicie wpływów. W V w. przejęli ją Wandalowie, później Bizantyjczycy i wreszcie Wizygoci. Arabowie objęli w niej władzę w VIII w. Władał nią Kalifat Kordobański. Leżące o 22 km od obecnej Hiszpanii miasto stało się głównym punktem przerzutu wojsk do Półwysep Iberyjski.

Przez pewien czas w powodu walk z lokalnymi plemionami miasto było opuszczone. W XIV w. Ceutę zdobył Fez (miasto na północy obecnego Maroka) przy wsparciu Aragończyków. Śródziemnomorskie miasta miały tu swoje faktorie handlowe.

Sąsiedzka rywalizacja

W 1415 r. Ceutę zdobyły wojska króla Portugalii Henryka Żeglarza. Chodziło o przywrócenie chrześcijaństwa na ziemiach, na których było obecne przed przybyciem Arabów, ale też o opanowanie terenów dających możliwość sprowadzania z Afryki złota, niewolników i kości słoniowej. W 1580 r. Hiszpanie odebrali Ceutę Portugalii, w 1640 r. Portugalczycy ją odzyskali, a w 1688 r. ostatecznie przekazali Hiszpanii. Od tej pory Ceuta pozostaje pod kontrolą Madrytu, choć w jej herbie znajduje się herb Portugalii.

Hiszpania traktowała Maghreb jako swoją strefę wpływów. W drugiej połowie XIX w. doszło do wojny tego kraju z Marokiem. Bezpośrednim początkiem był atak jednego z plemion właśnie na Ceutę. Finałem zaś – uznanie przez Maroko hiszpańskiego zwierzchnictwa nad Ceutą i inną eksklawą, Melillą.

W XIX i XX w. i marokańskie ziemie rywalizowało kilka europejskich potęg. Także Hiszpania zajmowała niektóre tereny – np. w wyniku wspomnianej wojny okupowała Tanger i założyła faktorię w Jubie.

Ceuta zapisała się w historii Hiszpanii, kiedy stała się jednym z pierwszych ośrodków puczu generała Francisco Franco. Kiedy w 1956 r. Maroko proklamowało niepodległość, Hiszpania oddała mu większość ziem zagarniętych w XIX w. W 1969 r. pod naciskiem Maroka wycofała się także z Sidi Ifni (od XV w. należało do Hiszpanii, potem do plemion arabskich, w XIX w. znowu stało się hiszpańskie). Do dziś Madryt zostawiła sobie jedynie Ceutę i Melillę.

To nie kolonia

Czy w tej sytuacji można mówić o historycznym prawie Maroka do Ceuty? Jak pisze w magazynie naukowym „Pogranicze” Tomasz Ferenc, większość historyków zgodnie umiejscawia początki państwowości królestwa Maroka na przełomie XIX i XX w.

„Koncept ojczyzny był w tych rejonach obcą ideą, która podobnie jak w innych arabskich krajach basenu Morza Śródziemnego narodziła się stosunkowo późno, a początki marokańskiego nacjonalizmu można umiejscowić dopiero w latach 20.-30. XX wieku” – tłumaczy autor. Hiszpanie panowali nad Ceutą już ponad 430 lat, a Arabowie (niekoniecznie Marokańczycy) – 332.

„Wśród hiszpańskich historyków panuje konsensus co do tego, że obie eksklawy należały do Hiszpanii na długo przed powstaniem marokańskiego państwa i nie można traktować ich jako kolonialnych pozostałości – zauważa autor. – Historycy marokańscy interpretują dzieje hiszpańskiej obecności w Afryce całkowicie odmiennie. Aktualny król Muhammed VI, podobnie jak jego poprzednicy, wyraził przekonanie, że Maroko ma prawo domagać się zakończenia hiszpańskiej okupacji Ceuty i Melilli”.