Opoka - Portal katolicki
opoka.newsopoka.photo
Pekao

Bp Tadeusz Pieronek

Autorytet doktrynalny Konferencji Biskupów

Nowy papieski dokument

23 lipca został ogłoszony nowy List Apostolski Jana Pawła II "Apostolos suos". Zasadniczym novum ogłoszonego dokumentu jest podjęcie zagadnienia miejsca doktrynalnych wypowiedzi Konferencji Episkopatu w nauczaniu Magisterium Kościoła. Składa się on z czterech części: I. Wprowadzenie, II. Kolegialna jedność biskupów, III. Konferencja Episkopatu, IV. Normy uzupełniające dotyczące Episkopatu. Papież prosi w nim m.in. o unikanie biurokracji w strukturach Konferencji Episkopatu i przestrzega, aby nie stanowiły one utrudnień dla bezpośrednich kontaktów każdego biskupa ze Stolicą Apostolską.

Kard. Joseph Ratzinger, prefekt Kongregacji Nauki Wiary, podczas prezentacji Listu stwierdził, że jest on dokumentem "nieśmiałym" i otwartym na zmiany, jakie przynosi czas. Zdaniem przewodniczącego Rady Konferencji Biskupów Europy, kard. Miloslava Vlka, Konferencje Biskupów powinny być przede wszystkim "miejscem, gdzie doświadcza się obecności Zmartwychwstałego i Ducha Świętego". Choć zarazem stwierdził, że "naszym Konferencjom daleko jeszcze do tego, aby być miejscem życia, czynów i gestów, a nie papierów, biurokracji i inicjatyw".

Pierwsza Konferencja Biskupów powstała w Belgii w 1830 roku. Obecnie w świecie istnieje 109 takich Konferencji. Większość z nich obejmuje biskupów danego kraju, choć zdarzają się Konferencje złożone z przedstawicieli kilku państw - jest ich 15 (np. Ziemia Święta, Skandynawia). W Polsce Konferencja powstała po odzyskaniu przez nasz kraj niepodległości w 1918 roku.

Konferencje Biskupów mają stosun kowo krótką historię w dziejach Kościoła. Pierwsze z nich pojawiły się przed ponad stu laty, z czasem powstawały dalsze, ale dopiero Sobór Watykański II wskazał przesłanki teologiczne i stworzył podstawy prawne ich istnienia, a Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. uposażył je w ograniczoną władzę ustawodawczą.

Żywiołowy rozwój tej instytucji w warunkach sprzyjających rozmaitym formom kolegialności w Kościele powszechnym i w Kościołach lokalnych stworzył zapotrzebowanie na ich głębsze uzasadnienie teologiczne oraz ściślejsze określenie zakresu i sposobu ich poczynań praktycznych. Nadzwyczajne Zgromadzenie Synodu Biskupów już w 1985 r. postulowało, by wyjść naprzeciw temu zapotrzebowaniu.

List apostolski Jana Pawła II w formie motu proprio pt. "Teologiczna i prawna natura Konferencji Biskupów", opublikowany 21 maja 1998 r. należy do dokumentów, które miały do przebycia długą drogę. Podstawową trudność, jaką należało wyjaśnić, stanowiła odpowiedź na pytanie: jaką wagę posiadają doktrynalne deklaracje Konferencji Biskupów, odnoszące się do nowych kwestii, zwłaszcza etycznych, pojawiających się we współczesnym świecie, który podlega gwałtownym i poważnym przemianom społecznym? Dokument nie wylicza, jakie to są nowe kwestie, ale z kontekstu wynika, że mogą to być nie tylko problemy etyczne związane z rozwojem i osiągnięciami współczesnej medycyny, ale takie ważne sprawy społeczne, związane z wewnętrznym życiem Kościoła, by wspomnieć chociażby dyskusje na temat kapłaństwa kobiet.

Dokument poświęcony jest Konferencjom Biskupów, ale traktuje je w szerszym kontekście teologicznym, prawnym i historycznym. Papież przypomina w nim, w wielkim skrócie, naukę Kościoła katolickiego o sukcesji apostolskiej i o kolegialności biskupów. Biskupi jako całość, zawsze "cum Petro et sub Petro",nigdy zaś pojedynczo i niezależnie od każdorazowego Następcy Piotra, są podmiotem najwyższej i pełnej władzy nad całym Kościołem powszechnym. Jest ona wykorzystywana w sposób uroczysty na soborach powszechnych, zaś w innych okolicznościach tylko wówczas, kiedy biskupi rozproszeni po świecie zostaną przez papieża wezwani do aktu kolegialnego, albo też zatwierdzi on lub dobrowolnie przyjmie ich wspólne działanie. Relacja poszczególnych biskupów do Kościoła powszechnego wyraża się na różne inne sposoby, przede wszystkim jednak "troską o wszystkie Kościoły" i posługę pasterską w diecezji, która pomnaża dobro duchowe całej kościelnej wspólnoty. Nauczanie poszczególnych biskupów tylko wtedy odnosi się do całego Kościoła, jeżeli jest zgodne z nauczaniem kolegium biskupiego. Wierni są zobowiązani przyjąć takie nauczanie i stosować się do niego w duchu religijnej uległości.

Działanie kolegium biskupów w stosunku do Kościoła powszechnego nie ma miejsca na poziomie Kościoła partykularnego (np. w diecezji), ani tam, gdzie biskupi jakiegoś kraju czy regionu gromadzą się i podejmują wspólne działanie (np. na Konferencji Biskupów). Kiedy biskupi jakiegoś terytorium podejmują działania duszpasterskie dla dobra wiernych, to jest to niewątpliwie konkretna aplikacja ducha kolegialności ("affectus collegialis"), która jednak nigdy nie osiąga natury aktu kolegialnego, charakterystycznego dla kolegium biskupów jako podmiotu najwyższej władzy w całym Kościele. Władza nad Kościołem powszechnym nie jest bowiem sumą władzy poszczególnych biskupów, ale jest rzeczywistością ontologicznie i czasowo wcześniejszą w stosunku do każdego poszczególnego Kościoła partykularnego. Uczestniczą w niej poszczególni biskupi, mogący oddziaływać na cały Kościół tylko w ramach kolegium biskupów, które jako podmiot teologiczny jest niepodzielne. Kościół zaś powszechny nie jest ani sumą Kościołów partykularnych, ani ich federacją. Możliwość indywidualnego wykonywania najwyższej władzy w Kościele przysługuje tylko Biskupowi Rzymu - głowie kolegium biskupów. Wszelkiej władzy w Kościele nie można pojmować jako panowanie, ale jako służbę, ponieważ pochodzi ona od Chrystusa-Dobrego Pasterza, który daje swoje życie za owce.

Dokument wskazuje na różnicę odniesień istniejącą między ugrupowaniami Kościołów partykularnych, z których wywodzą się Konferencje Biskupów, a kolegium biskupów. Wzajemne relacje między Kościołami partykularnymi tworzącymi Konferencje Biskupów są uzasadnione więzami wspólnej tradycji życia chrześcijańskiego i zakorzenieniem tych Kościołów we wspólnotach ludzkich, złączonych językiem, kulturą i historią. Przenikanie się rzeczywistości Kościoła powszechnego i Kościołów partykularnych umożliwia wzajemne relacje między kolegiami biskupów a poszczególnymi biskupami. Wynika stąd, że akty posługi biskupów podejmowane na Konferencji Biskupów czerpią swą skuteczność wyłącznie z racji powołania do życia tych Konferencji przez Stolicę Apostolską i obdarzenia ich przez nią ściśle określonymi kompetencjami.

Konferencje Biskupów (w Polsce przyjęła się mniej szczęśliwa nazwa Konferencji Episkopatu) zostały powołane dlatego że: "W dzisiejszych szczególnie czasach biskupi częstokroć nie potrafią spełnić swych zadań odpowiednio i owocnie, jeżeli nie będą zacieśniać wciąż i zespalać swej zgodnej współpracy z innymi biskupami" (CD 27). Są one stałą instytucją, zebraniem biskupów jakiegoś terytorium (regionu, kraju czy kilku krajów) dla wspólnego wypełniania zadań pasterskich w stosunku do wiernych i dla pomnażania dobra udzielanego ludziom przez Kościół, zwłaszcza przez przystosowanie form apostolatu do bieżących okoliczności czasu i miejsca, z zachowaniem przepisów prawa (por. kan. 447).

Konferencja Biskupów i jej struktury (urzędy, komisje, rady, zespoły) istnieją po to, by wspomagać biskupów, a nie zastępować ich w pracy. Biskupom diecezjalnym przysługuje w powierzonych im diecezjach cała władza zwyczajna, własna i bezpośrednia, wymagana do pełnienia ich pasterskiej posługi, chyba że w niektórych sprawach prawo mówi o wyłącznej kompetencji papieża lub innej władzy kościelnej. Biskupi ani pojedynczo, ani zebrani na Konferencji, nie mogą samowolnie ograniczyć przysługującej im władzy na korzyść Konferencji Biskupów jako całości, bądź Rady Stałej, Komisji czy przewodniczącego Konferencji. Innymi słowy, działalność Konferencji musi się zamykać w ramach przysługującego jej prawa, które może być poszerzone przez Stolicę Apostolską. "Ani Konferencja, ani jej przewodniczący nie mogą działać w imieniu wszystkich biskupów, chyba że wszyscy i poszczególni biskupi wyrażą na to zgodę" (kan. 455 & 4).

Przechodząc do kluczowej sprawy uczestnictwa Konferencji Biskupów w urzędzie nauczycielskim Kościoła, papież powołuje się na Kodeks Prawa Kanonicznego, który zawiera podstawową zasadę w tej materii: "Chociaż biskupi, pozostający we wspólnocie z głową Kolegium i członkami, czy to pojedynczo, czy też zebrani na Konferencjach Episkopatu lub na synodach partykularnych nie posiadają nieomylności w nauczaniu, są jednak w odniesieniu do wiernych powierzonych ich trosce autentycznymi nauczycielami i mistrzami wiary. Temu autentycznemu przepowiadaniu swoich biskupów wierni obowiązani są okazać religijne posłuszeństwo" (kan. 753).

Ten sam kodeks określa niektóre szczegółowe kompetencje Konferencji Biskupów w kwestiach doktrynalnych, przewidując jej troskę o publikację katechizmów przeznaczonych na tereny podległe Konferencji i zatwierdzanie tekstów tłumaczeń Pisma Świętego w języku ojczystym (zob. kan. 775 par. 2 i 825). Zadaniem biskupów jest też przekazywanie wiernym nauczania Kościoła powszechnego.

Jeśli chodzi o stawienie czoła nowym problemom - a tu właśnie tkwi podstawowe znaczenie dokumentu - Ojciec Święty zwraca uwagę, że biskupi zgromadzeni na Konferencjach powinni sobie zdawać sprawę z tego, że nie mogą się wypowiadać w nowych kwestiach doktrynalnych, różniąc się od autentycznego i powszechnego nauczania Kościoła. Stanowisko Konferencji Biskupów powinno być zawsze zgodne ze stanowiskiem głowy Kościoła i kolegium biskupów.

Deklaracje Konferencji Biskupów w sprawach doktrynalnych, jeżeli zostały uchwalone jednomyślnie, mogą być opublikowane autorytetem samej Konferencji i wierni są zobowiązani przyjąć je jako autentyczne. Jeżeli natomiast zabraknie jednomyślności, a Konferencja zatwierdzi tekst doktrynalny dotyczący nowych kwestii tylko większością dwóch trzecich głosów, to Konferencja Biskupów nie może publikować takiego stanowiska bez otrzymania zatwierdzenia ("recognitio") ze strony Stolicy Apostolskiej.

Ważnym dla praktyki jest stwierdzenie dokumentu, że: "Sama natura zadań doktrynalnych biskupów wymaga, by wykonując je wspólnie, zebrani na Konferencji Biskupiej robili to na zebraniu plenarnym. Organy zredukowane - jak Rada Stała, Komisje i inne urzędy - nie mają prawa wypowiadania się jako autentyczne magisterium ani w imieniu własnym, ani w imieniu Konferencji i to nawet z jej polecenia". Dokument ostrzega, by Konferencje nie stawały się "filtrem", przez który muszą przejść kontakty między poszczególnymi biskupami a Stolicą Apostolską.

Stanowisko Stolicy Apostolskiej w sprawie deklaracji doktrynalnych Konferencji Biskupów będzie wymagać rewizji statutów poszczególnych Konferencji, od czego nie będzie wolna, moim zdaniem, także Konferencja Episkopatu Polski.

Końcowa część dokumentu została zatytułowana: "Dodatkowe zasady dotyczące Konferencji Biskupów". Uważam, że najlepszą informacją w tej mierze będzie po prostu dosłowne przytoczenie tych zasad:

"Art. 1. Ponieważ deklaracje doktrynalne Konferencji Biskupów w odniesieniu do n. 22 obecnego Listu stanowią autentyczne Magisterium i mogą być publikowane w imieniu samej Konferencji, jest konieczne, by były zatwierdzone jednogłośnie przez członków-biskupów, albo by zostały zatwierdzone przez zebranie plenarne przynajmniej przez dwie trzecie uprawnionych, którzy należą do Konferencji z głosem decydującym i otrzymały zatwierdzenie (recognitio) Stolicy Apostolskiej.

Art. 2. Żaden organ Konferencji Biskupiej, poza zebraniem plenarnym nie posiada władzy wydawania aktów o charakterze autentycznego magisterium. Konferencja Biskupów nie może przekazać takich uprawnień ani Komisjom, ani innym organom w niej ustanowionym.

Art. 3. Co do innych wystąpień, różniących się od tych, o których w art. 2, Komisje doktrynalne Konferencji Biskupów muszą mieć nie budzące wątpliwości upoważnienie Rady Stałej Konferencji.

Art. 4. Konferencje Biskupie powinny zrewidować swoje Statuty, by były zgodne z wyjaśnieniami i zasadami obecnego dokumentu i z kodeksem prawa kanonicznego".

Dokument jest klasyczną, soborową formą prezentacji trudnych problemów Kościoła wzorowaną na motu proprio Pawła VI "Ecclesiae Sanctae", w którym zostały zawarte pierwsze normy prawne wprowadzające w życie postanowienie Soboru Watykańskiego II. Zasady prawne poprzedza obszerne uzasadnienie teologiczne. Biorąc pod uwagę, że motu proprio "Apostolos suos" jest owocem wieloletnich studiów nad ważnym problemem uczestnictwa Konferencji Biskupów w autentycznym nauczaniu Kościoła, można żywić nadzieję, że jego skutkiem będzie większa zgodność nauczania zawartego w dokumentach konferencji biskupów z autentycznym magisterium Kościoła.

Dokument zawiera kilka szczegółów, które wymagają odrębnego opracowania, ważnych z praktycznego punktu widzenia. Jestem głęboko przekonany, że Stolica Apostolska dokładnie śledzi działania Konferencji Biskupów i dostrzegając pożytki płynące z ich poczynań, z troską przygląda się posunięciom wątpliwym i potrafi na nie właściwie reagować.



Copyright © by Tygodnik Powszechny

 


Podziel się tym materiałem z innymi:


Kliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: Kościół papież Ratzinger autorytet kard. Ratzinger biskup kolegium Apostolos suos list apostolski Kard. Joseph Ratzinger Synod Konferencja Biskupów Ecclesiae Sanctae motu proprio
 
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W
© Fundacja Opoka 2017
Realizacja: 3W